Γιατί άραγε οι Αμερικανοί πολίτες συνέρρεαν και συνεχίζουν το ίδιο ακόμα και σήμερα, για να πάρουν μια ιδέα, μια αναλαμπή, ίσως, του αυτοκινήτου του Χίτλερ; Σε πολλές δημόσιες εκθέσεις στη Βόρεια Αμερική, μεγάλος αριθμός περίεργων επισκεπτών πλησίαζαν και απολάμβαναν με έκδηλη περιέργεια το αυτοκίνητο του Φίρερ. Ένα από τα πολλά αυτοκίνητα της Μερσεντές, που χρησιμοποιούσε ο Χίτλερ στο πλαίσιο της έξυπνης ομολογουμένως θεατρικής τέχνης του, παρουσιάζοντας ένα προαίσθημα της εικόνας, της προελαύνουσας στο προσκήνιο, ναζιστικής Γερμανίας.
Όταν ο επιχειρηματίας Christopher Janus, στο Σικάγο, αγόρασε ένα μεταχειρισμένο αυτοκίνητο Mercedes-Benz από μια σουηδική εταιρεία, το 1948, είχε να ασχοληθεί με κάτι περισσότερο από το μαμούθ μέγεθος του αυτοκινήτου, αφού ήταν επτά πόδια σε πλάτος, ζύγιζε πέντε τόνους και διακρινόταν πέραν των άλλων για την αβυσσαλέα κατανάλωσή του, τουτέστιν ένα γαλόνι για τέσσερα έως επτά μίλια. Ήταν επίσης αναγκασμένος να παλέψει με κάποια φαντάσματα του παρελθόντος που συνδέονταν με το συγκεκριμένο αυτοκίνητο.
Το μεγαθήριο που βρισκόταν μπροστά του, στο παρελθόν ανήκε στον Αδόλφο Χίτλερ, ή τουλάχιστον, έτσι νόμιζε. Στο νέο του βιβλίο, που μόλις κυκλοφόρησε, ‘The Devil’s Mercedes: The Bizarre and Disturbing Adventures of Hitler’s Limousine in America’ (Thomas Dunne Books, March, 2017), ο Ρόμπερτ Κλάρα παίρνει τους αναγνώστες μαζί με δύο λιμουζίνες Mercedes-Benz των οποίων οι δεσμοί με τους Ναζί έκαναν τα αυτοκίνητα ακαταμάχητα αξιοθέατα στους εκθεσιακούς χώρους. Και τα δύο ήταν εξοπλισμένα με πάνω από μια ντουζίνα μυστικά διαμερίσματα, μια πτυσσόμενη πλατφόρμα στην οποία ο Αδόλφος Χίτλερ θα μπορούσε να ακουμπήσει για να προσθέσει έξι ίντσες στο ύψος του, και μια δεξαμενή για τα απαραίτητα 52 γαλόνια καύσιμης ύλης. Και τα δύο αυτοκίνητα περιόδευσαν την Αμερική, ελκύοντας πλήθη περίεργων και κερδίζοντας αρκετά χρήματα για φιλανθρωπίες, καθώς και για τον στρατό των ΗΠΑ. Αλλά ποιο στην πραγματικότητα ανήκε στον Χίτλερ; Για να διαλευκάνει το μυστήριο και να κατανοήσει τον ισχυρό συμβολισμό τους, ο συγγραφέας του βιβλίου βούτηξε στην ιστορία της καταγωγής και των δύο αυτοκινήτων. Αλλά η πραγματική ανακάλυψη, τελικά, δεν ήταν εάν και κατά πόσο οδηγήθηκαν από τον Χίτλερ, αλλά η αποκάλυψη της βαθιάς επίδρασης που είχαν τα αυτοκίνητα στο αμερικανικό κοινό!
Το 1938, η Mercedes-Benz άρχισε την παραγωγή της μεγαλύτερης και πολυτελέστερης λιμουζίνας. Το Grosser 770K Model 150, είχε είκοσι πόδια μήκος, επτά πόδια πλάτος, κινητήρα με ιπποδύναμη 230, είχε ισχυρό εξωτερικό επιμεταλλωμένο περίβλημα και ήταν εξοπλισμένο με κρυφά διαμερίσματα για πιστόλια Luger. Το αυτοκίνητο ήταν ένα πολυτελές και δαπανηρό τέρας και με έναν τερατώδη προστάτη. Τον Αδόλφο Χίτλερ και το ναζιστικό κόμμα. Τα περισσότερα από τα 770Ks δεν βγήκαν απ’ τα συντρίμμια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ δύο απ’ αυτά βρήκαν το δρόμο τους, κρυφά και χωριστά, για τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.
