Για το τραμπάλισμα των τειχών

Κάπου είκοσι εφτά χρόνια πριν, ο κόσμος σ’ όλο τον πλανήτη, ανατολή και δύση, έμεινε άφωνος, χωρίς να πιστεύει εκείνα που έβλεπαν τα μάτια του.

Τη νύχτα της 9ης Νοεμβρίου, το Τείχος του Βερολίνου, το ζωντανό σύμβολο αίσχους του Ψυχρού Πολέμου και της ανάλγητης διαίρεσης του κόσμου, ξαφνικά άρχισε να σπάει και τελικά να διαλύεται. Η ιστορία του είχε περίεργες, και  για τις μέρες μας, υποθήκες, συμβολισμούς και μηνύματα.

Η μαζική έξοδος πολιτών από το Ανατολικό Βερολίνο, ανάγκασε τις αρχές της Ανατολικής Γερμανίας, περισσότερο από μισό αιώνα πριν, να ανυψώσουν διαχωριστικό σύνορο ανάμεσα στα δυό τμήματα του Βερολίνου. Έτσι τη νύχτα της 12ης προς τη 13η Αυγούστου 1961, άρχισε η κατασκευή του ιστορικού τείχους. Αρχικά ως συρματόπλεγμα, και στη συνέχεια ως κατασκευή ισχυρού μπετόν, και μήκους σχεδόν σαράντα πέντε   χιλιομέτρων.  

Η ιστορία όμως, χωρίς καμιά εξαίρεση, είναι μαθημένη από τέτοιες ενέργειες και παλινωδίες, έχει απέραντη υπομονή και δεν βιάζεται να δει τα όποια αποτελέσματα! Η Ανατολική Γερμανία, μπροστά στις απρόσμενες πολιτικές και ιστορικές εξελίξεις που δρομολογούνταν ανεπιστρεπτί και επηρέαζαν ολάκαιρο τον κόσμο, αποφάσισε, στις 9 Νοεμβρίου 1989, να ανοίξει τα σύνορα της χώρας με τη Δύση.

Σύντομα οι εικόνες των εκστασιασμένων Γερμανών, ένθεν κακείθεν, που ξεφλούδιζαν τοίχους, έσπαγαν ότι μπορούσε ο καθένας με σφυριά, αρκετοί έπαιρναν ως απαραίτητα ενθύμια μικρά κομμάτια του τείχους και αγκαλιάζονταν με συγγενείς, φίλους και εχθρούς που είχαν χρόνια να δουν, αλλά και με ξένους και άγνωστους, ταξίδεψαν με αστραπιαία ταχύτητα και έγιναν γνωστά μέσω της τηλεόρασης σε όλο τον κόσμο. Εικόνες που λίγο καιρό πριν, ελάχιστοι  θα πίστευαν ότι θα γίνονταν πραγματικότητα.

Ωστόσο, η ξαφνική κατάρρευση του κομμουνιστικού μπλοκ στην Ανατολική Ευρώπη και η πτώση του φημισμένου διαχωριστικού τείχους, δεν ήταν τίποτα άλλο παρά ένα κρίσιμης σημασίας ιστορικό ορόσημο για την εξάπλωση των δυτικών δημοκρατικών αξιών, όπως αυτές καθορίζονται, τουλάχιστον, εκεί. 

Ετούτη τη στιγμή, μια άλλη έκπληξη παίζεται στο παγκόσμιο πολιτικό τερέν, χάρη στην εντυπωσιακή νίκη του Ντόναλντ Τραμπ. Ένας υποψήφιος που ξεκίνησε την προεκλογική του εκστρατεία με την υπόσχεση, μεταξύ των άλλων, να χτίσει ένα τείχος στα νότια σύνορα της χώρας του με το Μεξικό, ή καλύτερα και για να είμαστε ακριβέστεροι, να το… ολοκληρώσει.

