Παλιοί συνεργάτες του Γιώργου Κουμεντάκη και κορυφαίοι Ελληνες καλλιτέχνες πανηγύρισαν. Το κοινό στα social media εγκωμίαζε τον προκάτοχο και απoθέωνε τον νέο καλλιτεχνικό διευθυντή. Ο Μύρων Μιχαηλίδης αποχαιρετούσε τα έξι του χρόνια στη Λυρική Σκηνή με μια αξιοπρεπέστατη δήλωση. Ηταν τελικά η τοποθέτηση του Γιώργου Κουμεντάκη στη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή της ΕΛΣ η πιο «πολιτισμένη» αλλαγή σε πολιτιστικό οργανισμό; ΄Η μήπως όχι;
Λίγο πριν εκπνεύσει το 2016 και μόλις μερικούς μήνες πριν από τα εγκαίνια του νέου της παλατιού στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα «Σταύρος Νιάρχος», η Λυδία Κονιόρδου με μια αιφνιδιαστική (αλλά καθόλου ανεξήγητη) κίνηση ανακοίνωσε πως η θητεία του Μύρωνα Μιχαηλίδη στο τιμόνι της Εθνικής Λυρικής Σκηνής δεν θα ανανεωθεί, καθώς από τις 3 Φεβρουαρίου το μοναδικό λυρικό θέατρο της χώρας αναλαμβάνει ο διεθνής συνθέτης Γιώργος Κουμεντάκης, επικεφαλής μέχρι πρότινος της Εναλλακτικής Σκηνής.
«Επειτα από έξι χρόνια στο τιμόνι της Εθνικής Λυρικής Σκηνής παραδίδω υπερήφανος τον ιστορικό οργανισμό σε μια στιγμή έντονης εξωστρέφειας, ανάπτυξης και υψηλών καλλιτεχνικών, διοικητικών και οικονομικών επιτευγμάτων, με εσωτερική και διεθνή αναγνώριση. Η κρισιμότητα της στιγμής της μετάβασης της ΕΛΣ στο νέο της σπίτι τη βρίσκει έτοιμη, ακμαία και δυνατή», ανέφερε σε δήλωσή του ο Μ. Μιχαηλίδης, τονίζοντας πως σύντομα θα παρουσιάσει τον απολογισμό των τελευταίων χρόνων.
Ανεξαρτήτως κατάληξης, ο Μ. Μιχαηλίδης υπήρξε ο επικεφαλής που ταυτίστηκε με μια νέα σελίδα για τη Λυρική. Την ανέλαβε σε μία κρίσιμη καμπή, εν μέσω οικονομικής κρίσης και με την κρατική επιχορήγηση διαρκώς συρρικνούμενη. Χάρη στους χειρισμούς του πέρασε μεγάλους σκοπέλους όπως οι σχέσεις με τα σωματεία, επέλεξε τον Αντώνη Φωνιαδάκη για τη διεύθυνση του μπαλέτου, στελέχωσε μια ομάδα συνεργατών και μαζί τους στόχευσε στην εξωστρέφεια, τη δημιουργία δεσμών με την πόλη, την προσέγγιση του κοινού με τρόπο που δεν είχαμε συνηθίσει.
Το αποτέλεσμα ήταν διάφορα projects (Διαδρομή Κάλλας, Οπερα Βαλίτσας, Ανοικτές δοκιμές, συναυλία στη Βαρβάκειο κ.ά.) με μεγάλη επιτυχία, που ενίσχυσαν το προφίλ του οργανισμού κι εν τέλει δημιούργησαν έναν εν δυνάμει νέο πυρήνα κοινού.
Ωστόσο, το φινάλε γραφόταν καιρό και είχε αιτίες πολλές: τις κακές -όπως μαρτυρούν- σχέσεις του Μ. Μιχαηλίδη με το Ιδρυμα «Σταύρος Νιάρχος», τα αλλεπάλληλα λάθη του και τις τεταμένες σχέσεις που είχε τελευταία με το προσωπικό του οργανισμού. Μία από τις αιτίες της έντασης ήταν και η επιμονή του να ανεβάσει την αμφιλεγόμενη παραγωγή του βαγκνερικού «Λόενγκριν» (27/1/2017).
Το υψηλό κόστος της παραγωγής λέγεται ότι άδειασε τα ταμεία του οργανισμού (σε μια περίοδο που η Λυρική ζητούσε 2 εκατ. έκτακτη επιχορήγηση για κάλυψη ελλειμμάτων) και κυρίως φέρνει τον διάδοχό του σε δυσχερή θέση, αφού του αφήνει όλες τις οικονομικές εκκρεμότητες.