Σε πρόσφατη συνέντευξή του, ο συγγραφέας του βιβλίου, είπε πολλά. Στην ερώτηση εάν είχε συνειδητοποιήσει ότι υπήρχε μυστήριο πίσω από το αληθινό αυτοκίνητο του Χίτλερ, απάντησε πως όχι, αλλά όταν άρχισε το ψάξιμο μέσω παλαιών άρθρων σε εφημερίδες, με αναφορές στο αυτοκίνητο αυτό, κατάλαβε ότι δεν ήταν, καθόλου μα καθόλου, ένα απλό αυτοκίνητο. Κι έτσι σκέφτηκε αρχικά να διηγηθεί μια ιστορία που να τοποθετείται στην μεταπολεμική Αμερική για όλα τα αντικείμενα που επηρέασαν την αντίληψη και την κατανόηση των Αμερικανών όσον αφορά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ως στρατιωτικό γεγονός με μεγάλη ηθική και ιστορική βαρύτητα.
Στην ερώτηση πως ανταποκρίθηκαν οι αμερικανοί βλέποντας τα αυτοκίνητα του Χίτλερ, απάντησε αφοπλιστικά. Κάποιοι, είπε, γοητεύτηκαν, ενώ άλλοι εξοργίστηκαν. Προφανώς υπήρχε κάτι πολύ περισσότερο απ’ ότι συμβαίνει στην έκθεση ή πώληση ή την επίδειξη ενός παλιού μοντέλου Mercedes-Benz. ‘… Κοιτώντας το αυτοκίνητο του Χίτλερ, κατά μία έννοια κοίταζαν τον Χίτλερ. Αυτά τα αυτοκίνητα είχαν πάντα μια βαρύτητα για τον Χίτλερ. Στην άμεση μεταπολεμική περίοδο, στα τέλη της δεκαετίας του ’40 και στις αρχές της δεκαετίας του ’50, αυτό το αυτοκίνητο ήταν μια απτή σύνδεση με το μεγαλύτερο πόλεμο της ανθρωπότητας. Επέτρεψε στους επισκέπτες να πάρουν μια ιδέα, έστω και δι’ αντιπροσώπου, έστω και συμβολικά, για τον άνθρωπο που ήταν υπεύθυνος για την καταστροφή ενός μεγάλου μέρους του κόσμου’.
Υπάρχουν μεγάλα τμήματα του αμερικανικού κοινού, και τότε και τώρα, που δεν ήταν, ούτε και είναι διατεθειμένα να επισκεφθούν τα μουσεία ή να προχωρήσουν σε ανάγνωση ιστορικών θεμάτων. Έτσι σε ένα μικρό ποσοστό χρησίμευσε ως κίνητρο για να μάθουν κάποια πράγματα παραπάνω για τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε κάποιο βαθμό προώθησε την ευαισθητοποίησή τους απέναντι στον πόλεμο, προκαλώντας σκέψεις και προβληματισμούς, ειδικά σε εκείνους που είχαν περιοριστεί σε επίκαιρα που είδαν και άκουσαν σε αίθουσες, εφημερίδες και σε ιστορίες ραδιοφώνου, ενώ μερικοί ανέπτυξαν μια περίεργη και απότομη πατριωτική κλίση. Ένα από τα επιχειρήματα που προωθεί το βιβλίο είναι όταν ένα κατασκεύασμα που δεν είναι μόνο μεγάλο και ασυνήθιστο, αλλά που συνδέεται, ή πιστεύεται ότι συνδέεται με τον ίδιο τον Χίτλερ, έρχεται πίσω στις ΗΠΑ, το γεγονός αντιπροσωπεύει μια πολύ σπάνια και ασυνήθιστη ευκαιρία για τους ανθρώπους να αλληλοεπιδρούν με ένα τεχνούργημα από τον μεγάλο πόλεμο.
