Στο ευρύτερο πλαίσιο των αθηναϊκών δράσεων της Documenta 14 εμφανίστηκε στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος» ο Αμερικανός συνθέτης-πιανίστας Φρέντερικ Ρζέφσκι (4/5/2017). Ζωντανός θρύλος, ο πολιτικά στρατευμένος δημιουργός έπαιξε τρεις συνθέσεις μουσικής, εμβληματικές για την Αριστερά.
Στο πρώτο μέρος ακούστηκαν οι «Παραλλαγές Τέλμαν» (1974) και το «Τραγουδάμε για το μέλλον» (1981) του Αγγλου κομμουνιστή και μέλους της βρετανικής avant-garde, Κορνίλιους Κάρντιου (1936-1981). Το δεύτερο μέρος αφιερώθηκε στις παγκοσμίως διάσημες παραλλαγές του ίδιου του Ρζέφσκι επάνω στο χιλιανό τραγούδι «Λαός ενωμένος, ποτέ νικημένος» (1975).
Και τα τρία έργα γράφτηκαν περίπου προ 35ετίας και απηχούν τις αντιλήψεις και την παρουσία της στρατευμένης Αριστεράς στην ψυχροπολεμική Δύση (ΗΠΑ, Αγγλία) μια δεκαετία πριν από την πτώση της κραταιάς ΕΣΣΔ. Ταυτόχρονα, συνιστούν απερίφραστες, γενναίες εκφράσεις αντίδρασης, διαμαρτυρίας και συστράτευσης είτε προς λαούς πληττόμενους από δικτατορίες (Ρζέφσκι) είτε προς τις λαϊκές τάξεις (Κάρντιου).
Στη γραφή των δύο δημιουργών είναι φανερή η οδηγημένη από νεανικό ιδεαλισμό προσπάθεια να συνδυάσουν την πρότερη θητεία στον μουσικό μοντερνισμό των δεκαετιών του ’60 και του ’70 με εμβληματικά ακούσματα πολιτικών/επαναστατικών τραγουδιών της εποχής («El pueblo unido jamás sera vencido!», «Bandiera Rossa», «Thälmann Song»), τζαζ και ηχητικές βινιέτες από τραγούδια ιδεολογικών τους συνοδοιπόρων («Τραγούδι της αλληλεγγύης» των Μπρεχτ/Αϊσλερ). Στόχος είναι να γεφυρωθεί η απόσταση ανάμεσα στην έντεχνη μουσική και τον «κόσμο της εργασίας» (Κάρντιου), συνδυάζοντας ακούσματα, μουσικά τσιτάτα, ύφος, τεχνικές σύνθεσης.
Τι εύρους απήχηση (μπορεί να) έχουν αυτές οι μουσικές σήμερα; Εκτός από τις περιπτώσεις όπου παρουσιάζονται σε κλειστό περιβάλλον ιδεολογικών συνοδοιπόρων, είναι μάλλον σαφές ότι παίζονται και ακούγονται κυρίως ως αρχαιολογικά μνημεία πολιτικά στρατευμένης μουσικής· έστω και ως αντιπροσωπευτικά δείγματα τάσεων του μουσικού μοντερνισμού των μεταπολεμικών δεκαετιών.
Το ακροατήριο στην κατάμεστη αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος» αποτελούσαν Γερμανοί επισκέπτες της αθηναϊκής Documenta 14 και εγχώρια νεολαία. Στην πρώτη σειρά καθόταν ο πρόεδρος της Βουλής, Νίκος Βούτσης.
Αριστα παιγμένες από τον ώριμο, εντυπωσιακά αξιόμαχο Ρζέφσκι, οι μουσικές ήχησαν αβίαστα, ωραία και στρωτά, παλλόμενες από δυναμισμό και βαθύ συναίσθημα. Ο νεανικός τους ιδεαλισμός, οι ιδεολογικά ειλικρινείς προθέσεις τους, οι ποικίλες νοητικές και μουσικο-ιστορικές τους συγγένειες, κυρίως όμως τα πολλά και διασταυρούμενα επικαιρικά συμφραζόμενα (πολιτικά, μουσικά, πολιτιστικά, κλασική, ποπ), που έφεραν στον νου τα ακούσματά τους, άφησαν μια επίγευση μελαγχολίας.
Μια βραδιά γεμάτη συγκίνηση αλλά και (δεύτερες) σκέψεις για τις σημασιοδοτήσεις της μουσικής. Πνευματώδης, ο 79χρονος Ρζέφσκι είπε προς το κοινό ότι, νεότερος, τότε που έπαιζε το έργο του πιο γρήγορα, αυτό του θύμιζε συνθέσεις του σοσιαλιστικού ρεαλισμού· τώρα, που λόγω ηλικίας παίζει πιο αργά, του θυμίζει όλο και περισσότερο Μπετόβεν…
Μπαζίλη και Παληός
Στο πλαίσιο του ετήσιου κύκλου μουσικών εκδηλώσεων που διοργανώνει το Ιδρυμα Θεοχαράκη, η τσελίστρια Χριστίνα Μπαζίλη και ο πιανίστας Απόστολος Παληός έδωσαν μιαν ωραία συναυλία μουσικής δωματίου (18/5/2017).
Οι δύο ακμαίοι μουσικοί έπαιξαν έργα Ανατολικοευρωπαίων δημιουργών για τσέλο και πιάνο, προερχόμενα από τα δύο άκρα του ρεπερτορίου του Ρομαντισμού. Οι ερμηνείες τους άφησαν καλές εντυπώσεις και αυτό, παρά την κάπως προβληματική ακουστική του χαμηλοτάβανου χώρου που εμπόδιζε κυρίως τον ήχο του πιάνου να εκτονωθεί.
Το πρόγραμμα περιελάμβανε την ώριμη «Σονάτα για τσέλο και πιάνο» (1846/47) και τη νεανική «Εισαγωγή και Λαμπερή Πολωνέζα» (1829) του Σοπέν και τη νεανική «Σονάτα για τσέλο και πιάνο» (1901) του Ραχμάνινοφ.
Πρόκειται για συνθέσεις με ευρύ φάσμα έκφρασης, που απλωνόταν από χαμηλόφωνο και χαλαρό ξετύλιγμα ευγενικής μελωδικής συνομιλίας έως πυρετώδεις ρομαντικούς μονολόγους, με ευανάγνωστη εθνική ταυτότητα και γραφή που παρέπεμπε έντονα στα κοντσέρτα των πιανιστών/συνθετών.
Σε όλων τις εκτελέσεις δέσποσαν αδιάλειπτη εγρήγορση, καλός συντονισμός, προσήλωση στη λεπτομέρεια, κλινική καθαρότητα και σαφήνεια άρθρωσης, μελετημένα τεταμένες φορτίσεις. Το παίξιμο της Μπαζίλη διέθετε ορθοτονική ασφάλεια, ωραίο ήχο, ευγένεια, ιδιαίτερα φροντισμένη φραστική, προσεγμένες αυξομειώσεις δυναμικής.
Για τις ειδοποιούς δόσεις διακριτικά «μελωμένου» συναισθήματος που ενίοτε έλειπαν από τη δίδυμη ερμηνεία των δύο μουσικών, ασφαλώς θα φροντίσει ο χρόνος.