Βεβαίως εάν και κατά πόσο ο Τραμπ θα τα καταφέρει να κάνει πραγματικότητα τις προεκλογικές προτάσεις, δεσμεύσεις και υποσχέσεις του, δηλαδή για χτίσει ένα σταθερό συνοριακό φράκτη και να απελάσει σχεδόν έντεκα  εκατομμύρια μετανάστες οι οποίοι ζουν παράνομα στη χώρα του, χωρίς επίσημα έγγραφα παραμονής και δυνατότητα εργασίας, φυσικά, μένει να το δούμε.

Περισσότερο από το ένα τέταρτο της απόστασης των περίπου 2.000 μιλίων που χωρίζει το Μεξικό και τις νότιες Πολιτείες έχει ήδη ένα διαχωριστικό φράχτη, ο οποίος κόστισε στους Αμερικανούς φορολογούμενους πολίτες περισσότερα από $ 7 δισεκατομμύρια.

Το υπόλοιπο τμήμα των συνόρων ελέγχεται και προστατεύεται από την αφιλόξενη έρημο, τα δύσκολα περάσματα, τους κροταλίες ειδικά στο Τέξας και την Αριζόνα, και φυσικά από τους οπλισμένους κατόχους των μικρών ή μεγαλύτερων ράντζων που βρίσκονται στη μεθόριο, οι γνώμες των οποίων σημειωτέον για την υλοποίηση του  συγκεκριμένου έργου, διίστανται.

Ένας τέτοιος τοίχος από μπετόν που θα καλύπτει πάνω από 1.000 μίλια, όμως, όπως έχει προτείνει ο Τραμπ, θα καταπατήσει αναμφίβολα μεγάλο μέρος ιδιωτικής γης και θα μπορούσε να κοστίσει 25 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με μια μελέτη και τις εκτιμήσεις της εφημερίδας Washington Post. 

Αλλά, για να είμαστε ειλικρινείς, η τελευταία χρονιά μας αποζημίωσε με αρκετή σχετική συζήτηση σε ολόκληρο το δυτικό κόσμο, υπογραμμίζοντας παράλληλα το βαθμό στον οποίο η περίφημη, πολυσυζητημένη και δρομολογημένη παγκοσμιοποίηση, καθώς και η οικονομική αποσάθρωση κρατών, προκάλεσαν την ‘εκτροφή’ και την ανάδειξη δυσάρεστων κοινωνικών καταστάσεων, τη δυσαρέσκεια, το άγχος και την ξενοφοβία.

Σε όλη την Ευρώπη, τα σημεία ελέγχου και η ασφάλεια  των συνόρων, όπως για παράδειγμα ένας τρομερός συρμάτινος  φράχτης με αιχμηρά αντικείμενα στην Ουγγαρία, έχουν έρθει στο προσκήνιο τον τελευταίο καιρό, μια κατάσταση η οποία τροφοδοτείται σε συνεχή βάση από τους φόβους της μετανάστευσης και της τρομοκρατίας και βεβαίως από τη συνεχιζόμενη  κρίση των Σύριων, κατά κύριο λόγο, προσφύγων, με άγνωστη βεβαίως επί του παρόντος κατάληξη.

Τον περασμένο Ιούνιο, επίσης, οι ψηφοφόροι στο Ηνωμένο Βασίλειο επέλεξαν να αποχωρήσουν από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αντί να ‘διακινδυνεύσουν’ να κρατήσουν ανοιχτά τα σύνορά τους. Τα κόμματα της δεξιάς απόκλισης, κερδίζουν σταθερά έδαφος και ψηφοφόρους  στη Γαλλία, τη Γερμανία και αλλού στην ευρωπαϊκή Ήπειρο. 

Όσοι στις Ηνωμένες Πολιτείες επευφημούσαν τις εξαγγελίες του Ντόναλντ Τραμπ, όμως, ίσως είναι χρήσιμο να θυμηθούν έναν παλιότερο πρόεδρο των ρεπουμπλικάνων, έναν Αμερικανό πρόεδρο που δεν ήταν και τόσο ένθερμος οπαδός των αυστηρών διασυνοριακών εμποδίων και της ανέγερσης τειχών.

