Χωρίς υποχωρήσεις από τις αρχικές της θέσεις, αντιθέτως με ενισχυμένες τις προθέσεις να προχωρήσει στις αλλαγές που είχε προαναγγείλει για την Ανώτατη Εκπαίδευση, χθες, η ηγεσία του υπουργείου Παιδείας παρουσίασε το τελικό σχέδιο νόμου που θέτει, από σήμερα, σε διαβούλευση.
Οι βασικές παρεμβάσεις στο όχι παλιό, αλλά ούτε επιτυχημένο πλαίσιο λειτουργίας των ΑΕΙ που θεσπίστηκε το 2011 (νόμος Διαμαντοπούλου) περιλαμβάνουν: ελεύθερη πρόσβαση των φοιτητών στις μεταπτυχιακές σπουδές ανεξάρτητα από την οικονομική τους κατάσταση, ίδρυση δωρεάν μεταπτυχιακών προγραμμάτων, επαναφορά οργάνων (Πρυτανικό Συμβούλιο), εκδημοκρατισμό συλλογικών και εκλογικών διαδικασιών.
Ολα αυτά παράλληλα με τον εκσυγχρονισμό των ΑΕΙ και την ένταξή τους στον Ενιαίο Χώρο Ανώτατης Εκπαίδευσης, στη δημιουργία του οποίου ρόλο στρατηγικό θα κληθούν να διαδραματίσουν τα Περιφερειακά Ακαδημαϊκά Συμβούλια και το Εθνικό Συμβούλιο Εκπαίδευσης και Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού, που αντικατέστησαν αντιστοίχως τα Συμβούλια των Ιδρυμάτων και το ΕΣΥΠ.
Σημαντική νέα διάταξη, ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος, που παραπέμπει σε διεθνή προγράμματα σπουδών και τίτλων (λ.χ. το αμερικανικό major-minor), αποτελεί η δυνατότητα που δίνεται σε φοιτητές να παρακολουθήσουν και να εξεταστούν στο 25% των μαθημάτων και ενός δεύτερου Τμήματος, συνεργαζόμενου με το Τμήμα εισαγωγής τους (κατά τα δυο τελευταία χρόνια ή μετά το πτυχίο).
Θα χορηγείται πιστοποιητικό, με την προϋπόθεση, όμως, να έχει ληφθεί το βασικό πτυχίο (από το πρώτο Τμήμα). Δεν θα αναγνωρίζονται επαγγελματικά δικαιώματα. Μένει να διευκρινιστεί αν θα κερδίζονται πιστωτικές μονάδες ή απλώς θα ενισχύεται το ακαδημαϊκό προφίλ και το βιογραφικό του απόφοιτου.
Κατά τ’ άλλα, όλες οι προαναγγελθείσες αλλαγές σχετικά με τη διοίκηση και τη λειτουργία των ΑΕΙ καθώς και το πλαίσιο των μεταπτυχιακών σπουδών διατυπώνονται ακέραιες, χωρίς καμία αλλαγή ή υποχώρηση από τις αρχικές προτάσεις που συζητήθηκαν με τις διοικήσεις, όχι χωρίς διαφωνίες, όχι όμως και με ουσιαστικές συνέπειες, όπως φαίνεται.
Βασικά σημεία του σχεδίου νόμου
Για τα Προγράμματα Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΠΜΣ):
♦Ενισχύεται η ίδρυση δωρεάν ΠΜΣ, με την πρόβλεψη θετικής προσμέτρησης της λειτουργίας τέτοιων ΠΜΣ κατά τις επιχορηγήσεις των Ιδρυμάτων.
♦Ενισχύεται η δωρεάν φοίτηση σε όσα προγράμματα προβλέπονται τέλη φοίτησης (βλ. δίδακτρα), ορίζοντας ότι σε κάθε ΠΜΣ το 40% των φοιτητών απαλλάσσονται των τελών φοίτησης, βάσει οικονομικών κριτηρίων (στοιχεία υπουργείου Οικονομικών και ΕΛΣΤΑΤ).
Αν οι φοιτητές με χαμηλό εισόδημα υπερβαίνουν το 40%, το υπουργείο θα εξετάζει τη δυνατότητα κάλυψης των τελών, με επιπλέον επιχορήγηση του ιδρύματος.
Στελέχη του υπουργείου, πάντως, υποστηρίζουν ότι στην πραγματικότητα τα ποσοστό των απαλλασσόμενων υπολογίζεται ότι θα είναι μεγαλύτερο.
