Μνήμες και διλήμματα από τη χούντα της Αργεντινής

Το 1986 η «Επίσημη Ιστορία» του Λουίς Πουένσο χάρισε στην Αργεντινή το πρώτο της Οσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας. Αλλα και Χρυσή Σφαίρα ξένης ταινίας. Η δικτατορία του Βιντέλα ήταν πολύ νωπή και η ιστορία που διηγιόταν από αυτές που σπαράζουν και τις πιο mainstream κινηματογραφικές καρδιές.

Στο Μπουένος Αϊρες του 1983, με τη χούντα να καταρρέει και τις «Γιαγιάδες της Plaza de Mayo» να διαδηλώνουν απαιτώντας να μάθουν την τύχη χιλιάδων εξαφανισμένων αγωνιστών, αλλά και των παιδιών τους που είχαν γεννηθεί στις φυλακές, μια καθωσπρέπει καθηγήτρια Ιστορίας αρχίζει να αναρωτιέται: κι αν το πεντάχρονο υιοθετημένο κοριτσάκι της, που λατρεύει, είναι από τα παιδιά που η χούντα άρπαξε και έδωσε σε προνομιούχα ζευγάρια υποστηρικτών της;

Ο Λουίς Πουένσο έχει γυρίσει μια από τις ωραιότερες και σημαντικότερες πολιτικές ταινίες όλων των εποχών.

Αύριο ξαναβγαίνει στις αίθουσες, σε ψηφιακά αποκατεστημένη κόπια, ακριβώς όπως προβλήθηκε τιμητικά πέρυσι στις Κάνες, στο τμήμα «Κλασικές ταινίες», τριάντα χρόνια από την πρώτη προβολή της στο φεστιβάλ και τη βράβευση της Νόρμα Αλεάντρο για τη συγκλονιστική ερμηνεία της.

Αναζητήσαμε τον σκηνοθέτη και απάντησε σε λίγες ερωτήσεις μας.

Τα περισσότερα τα λέει στη μεγάλη οθόνη. Και είναι το ίδιο θερμά και αναγκαία όπως το 1986.

• Η ταινία ξαναβγαίνει μετά από τριάντα χρόνια. Αλλες εποχές, άλλα προβλήματα. Τι πιστεύετε πως έχει να πει σήμερα η «Επίσημη Ιστορία» στους θεατές;

Η ταινία μου, πριν από τριάντα χρόνια, πρότεινε να μάθουμε από την Ιστορία και να διατηρήσουμε τη μνήμη μας. Το ίδιο προτείνει και σήμερα. Στον ίδιο ιστορικό κύκλο εξακολουθούμε να ζούμε.

Απλώς δεν είναι πια απαραίτητοι οι στρατιωτικοί για να επιβάλουν ένα οικονομικό μοντέλο το οποίο έχει εξελιχθεί και επεκταθεί και σε χώρες που πριν από 30 χρόνια δεν υπέφεραν και τόσο.

Ανθεκτικό, σαν το μικρόβιο της πανούκλας, που λέει και ο Καμί.

• Αν και αναφέρεστε σε ένα «συναρπαστικό» θέμα, τις παράνομες υιοθεσίες παιδιών αντιφρονούντων στη διάρκεια της χούντας, αποφύγατε μια μπιτάτη, «δημοσιογραφική» προσέγγιση. Αλλά ούτε και γυρίσατε μια τυπική πολιτική ταινία. Σας ενδιέφερε η «ομορφιά», την επικεντρώσατε σε πρόσωπα και αισθήματα. Γιατί;

Θα έλεγα ότι η «Επίσημη Ιστορία» δεν είναι μια συνηθισμένη πολιτική ταινία. Προσπάθησα από την αρχή να πάρω αποστάσεις ακόμα και από θαυμάσιες ταινίες του είδους, όπως η «Μάχη της Αλγερίας» του Τζίλο Ποντεκόρβο.

Οταν γράφαμε το σενάριο το 1982, ενώ τελείωνε ο πόλεμος των Φόκλαντ, οι πολιτικές ταινίες ήταν είδος υπό εξαφάνιση. Tις έβλεπαν μόνο όσοι συμφωνούσαν a priori ιδεολογικά μαζί τους.

Κι έτσι αποφάσισα να εισαγάγω λαθραία την ιδεολογία σε ένα κινηματογραφικό είδος που δεν είχε σχέση με την πολιτική.

