Περισσότερο από κάθε άλλη φορά στην Ιστορία της ανθρωπότητας, ο πλανήτης και το οικοσύστημα βρίσκονται σε κίνδυνο. Υπολογίζεται ότι μέχρι το 2050 ο πληθυσμός του πλανήτη θα ανέρχεται σε 9 δισεκατομμύρια κατοίκους και θα χρειάζονται 2 πλανήτες για να τραφούν όλοι οι κάτοικοί του.
Είναι πλέον αποδεδειγμένο ότι ζούμε «πάνω από τη φέρουσα ικανότητα της Γης», δημιουργώντας προβλήματα στο περιβάλλον από τον τρόπο ζωής μας.
Η εξαφάνιση πολλών έμβιων οργανισμών, η κλιματική αλλαγή, το φαινόμενο του θερμοκηπίου και η εξάντληση των μη ανανεώσιμων πόρων είναι εμφανή συμπτώματα της οικονομικής ανάπτυξης και του νεοφιλελευθερισμού. Επιπλέον, ο πλανήτης βρίσκεται σε τροχιά αύξησης της μέσης θερμοκρασίας του, ενώ παράλληλα ζούμε στη θερμότερη δεκαετία από το 1850 και έπειτα.
Ομως, όλα τα παραπάνω ήταν λίγο-πολύ γνωστά για το τι θα επακολουθούσε, αφού είχαν ειπωθεί από τα μέλη της Λέσχης της Ρώμης (1972) στην έκθεσή τους με τίτλο «Τα όρια της ανάπτυξης».
Η έκθεση παρουσίασε την αυτοκαταστροφική φύση του οικονομικού συστήματος που βασίζεται στη μόνιμη χρήση πόρων και υλικών, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να συνεχιστεί η πολιτική της απεριόριστης ανάπτυξης.
Συγκεκριμένα, η συνεχής αύξηση του πληθυσμού, η εκβιομηχάνιση και η ρύπανση του περιβάλλοντος δεν βρίσκονταν σε βιώσιμο πλαίσιο και δεν θα μπορούσαν να συνεχιστούν επ’ άπειρον.
Μέχρι τότε ο δυτικός κόσμος ήταν προσκολλημένος στο δόγμα «ανάπτυξη για την ανάπτυξη» και οι περισσότεροι οικονομολόγοι είχαν απομονωμένη την οικονομία από την κοινωνία και το περιβάλλον. Παρακάτω, συνοπτικά αναφέρονται κάποιες από τις προτάσεις της έκθεσης:
Ο πληθυσμός και η κατανάλωση πρέπει να σταθεροποιηθούν και παράλληλα να γίνουν επενδύσεις στην παραγωγή τροφίμων και σε προγράμματα συστηματικής ανακύκλωσης. Μερικά χρόνια αργότερα από τη Λέσχη της Ρώμης και συγκεκριμένα το 1987 δημοσιεύεται η έκθεση Brundtland με τίτλο «Το κοινό μας μέλλον».
Ηταν η πρώτη φορά που σε παγκόσμιο επίπεδο τίθενται συλλογικοί στόχοι για την προστασία του περιβάλλοντος και την κοινωνικο-οικονομική ανισότητα.
Εκεί ακούγεται για πρώτη φορά ο ορισμός της βιώσιμης ανάπτυξης, ένα είδος ανάπτυξης που είχαν προτείνει και τα μέλη της Λέσχης της Ρώμης. Επιγραμματικά η έκθεση αναφέρει ότι η τωρινή ικανοποίηση των αναγκών μας δεν θα πρέπει να επιβαρύνει τις μελλοντικές γενιές.
Για πολλούς, όμως, αυτός ο ορισμός φαίνεται ιδιαίτερα αόριστος και παράλληλα πιστεύουν ότι η βιώσιμη ανάπτυξη δεν μπορεί να προσφέρει λύσεις προσκολλημένη στην καπιταλιστική οικονομία. Επιπλέον, η έννοια της ανάπτυξης είναι από μόνη της προβληματική, διότι κάθε στάδιό της εμπεριέχει χρήση υλικού και ενέργειας.
Τα συμπτώματα των αποτελεσμάτων της έκθεσης της Λέσχης της Ρώμης έκαναν την εμφάνισή τους στην καθημερινή ζωή και ιδιαίτερα στις «ευημερούσες» κοινωνίες, λόγω της εξάντλησης των ενεργειακών πόρων.
