ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΛΟΓΟ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΦΛΩΡΟΥ
Φως σε άγνωστα γεγονότα
Η ελληνική βιβλιογραφία είναι αρκετά φτωχή όσο αφορά την ιστορία του ελευθεριακού κινήματος στην απέναντι πλευρά του Ατλαντικού, ιδιαίτερα στην Κεντρική και Λατινική Αμερική. Και όμως, στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα οι αναρχικοί υπήρξαν οι κατ’ εξοχήν εκπρόσωποι του επαναστατικού κινήματος στην Κεντρική και τη Λατινική Αμερική.
Μέσα σε μια ιδιαίτερη συνθήκη εξάπλωσης του παγκόσμιου κεφαλαίου, Ευρωπαίοι οικονομικοί μετανάστες και πολιτικοί πρόσφυγες με ανατρεπτικά προτάγματα βρήκαν καταφύγιο σε μια ήπειρο με πολλές πρωτοβιομηχανικές πόλεις, με τεράστιες αγροτικές εκτάσεις και ορυχεία υπό μονοπωλιακή εκμετάλλευση, μια ήπειρο με οξείες ταξικές και φυλετικές αντιθέσεις. Ο σπόρος της ελευθεριακής σκέψης βρήκε πρόσφορο έδαφος σε αυτή τη συγκυρία.
Το βιβλίο αυτό καλύπτει στοχευμένα και συνοπτικά ολόκληρη αυτή την ιστορική περίοδο σε όλα τα λατινοαμερικανικά κράτη. Αντλεί στοιχεία από πολλές διαφορετικές πηγές, με τους αφηγητές να ποικίλλουν σε ένα ευρύ φάσμα που περιέχει ακαδημαϊκούς –όπως ο Πάμπλο Γκονσάλες–, στρατευμένους ακαδημαϊκούς –όπως η Φάνι Σάιμον– και άμεσα συμμετέχοντες – όπως ο ιστορικός Φάμπιο Γκρόμπαρτ.
Φέρνει στο φως γεγονότα εντυπωσιακά, άγνωστα μέχρι σήμερα στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, όπως, για παράδειγμα, το νικηφόρο εργατικό κίνημα του 1918 για το οκτάωρο στο Περού ή τη βίαιη απεργία στους σιδηροδρόμους Λεοπολντίνα του Ρίο ντε Ζανέιρο.
Ο Δημήτρης Κουφοντίνας, μεταφραστής και επιμελητής του βιβλίου, διαλέγει κείμενα που εξιστορούν την ανάπτυξη του αναρχοσυνδικαλισμού μέσα στα εργατικά κινήματα και στις λατινοαμερικανικές παραγκουπόλεις, ερευνούν τη σχέση των αναρχικών με τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα και τους διακρατικούς πολέμους, αλλά ταυτόχρονα δίνουν και μια χαρακτηριστική και συγκινητική νότα της ανθρώπινης διάστασης των αναρχικών αγωνιστών και του χαρακτήρα της ελευθεριακής ιδεολογίας των αρχών του 20ού αιώνα.
Τα γράμματα του Ρικάρντο Φλόρες Μαγκόν μέσα από τη φυλακή είναι ένα σπάνιο ντοκουμέντο που συνδυάζει την ανθρώπινη τρυφερότητα με την πολιτική οξυδέρκεια. Αντίστοιχα, τα κείμενα του Ραφαέλ Μπαρέτ, στην Παραγουάη του 1912, μας υπενθυμίζουν την αισιοδοξία της πρώιμης ελευθεριακής σκέψης.
Αυτό το βιβλίο μιλάει για την ελευθερία και την κοινωνική χειραφέτηση που επιδίωξαν οι καταπιεσμένοι της Λατινικής Αμερικής. Ταυτόχρονα, η επιλογή αυτών των κειμένων επιχειρεί να θέσει στον αναγνώστη ερωτήματα διαχρονικά, ερωτήματα που μέχρι σχετικά πρόσφατα έμοιαζαν να έχουν μόνο θεωρητική αξία, αλλά οι ραγδαίες εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο τα επαναφέρουν στο προσκήνιο.
Το αβέβαιο μέλλον στο οποίο μας οδηγεί η παγκόσμια οικονομική κρίση και η καπιταλιστική αναδιάρθρωση, η ραγδαία άνοδος του εθνικισμού, το προσφυγικό ζήτημα, οι πολεμικές συρράξεις και οι γεωπολιτικές κόντρες, η κατάργηση του «κοινωνικού κράτους» και της κοινωνικής ειρήνης που αυτό επιδίωκε, μας καλεί να οριοθετήσουμε με σαφήνεια τα πολιτικά μας προτάγματα, να επικαιροποιήσουμε το λόγο και τη δράση μας στο ταξικό πεδίο, να διευρύνουμε την προσέγγισή μας πάνω στο δυνητικό επαναστατικό υποκείμενο και να προετοιμάσουμε τη στάση μας απέναντι σε γεγονότα που θεωρούσαμε μακρινά, όπως η πιθανότητα μιας γενικευμένης πολεμικής σύρραξης.