• Θα μπορούσατε να διηγηθείτε την ιστορία από την πλευρά μιας λαϊκής γυναίκας που αναζητά το παιδί τής δολοφονημένης από τη χούντα κόρης της. Κι όμως. Διαλέξατε να την πείτε μέσα από μια καλοζωισμένη και ανυποψίαστη αστή.

Το πρώτο σχέδιο σεναρίου ήταν ακριβώς έτσι γραμμένο, από την πλευρά των γυναικών που έψαχναν τα εξαφανισμένα παιδιά. Η ιστορία μου, όμως, δεν εξελισσόταν.

Ξεκόλλησε μόνο όταν κατάφερα να τη δω από την αντίθετη οπτική γωνία, μέσα από τα μάτια μιας αστής που αποφασίζει να μάθει την αλήθεια. Με τον καιρό κατάλαβα για ποιον λόγο μόνο έτσι κατάφερε να λειτουργήσει το σενάριο.

Τόσο ο κινηματογράφος όσο και η ιδεολογία πρέπει να έρχονται αντιμέτωπα με ένα δίλημμα.

• Τι θυμάστε από τα γυρίσματα; Είχατε προβλήματα, λογοκρισίας ή άλλα;

Γράψαμε το σενάριο, ξεκινήσαμε την παραγωγή και θελήσαμε να γυρίσουμε την ταινία ενώ κυβερνούσε ακόμα ο Βιντέλα. Η χούντα αναγκάστηκε να προκηρύξει εκλογές τον Οκτώβριο του 1983.

Από τον Δεκέμβριο αποκτήσαμε, λοιπόν, μια ανίσχυρη δημοκρατία και αρχίσαμε γυρίσματα τον Απρίλιο του 1984. Τραβούσαμε στο σπίτι μου, εκεί όπου ζούσα με τα δυο μικρά παιδιά μου – σήμερα είναι συνεργάτες μου, κινηματογραφιστές κι αυτά.

Η μητέρα της Ανάλια, της μικρής μας πρωταγωνίστριας, δέχτηκε απειλές για να την αποσύρει από την ταινία.

• Περονισμός. Μια δικτατορία με την οποία τρομάξατε να κλείσετε τους λογαριασμούς σας. Μετά η χρεοκοπία και σιγά σιγά η ανάνηψη. Πώς είναι τα πράγματα σήμερα στην Αργεντινή;

Μην ξεχνάτε ότι ο Βιντέλα πέθανε στη φυλακή. Αν δούμε το ποτήρι μισογεμάτο κι όχι μισοάδειο, είναι σαφές ότι δεν υπάρχει στον κόσμο χώρα που, όπως η Αργεντινή, δίκασε και έχωσε στη φυλακή αυτούς που διέπραξαν γενοκτονίες.

Στην Αργεντινή το πρόβλημα δεν είναι πια οι στρατιωτικοί, αλλά οι οικονομικοί κολοσσοί, που ήταν οι ηθικοί αυτουργοί των δικτατοριών και επιστρέφουν για να πάρουν όσα θεωρούν δικά τους.

Γιατί, όπως σε όλον τον κόσμο, έτσι και στις χώρες της Λατινικής Αμερικής, το εκκρεμές της εξουσίας σήμερα στρέφεται προς τα δεξιά.

• Τι αντίκτυπο είχε στην καριέρα σας το Οσκαρ; Γυρίσατε μετά τον «Γερο-Γκρίνγκο» με την Τζέιν Φόντα και τον Γκρέγκορι Πεκ.

Ο «Γερο-Γκρίνγκο» είναι μια ταινία για τη μεξικανική επανάσταση, βασισμένη σε μυθιστόρημα του Κάρλος Φουέντες, που κατάφερα να τη γυρίσω στο Μεξικό με mainstream, χολιγουντιανό χρήμα. Μέχρις εκεί.

Το ίδιο ισχύει και για την «Πανούκλα», την πιο πολιτική ταινία μου, πάνω στο μυθιστόρημα του Καμί, που γυρίστηκε στο Μπουένος Αϊρες με τον Γουίλιαμ Χαρτ. Τις θεωρώ σημαντικές εμπειρίες, αλλά πάνω απ’ όλα λατινοαμερικάνικες ταινίες.

Ποτέ δεν έπαψα να είμαι ένας Αργεντινός κινηματογραφιστής.

• Ιnfo: Η «Επίσημη Ιστορία» βγαίνει αύριο σε «Αστορ» και Ταινιοθήκη από τη Weirdwave