♦Προβλέπεται παροχή υποτροφιών στους φοιτητές με αξιολογικά κριτήρια (βαθμολογία) ή απαλλαγή τους από τα τέλη φοίτησης αν προσφέρουν επικουρική ολιγόωρη εργασία ακαδημαϊκού περιεχομένου στο ίδρυμα.
♦Οι διδάσκοντες σε ΠΜΣ προέρχονται κατά 60% τουλάχιστον από τα μέλη ΔΕΠ του οικείου Τμήματος (και 80% σε περίπτωση διατμηματικού), ενώ για να αμειφθεί μέλος ΔΕΠ για τη συμμετοχή του σε ΠΜΣ, πρέπει να συμμετέχει αμισθί σε τουλάχιστον ένα ΠΜΣ του Τμήματός του ή άλλου Τμήματος του ιδίου ή άλλου ΑΕΙ και η αμοιβή αυτή δεν μπορεί να υπερβαίνει το 20% των μηνιαίων αποδοχών του.
♦Μόνον αν δεν επαρκούν τα άλλα μέσα χρηματοδότησης για την ίδρυση ΠΜΣ τα Ιδρύματα μπορούν να επιβάλλουν τέλη φοίτησης. Εξού και η υποχρέωσή τους να καταθέτουν ειδική αιτιολόγηση της απόφασης για τέλη καθώς και του ύψους αυτών σε αναλογία με τις παροχές προς τους φοιτητές.
♦Κάθε χρόνο θα πρέπει να δημοσιοποιείται ο απολογισμός εσόδων – εξόδων κάθε ΠΜΣ αναλυτικά, ενώ κατά την πρώτη εφαρμογή του νόμου, τα ΑΕΙ οφείλουν να δημοσιοποιήσουν τον απολογισμό της τελευταίας πενταετίας (2012 -2016).
♦Προβλέπεται εσωτερική και εξωτερική αξιολόγηση των ΠΜΣ.
♦Τα Ιδρύματα έχουν την ευθύνη για την ίδρυση, λειτουργία και οικονομική διαχείριση των ΠΜΣ, αλλά ο υπουργός έχει δικαίωμα αναπομπής της απόφασης (δυσαναλογία μεταξύ τελών φοίτησης και παροχών, υψηλό τέλος, όχι επαρκώς αιτιολογημένο λειτουργικό κόστος ΠΜΣ).
Για τη διοίκηση και λειτουργία των ΑΕΙ:
♦Επανέρχεται το Πρυτανικό Συμβούλιο («για τη διευκόλυνση της καθημερινής διοίκησης των ΑΕΙ»).
♦Διευρύνεται η Σύγκλητος με τη συμμετοχή των προέδρων όλων των Τμημάτων.
♦Προβλέπεται φοιτητική συμμετοχή σε Τομείς, Τμήματα και Σύγκλητο, όχι όμως στην εκλογή μονοπρόσωπων οργάνων (πρόεδρος, κοσμήτορας, πρύτανης, αντιπρύτανης).
♦Καθιερώνεται η εκλογή των αντιπρυτάνεων και μάλιστα με ξεχωριστό ψηφοδέλτιο από τους πρυτάνεις και με μονοσταυρία όπως οι πρυτάνεις (παρά τις αντιδράσεις των διοικήσεων).
Τονίζεται ότι έτσι «ενισχύεται σημαντικά η αποτελεσματικότητα της διοίκησης, διευρύνεται στο μέγιστο η δημοκρατική νομιμοποίηση όλων των διοικούντων και ενισχύεται η δυνατότητα των μελών ΔΕΠ που θέλουν να προσφέρουν χωρίς να δεσμεύονται από τη συγκρότηση της όποιας ομάδας ταυτόσημων απόψεων».
♦Δημιουργούνται τα Περιφερειακά Ακαδημαϊκά Συμβούλια Ανώτατης Εκπαίδευσης και Ερευνας (ΑΣΑΕΕ). Συγκροτούνται από εκπροσώπους όλων των Πανεπιστημίων, ΤΕΙ και Ερευνητικών Κέντρων (Ε.K.), οι οποίοι είναι μέλη ΔΕΠ ή ερευνητές της οικείας ή άλλης Περιφέρειας ή από το εξωτερικό.
Ανά τετραετία, θητεία μελών και προεδρία Συμβουλίου. Θα συμμετέχει και εκπρόσωπος του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου κάθε Περιφέρειας.
Κύριος σκοπός τους, η χάραξη στρατηγικής για την ανάπτυξη του Ενιαίου Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης και Ερευνας, σε περιφερειακό επίπεδο. Ηδη έχει ανακοινωθεί η προίκα 1 εκατ. ευρώ για το καθένα.