Ετσι δημιουργήθηκε ένα μεγάλο ρεύμα αντι-κουλτούρας, με πρόταγμα τη μείωση της κατανάλωσης και αντίθετο στην τεχνολογική πρόοδο. Αυτός ο «νέος» τρόπος ζωής είχε αναπτυχθεί στην Αμερική από τη δεκαετία του ’60 και ήταν επηρεασμένος από το βιβλίο του Θορό «Ολντεν».
Το κίνημα που δημιουργήθηκε ονομάστηκε εθελούσια απλότητα και έχει τις ρίζες του σε διάφορες θρησκείες (Χριστός, Ζαρατούστρα, Βούδας κ.ά.) και φιλοσοφίες (Αριστοτέλης, Σωκράτης, Πλάτωνας, Γκάντι κ.ά.).
Η εθελούσια απλότητα αναφέρεται σε έναν απλό τρόπο ζωής με μετα-υλιστικές ανάγκες, δίνοντας έμφαση στην πνευματικότητα. Επιπρόσθετα, η εθελούσια απλότητα αναφέρεται σε μια ζωή αντίθετη με τον καταναλωτισμό και παράλληλα προωθεί αξίες όπως η οικολογική συνείδηση, η αυτάρκεια, η αυτοδιάθεση και η μικρότερη κλίμακα τεχνολογίας.
Επιπλέον η εθελούσια απλότητα θεωρείται ρεαλιστική πρόταση για τα περιβαλλοντικά προβλήματα του πλανήτη, αφού ανήκει στις πράσινες συμπεριφορές καταναλωτών. Παράλληλα, ασκεί κριτική στην υπερκατανάλωση των ανεπτυγμένων χωρών, θέτοντας τις βάσεις για μια παγκόσμια κοινότητα δίκαιη και βιώσιμη. Τέλος, η φιλοσοφία της προωθείται από πρακτικές όπως η επαναχρησιμοποίηση, η απόρριψη, η ανακύκλωση, η ανταλλαγή κ.ά.
Οσον αφορά τη χώρα μας, φαντάζει οξύμωρο σε μια κοινωνία που έχει ανάγκη για κατανάλωση λόγω των προγραμμάτων λιτότητας, να αναπτυχθεί ένα κίνημα εθελούσιας απλότητας.
Στα χρόνια όμως της παγκόσμιας ύφεσης και συγκεκριμένα το 2008, το New Economic Foundation, βασιζόμενο στο ότι η κρίση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ευκαιρία, πρότεινε ένα οραματικό σχέδιο δημιουργίας μιας οικονομίας συνδεδεμένης με τα περιβαλλοντικά προβλήματα και την κοινωνική ευημερία.
Από την άλλη μεριά, η οικονομική κρίση δημιούργησε σε πολλούς ανθρώπους ένα δίπολο συναίσθημα, το οποίο αναφέρεται στο ερώτημα: κρίση ή ευκαιρία.
Πέρα από ότι δημιουργήθηκαν πάρα πολλά δίκτυα ανθρώπων, διαδικτυακά και μη, τύπου χάρισέ το, αντάλλαξέ το κ.ο.κ., δημιουργήθηκε, ίσως και λίγο αναγκαστικά, ένα μεγάλο ρεύμα διαφορετικής αντίληψης της καθημερινότητας και του τρόπου ζωής.
Πολλοί άνθρωποι επέστρεψαν στην ύπαιθρο, πολλοί άρχισαν να χρησιμοποιούν εναλλακτικούς τρόπους μετακίνησης, εναλλακτικούς τρόπους ζωής, εναλλακτικό καταναλωτικό πρότυπο κ.ο.κ.
Μπορεί όλα τα παραπάνω να μην αναφέρονται ως τάσεις της εθελούσιας απλότητας ή να μη δημιουργήθηκαν από τη φιλοσοφία της, αλλά ο απλούστερος τρόπος ζωής που ακολουθείται από πολλούς ανθρώπους, δημιουργεί ένα αίσθημα ατομικής μετάβασης πέραν του καταναλωτισμού.
Εάν αυτό το αίσθημα μπορεί να γίνει συλλογικό πρόταγμα με σκοπό τον μετασχηματισμό της κοινωνίας και τη μετάβαση σε μετα-καπιταλιστική οικονομία, θα περιμένουμε να το παρατηρήσουμε στη συνέχεια της «Ιστορίας».