Η ιστορία και η εξέλιξη του ελευθεριακού κινήματος σε μακρινούς τόπους και χρόνους, μπορεί να μας δώσει έμπνευση, εμπειρία και επιχειρήματα, για να απαντήσουμε στα σύγχρονα ζητήματα. Και πάνω απ’ όλα, μέσα από τη συγκινητική διήγηση ατομικών και συλλογικών υπερβάσεων σε πολύ δύσκολες συγκυρίες, μπορεί να μας δώσει κουράγιο στο δύσβατο μονοπάτι προς την κοινωνική και ταξική χειραφέτηση.
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ ΡΑΦΑΕΛ ΜΠΑΡΕΤ
Φράγμα στη… μετανάστευση ιδεών
Επειτα από τα γεγονότα που έλαβαν χώρα την Πρωτομαγιά στο Μπουένος Αϊρες, ο διοικητής της αστυνομίας κ. Φαλκόν, έστειλε στον υπουργό του μια περίεργη αναφορά, ζητώντας νομοθετικές μεταρρυθμίσεις για την καταστολή του αναρχισμού, του σοσιαλισμού και των άλλων θεωριών που κρίνονταν από τον συντάκτη της αναφοράς ανάλογα με το αξίωμά του, αλλά όχι ανάλογα με την αλήθεια. Τώρα η εκτελεστική εξουσία παρουσιάζει στο Κογκρέσο ένα νομοσχέδιο κατά της «νοσογόνας» μετανάστευσης.
Αναφέρει ότι απαγορεύεται η αποβίβαση ηλιθίων, τρελών, επιληπτικών, φυματικών, πολύγαμων, ιερόδουλων και αναρχικών, είτε είναι μετανάστες είτε απλοί περαστικοί. Το επείγον είναι να απαλλαγούν από τους αναρχικούς. Η εκτελεστική εξουσία δεν κρύβει πόσο την ανησυχούν «αυτοί που εισέρχονται σε αυτή τη φιλόξενη χώρα για να δυσχεράνουν τη λειτουργία των θεσμών επί των οποίων εδράζεται η ζωή μας ως πολιτισμένου έθνους».
Ευτυχώς που ο Ανατόλ Φρανς είχε έρθει στην Αργεντινή πριν τεθεί σε ισχύ ο νόμος, γιατί δεν θα τον είχαν αφήσει να κατεβεί από το πλοίο. Το έργο του Φρανς κινείται σε νιχιλιστική κατεύθυνση, και αν ο κύριος Φαλκόν το είχε διαβάσει, θα τοποθετούσε τον δάσκαλο στη νοσογόνα κορυφή των ιερόδουλων και των επιληπτικών. Δεν γνωρίζω τρομερότερο εχθρό των θεσμών από τον πατέρα του Crainquebille.
Ξαναγυρνάμε πάντα στο ίδιο: στην πρόθεσή τους να σκοτώσουν τις ιδέες. Σαν να κατάφεραν ποτέ, και με δυνάμεις ασύγκριτα μεγαλύτερες από αυτές του κ. Φαλκόν, να σκοτώσουν έστω και μία. Θα δυσχερανθεί η λειτουργία των θεσμών «επί των οποίων εδράζεται η ζωή του πολιτισμένου έθνους», πράγματι. Ευτυχώς δεν υπάρχει γιατρειά.
Τι θα γινόταν το έθνος αν δεν άλλαζαν οι θεσμοί; Αυτή η αλλαγή είναι η ζωή. Η ακινησία που επιθυμεί η εκτελεστική εξουσία είναι ο θάνατος. Από πού προήλθαν οι θεσμοί, από την ήττα των παλιών θεσμών δεν ήρθαν;
Από πού βγήκε η παρούσα τάξη, από μια λαμπρή στιγμή ανατροπής δεν προήλθε; Η δυτική κουλτούρα δεν έχει συμπληρώσει ακόμη το ταξίδι της, και είναι ολοφάνερη ανοησία να πας να τη σταματήσεις στην προβλήτα. Παρακαλώ την εκτελεστική εξουσία να επιτρέψει στη γη να συνεχίσει να γυρίζει, και να μην πεισμώνει προαναγγέλλοντας τη Δευτέρα Παρουσία.
Ας έχει λίγη μετριοπάθεια. Και ας θυμηθεί λίγο τα διδάγματα της ιστορίας, ας αποδεχτεί ότι οι θεσμοί του 1909 δεν θα είναι οριστικοί. Μόνο η ζωή είναι πάντα νέα!