Υπάρχει πάντα κάτι από την αμερικανική ταυτότητα που είναι συνυφασμένο με την έννοια του αυτοκινήτου, που δεν υπάρχει σε άλλα μέρη, λέει ο συγγραφέας. Το αυτοκίνητο, παραδοσιακά, πάντα λειτούργησε για τους Αμερικανούς ως σύμβολο της δυνατότητας να επιτύχουν στον κόσμο. Αλλά και η Mercedes-Benz Grosser 770K, σίγουρα έπαιξε ιδιαίτερο ρόλο στη δομή της προπαγάνδας του εθνικοσοσιαλισμού, γιατί είχε σχεδιαστεί για να είναι μια πολύ ισχυρή αλλά πάνω απ’ όλα μια μεγάλη και κυρίως εκφοβιστική ναζιστική μηχανή. Ίσως τοποθετώντας το αυτοκίνητο για εμφάνιση, ειδικά σε εκθέσεις, ευτελίζεται, κατά μια έννοια, η φρίκη του πολέμου, και μάλιστα εξομολογείται ότι βρέθηκε κάποτε ένας κύριος που προσφέρθηκε σε μια δημοπρασία να το καταστρέψει δημόσια.
Από τα δύο αυτοκίνητα που αναφέρονται σε αυτό το βιβλίο, το ένα ανήκει σε ιδιώτη, και το άλλο βρίσκεται σε μουσείο. Ένας από τους τρόπους να κατανοήσουμε και να ερμηνεύσουμε το πολιτιστικό μας παρελθόν, συνεχίζει, είναι να τοποθετήσουμε το βλέμμα μας σε αυτά τα αντικείμενα, τα οποία από μόνα τους είναι δύσκολο να δούμε. Αλλά αν βρεθούν στο σωστό πλαίσιο, όπως ένα μουσείο, εμφανίζονται με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούμε να καταλάβουμε από πού ήρθαν και τι σημαίνουν για τον κόσμο. Περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, το βιβλίο ετούτο δείχνει τον τρόπο κατανόησης ενός γεγονότος όπως του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, και όπως αυτό έχει εξελιχθεί στη διάρκεια των δεκαετιών που μεσολάβησαν. Και τώρα, αν ρίξουμε μια ματιά στο πώς εμφανίζεται στο Πολεμικό Μουσείο του Καναδά, το θέαμα είναι πολύ περίεργο. Το αυτοκίνητο είναι πιθανώς πιο τρομακτικό απ’ ότι μπορεί κάποιος να φαντασθεί. Είναι καθαριστικής σημασίας στο να βοηθήσει τους ανθρώπους να κατανοήσουν το μέγεθος της τραγωδίας που ήταν εκείνος ο πόλεμος, να καταδείξει τον κεντρικό ρόλο που διαδραματίζουν τα σύμβολα στην κουλτούρα ενός ατόμου.
Το γεγονός ότι όσο περνά ο καιρός το αυτοκίνητο που οδηγούσε ο Χίτλερ μέσα από τα συλλαλητήρια της Νυρεμβέργης, θα μπορούσε πράγματι τώρα να χρησιμοποιηθεί για να συγκεντρώσει λίγο κόσμο παραπάνω στο Μουσείο, κάποια χρήματα που να διατεθούν σε φιλανθρωπικούς σκοπούς, αποδεικνύεται πλέον να είναι μέσο για την κατανόηση του τι συμβαίνει όταν ένας μεγαλομανής κερδίζει το έλεγχο των καταστάσεων. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι χειροποίητες λιμουζίνες δημιουργήθηκαν για λόγους προπαγάνδας πριν από τον πόλεμο, στις οποίες ο Χίτλερ επέβαινε και στεκόταν στο μπροστινό κάθισμα και έφτανε σε περίτεχνες συγκεντρώσεις, ενώ εμφανίστηκαν σε αμέτρητα επίκαιρα, να γίνουν γρήγορα το πιο ανθεκτικό ίσως σύμβολο του πλούτου και της εξουσίας του κόμματος των Ναζί. Ακόμα και να μην κυριαρχούσε ο Χίτλερ στο περιβάλλον με τη δική του απέραντη μεγαλομανία, η πολυτελής λιμουζίνα του, θα μπορούσε εύκολα να επισκιάσει πολλά άλλα.