Δύο χρόνια πριν από την αναπόφευκτη κατάρρευση του Τείχους του Βερολίνου, ο Ρόναλντ Ρέιγκαν, με μια ιστορική φράση του, προκάλεσε ανοιχτά τον ηγέτη των Σοβιετικών, Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, να γκρεμίσει εκείνο  το τείχος, όπως είπε στην Πύλη του Βρανδεμβούργου στο Βερολίνο.

Κι όσον αφορά για τη δική του ήπειρο και χώρα, κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας, το 1980, ο Ρέιγκαν, προώθησε και επεδίωξε, μάλλον, το άνοιγμα των συνόρων με το Μεξικό, δίνοντας περισσότερες επίσημες άδειες εργασίας στους μετανάστες ώστε να μπορούν να πληρώνουν τους αναλογούντες φόρους, εκτός της προσφοράς φθηνών εργατικών χεριών με ημερομίσθια που ακόμα και σήμερα κυμαίνονται σε χαμηλά ποσά.

Αντί να μιλάμε για φράχτες, γιατί δεν δουλεύουμε μαζί για να βρούμε και να λύσουμε τα κοινά μας προβλήματα’, είπε σε μια  αρχική συζήτηση ο μάλλον καλός πρόεδρος της Αμερικής. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1986, έφερε και υπέγραψε σχετικό νόμο ο οποίος πρόσφερε ελπίδα και άνοιξε τη διαδικασία για τη λήψη υπηκοότητας από τους παράνομους μετανάστες στη χώρα, η οποία βρίσκεται πολύ  μακριά από το ανακοινωθέν προ πολλού σχέδιο του Τραμπ περί απέλασης των παράνομων ισπανόφωνων, Μεξικανών κατά κύριο λόγο. 

Από την άλλη πλευρά, ένα άλλο μήνυμα που είναι ζωγραφισμένο στην ‘Πινακοθήκη της Ανατολικής Πλευράς’ του εναπομείναντος Τείχους του Βερολίνου, που έχει διατηρηθεί ως μνημείο για την ελευθερία, είναι εκ διαμέτρου προφητικό και σε ετούτο το έτος της παγκόσμιας αναταραχής.

«Πολλοί μικροί άνθρωποι, οι οποίοι σε πολλά μικρά μέρη, κάνουν πολλά μικρά πράγματα, μπορεί να αλλάξουν την όψη του κόσμου», διαβάζουν οι επισκέπτες πάνω  στο πασίγνωστο, από  το 1990, ζωγραφισμένο σύνθημα των καλλιτεχνών Muriel Raoux και Kani Alavi.

«Άλλο δεν σκέπτομαι, τον νου μου/Τρώγει αυτή η Σκέψη/Διότι πράγματα πολλά να κάνω είχον/ Α! όταν έκτιζαν τα Τείχη/ πώς να μην προσέξω;», έλεγε αρκετά χρόνια πριν ο Κωνσταντίνος Καβάφης.

Δεν μπορούμε να προεξοφλήσουμε εάν και κατά πόσο γνωρίζουν αυτό το συμβολικό ποίημα του Αλεξανδρινού ποιητή οι Αμερικανοί, προπαντός τις βαθύτερες έννοιές του, και τι θα μπορούσαν παράλληλα να αντιτάξουν  απέναντι σε τέτοιου είδους τακτικές του καινούργιου ηγέτη τους, εάν και όταν αυτές φυσικά δείξουν να δρομολογούνται και να υλοποιούνται.

Γιατί η ιστορία δείχνει περίτρανα, πάλι, ότι κάποια πράγματα ανακοινώνονται, τραμπαλίζονται διστακτικά για μικρό χρονικό διάστημα, έτσι απλώς για να σκορπίσουν στο πρώτο φύσημα του αέρα λίγο αργότερα!