Η απόφαση, λοιπόν, της μη ανανέωσης του Μιχαηλίδη δεν είχε -τουλάχιστον για το ευρύ κοινό, που δεν γνωρίζει τα εσωτερικά της Λυρικής- τα χαρακτηριστικά ενός προαναγγελθέντος διαζυγίου, αλλά ούτε και τις αρετές ενός επιτυχημένου γάμου. Eίχε μια τρομερά φιλόδοξη, φορτσάτη αρχή (2011), πολλές κατακτήσεις στο μεσοδιάστημα, αλλά και διαδοχικά λάθη τον τελευταίο καιρό.
Σημαντικότερα από αυτά, οι συνεργασίες με πολύ μέτρια ευρωπαϊκά λυρικά θέατρα (ο Μ. Μιχαηλίδης συχνά κατηγορήθηκε ότι δέσμευε το θέατρο σε ενοικιάσεις παραγωγών με θέατρα στα οποία ο ίδιος πριν ή μετά συνεργαζόταν ως μαέστρος).
Ολέθριο λάθος, και η πρόσληψη της παρουσιάστριας του οργανισμού Χαράς Ξάνθη (θέση που εφηύρε ο κ. Μιχαηλίδης), για την οποία ξοδεύτηκαν μερικές χιλιάδες ευρώ μόνο και μόνο για μερικά σπικάζ και δύο παρουσιάσεις εκδηλώσεων.
Βλέπετε, η εκπομπή την οποία οραματιζόταν ο Μ. Μιχαηλίδης ότι θα παρουσίαζε στην ΕΡΤ έμεινε στα χαρτιά -παρόλο που εγκρίθηκε από το Δ.Σ της δημόσιας τηλεόρασης-, μετά τις σφοδρές αντιδράσεις που προκλήθηκαν εντός κι εκτός Λυρικής. Ενώ σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι άστοχες καλλιτεχνικές επιλογές της τελευταίας περιόδου (η κακή φετινή «Αΐντα», η επανάληψη της «Ζιζέλ» κ.ά.).
Για τον Γ. Κουμεντάκη, πάντως, άμεση προτεραιότητα είναι η μετάβαση και η κάλυψη ελλείψεων. «Μετάβαση δεν σημαίνει μετακόμιση, αλλά νέα αρχή», μας λέει ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής. «Η Λυρική είναι ένα διαρκές παρόν. Δεν υπάρχει η Λυρική τού χθες ή του αύριο.
Υπάρχει η Λυρική τού τώρα. Θα εργαστώ με όλες μου τις δυνάμεις για να γίνει καλλιτεχνικά ανήσυχη, γιατί μόνο η αναζήτηση και η ανησυχία οδηγούν σε σημαντικές καλλιτεχνικές στιγμές, όχι ο εφησυχασμός και η επανάληψη συνταγών.
Δεν σκοπεύω να εξετάζω περιπτωσιολογικά αν μια παράσταση είναι περισσότερο ή λιγότερο προωθημένη, αν υπερβαίνει όρια που δεν θα έπρεπε. Δεν θα γίνω τροχονόμος των συνεργατών, αλλά, αντίθετα, θα τους ωθήσω να αναζητήσουν ουσιαστικούς και καινοτόμους τρόπους να ενισχύσουν τον ρόλο του λυρικού θεάτρου στην κοινωνία. Παρότι η λάμψη του οργανισμού έχει υπερισχύσει, η πραγματικότητα της κρίσης έχει λαβώσει την ΕΛΣ, η οποία έχει πολλές ελλείψεις σε ανθρώπινο δυναμικό, χρηματοδότηση, οργανωτικές δομές».
Και το οργανόγραμμα σκοπεύει όντως να το αλλάξει; «Η ΕΛΣ είναι ένας περίπλοκος οργανισμός. Η σχέση με τα σωματεία των εργαζομένων αποτελεί μια δύσκολη αρμοδιότητα του καλλιτεχνικού διευθυντή. Μπαίνω στη δουλειά αυτή χωρίς φόβο και πάθος, με γνώμονα τη βαθιά μου πίστη στην ουσία των ορθών εργασιακών πρακτικών. Το οργανόγραμμα είναι υπόθεση χρόνων.
»Εφτασε στην τελική φάση και πρέπει συντόμως να ολοκληρωθεί. Θα παρέμβω όπου χρειαστεί, σε συνεννόηση με το υπουργείο, το οποίο επίσης επιθυμεί να κλείσει το ζήτημα το συντομότερο».
Ισως, τελικά, η συγκινητική πρώτη αντίδραση του επί χρόνια συνεργάτη του Δημήτρη Παπαϊωάννου στα social media να είναι το πρώτο ζητούμενο από τον Γ. Κουμεντάκη. «Ενας σπουδαίος Ελληνας, που έχει την καλλιέργεια, την ανιδιοτέλεια, τους ανοιχτούς ορίζοντες που χρειαζόμαστε.
Υποστηρίξτε τον, βοηθήστε τον. Μην του ζητήσετε και τον παλιό κόσμο και τον καινούργιο, ζητήστε του μόνο τον καινούργιο. Ξέρει αυτός». Για την ακρίβεια, και οι δύο ξέρουν…