Στο βιβλίο του ο συγγραφέας Ρόμπερτ Κλάρα, αποκαλύπτει ακόμα την ξεχασμένη ιστορία για το πώς οι Αμερικανοί ανταποκρίθηκαν σε αυτό τις τροχαίο λείψανο του ναζισμού στο έδαφός τους. Οι λιμουζίνες έγιναν πρωτοσέλιδο, πήραν στο ταξίδι μαζί τους πλήθη, δημιούργησαν περιουσίες και κατέστρεψαν αμέτρητες ζωές. Αυτό που δεν έγινε ποτέ δημόσια ήταν πως τα δύο αυτά αυτοκίνητα τελικά μπλέχτηκαν σε έναν ιστό σύγχυσης, μανίας και οπορτουνισμού, σε μια ιστορία λανθασμένης ταυτότητας. Κανείς δεν ήξερε ότι η λιμουζίνα που παρουσιαζόταν ότι ανήκε στον Χίτλερ, στην πραγματικότητα ποτέ δεν ανήκε σ’ αυτόν, ενώ η Mercedes που φαινόταν ως ένα αυτοκίνητο για τακτικό προσωπικό, κι αργότερα εγκαταλείφθηκε σε μια αποθήκη και πουλήθηκε, κατέληξε να είναι το προσωπικό αυτοκίνητο του Χίτλερ. Θα χρειαζόντουσαν σαράντα χρόνια, κάποιοι εκατομμυριούχοι, ο Στρατός των Ηνωμένων Πολιτειών, και οι δαιμόνιες προσπάθειες ενός καναδού βιβλιοθηκάριου για να φέρουν όλη την αλήθεια στο φως.
Το Πολεμικό Μουσείο του Καναδά, στην Οττάβα, σήμερα έχει στη διάθεση του ένα από τα επτά αυτοκίνητα που χρησιμοποιήθηκαν από τον Χίτλερ. Ένας υπάλληλος των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, το ανακάλυψε στην Αυστρία, στο τέλος του πολέμου, το έστειλε στις ΗΠΑ και τελικά πωλήθηκε σε έναν επιχειρηματία του Κεμπέκ ο οποίος αργότερα το έδωσε στο μουσείο αυτό. Αρχικά πιστευόταν ότι ανήκε στον Χέρμαν Γκαίρινγκ, αλλά αργότερα η έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι χρησιμοποιήθηκε από τον Χίτλερ. Το 770K δόθηκε κάποια στιγμή στον Στρατάρχη και Πρόεδρο της Φινλανδίας Baron Gustav Mannerheim, και στη συνέχεια, όπως είπαμε, πουλήθηκε σε έναν Αμερικανό συλλέκτη, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Κλείνοντας να πούμε ότι υπάρχει ακόμα μικρός επιπλέον αριθμός παρόμοιων μοντέλων σε κάποια άλλα μέρη και μουσεία.
Ειδικά για τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, τώρα, η συλλογή του Πολεμικού Μουσείου του Καναδά αρχίζει με την εμφάνιση και την άνοδο δικτατορικών καθεστώτων στη Γερμανία, την Ιταλία και την Ιαπωνία, στη δεκαετία του 1930, και για το ρόλο του Καναδά στον παγκόσμιο πόλεμο που ακολούθησε μέχρι που τελείωσε, το 1945. Πολλαπλές οθόνες και προβολές καλύπτουν τον Αδόλφο Χίτλερ και την άνοδο του φασισμού συμπεριλαμβανομένης και της διαβόητης λιμουζίνας Μερσεντές που είχε χρησιμοποιηθεί από τον Χίτλερ σε ναζιστικές συγκεντρώσεις. Τα κύρια εκθέματα καλύπτουν τις αρχικές εμπλοκές του Καναδά σε ξηρά, θάλασσα και αέρα, στις μάχες στην Ευρώπη, στη Μάχη του Ατλαντικού, και τη σταδιακή κινητοποίηση της χώρας στη συνολική πολεμική προσπάθεια εναντίον του ναζισμού, και λίγο παρακάτω για τον πόλεμο στον αέρα, τις μάχες στην Ιταλία, Νορμανδία και τις Κάτω Χώρες, την τελική παράδοση των δυνάμεων του Άξονα και βεβαίως για το κόστος του πολέμου.
