Από τους ωραιότερους διεθνώς θα είναι στο μέλλον ο σταθμός «Βενιζέλου» στη Θεσσαλονίκη, όπου θα συνυπάρχει το μοναδικό αρχαιολογικό βυζαντινό σύνολο με το υπερσύγχρονο μετρό.
Σε κλίμα ανακούφισης, συγκίνησης και ικανοποίησης τα μέλη του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου ενέκριναν ομόφωνα, χθες, την προμελέτη κατασκευής του σταθμού «Βενιζέλου» με την κατά χώρο διατήρηση του 91% των αρχαιοτήτων και την ανάδειξή τους.
Ετσι καταρρίφθηκε το δίλημμα «μετρό ή αρχαία» που είχε προβληθεί τα προηγούμενα χρόνια, με αποτέλεσμα να έχουν προκληθεί αντιπαραθέσεις, διχασμός στην κοινωνία, ταλαιπωρίες και τελικά καθυστερήσεις και υψηλό κόστος.
Την προμελέτη εκπόνησε ομάδα εργασίας με εκπροσώπους όλους των φορέων: Δήμος Θεσσαλονίκης, Εφορεία Αρχαιοτήτων του υπουργείου Πολιτισμού, υπουργείο Μεταφορών και Υποδομών, Αττικό Μετρό.
Με την έγκρισή της από το ΚΑΣ ανοίγει ο δρόμος για την έναρξη των αρχαιολογικών και κατασκευαστικών εργασιών, ενώ θα χρειαστούν τουλάχιστον 4 χρόνια για την ολοκλήρωση του σταθμού.
«Μεγάλη στιγμή» χαρακτήρισε τη χθεσινή η γενική γραμματέας του υπουργείου Πολιτισμού και προεδρεύουσα του ΚΑΣ Μαρία Βλαζάκη και έκανε λόγο για «μοναδικό εύρημα». Σε βάθος 6 μέτρων αποκαλύφθηκαν σε μήκος 77 μέτρων μεγάλα τμήματα της βυζαντινής λεωφόρου του Decumanus Maximus (κύρια οδός) που διασταυρώνεται με μια cardo (κάθετη οδός).
Ο οδικός άξονας είναι στρωμένος με μαρμάρινες πλάκες και βρίσκεται κάτω από εντυπωσιακό τετράπυλο με πλατεία, δημόσιο κτίριο και μαγαζιά. «Το 91% των αρχαιοτήτων μένουν στη θέση τους και αυτό είναι μεγάλη νίκη», είπε η ίδια και θύμισε ότι «επάνω στον ίδιο δρόμο περπάτησαν αυτοκράτορες και ο Αγιος Δημήτριος».
Σε μια σύντομη αναδρομή υπενθύμισε ότι κατά την πρώτη συνεδρίαση (Ιανουάριος 2013) αποφασίστηκε η χειρωνακτική απόσπαση των αρχαιοτήτων και η τοποθέτησή τους στο στρατόπεδο Παύλου Μελά. Η απόφαση προκάλεσε αντιδράσεις, οπότε και αναζητήθηκαν εναλλακτικές λύσεις.
Το θέμα συζητήθηκε στο ΚΑΣ τον Δεκέμβριο του 2014 και αποφασίστηκε με οριακή πλειοψηφία η απόσπαση και η επανατοποθέτηση των αρχαιοτήτων. Στο μεταξύ ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης κατέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας και παράλληλα κατέθεσε νέα πρόταση, όπου διατυπωνόταν η άποψη ότι είναι εφικτό να παραμείνουν οι αρχαιότητες και να ολοκληρωθεί ο σταθμός.
Με την πρόταση συντάχθηκαν η αρχαιολογική κοινότητα (ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων είχε ξεκινήσει διεθνή καμπάνια με συγκέντρωση υπογραφών) και πλήθος πολιτών. Με αναπομπή από τον υπουργό Πολιτισμού Νίκο Ξυδάκη το θέμα επανήλθε τον Σεπτέμβριο του 2015 και το ΚΑΣ αποφάσισε να παραμείνουν τα αρχαία αμετακίνητα προκειμένου να διασωθεί η αυθεντικότητα του μνημείου.
«Οταν συνειδητοποιήσαμε τι βρέθηκε στον σταθμό Βενιζέλου, τι επιπέδου εύρημα είναι, θεωρήσαμε ότι είναι υποχρέωση του δήμου να το αναδείξει.
Η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί τον πολιτισμό, να βρίσκει λύσεις. Βεβαίως κοστίζει, αλλά θα κόστιζε περισσότερο να τα θάψουμε. Ευτυχώς ήταν τέτοια η συγκυρία που βρεθήκαμε μαζί άνθρωποι που πιστεύουν στον ίδιο σκοπό», είπε, εμφανώς ευχαριστημένος, ο Γιάννης Μπουτάρης.
Από την πλευρά του ο καθηγητής του ΑΠΘ, Γιάννης Μυλόπουλος, πρόεδρος της Αττικό Μετρό από τον Μάρτιο του 2016, είπε: «Το έργο είχε σταματήσει και το αναστήσαμε, σήμερα “τρέχει”» και συμπλήρωσε ότι «πολιτισμός και τεχνολογία πρέπει να πηγαίνουν χέρι χέρι. Και το Decumanus ήταν ένα τεχνολογικό επίτευγμα για την εποχή του».
Σύμφωνα με την προμελέτη, το κύριο βάρος της μετακίνησης του σταθμού μεταφέρεται στη νότια πλευρά. Στο επίπεδο -1 θα βρίσκονται οι αρχαιότητες, ενώ στο σημείο που βρίσκεται το τετράπυλο θα πραγματοποιηθεί έρευνα για επιπλέον ευρήματα.
Ο νέος σταθμός θα είναι ανεξάρτητος από τον αρχαιολογικό χώρο και η θέαση θα γίνεται από πεζογέφυρα. Τα ακυρωτικά μηχανήματα θα βρίσκονται στο -3 επίπεδο και πιο κάτω η αποβάθρα. Η είσοδος στον αρχαιολογικό χώρο θα είναι ελεγχόμενη και προστατευμένη.
