«Ζωή είναι η τέχνη να επικοινωνείς» παρακινεί η πλέον γνωστή βραζιλιάνικη παροιμία. Τη θυμηθήκαμε στη διάρκεια του ρεπορτάζ από τον Νότο της χώρας, ανάμεσα στη μέθεξη της Παλμέιρας του Σάο Πάολο για την κατάκτηση του πρωταθλήματος και στον θρήνο της Τσαπεκοένσε από την πόλη Τσαπέκο.
Αντίθετα με το Σάο Πάολο, εκεί θρηνούν τους νεκρούς τους από το αεροπορικό δυστύχημα στην Κολομβία λίγο πριν η ομάδα τους προσγειωθεί, ώστε να επιχειρήσει το πρώτο βήμα για την άνοδο στον θρόνο της Νότιας Αμερικής…
Η ανάμνηση της ίδιας παροιμίας αναζωπυρώθηκε όταν επικοινωνήσαμε με τη Σάντα Καταρίνα, την επαρχία όπου βρίσκεται η έδρα της ξεκληρισμένης ομάδας, και μουδιασμένοι ζητήσαμε σχόλιο από τον αντιπρόεδρό της Ιβάν Τότσο.
«Οι Βραζιλιάνοι, όπως μας έχει διδάξει η ζωή και η ιδιοσυγκρασία μας, ξέρουμε να κλαίμε και να γελάμε πηγαία. Το σύννεφο του πόνου είναι βαρύ πάνω από την πόλη μας, στεκόμαστε στο πλευρό οικογενειών, παικτών και οπαδών μας που βρήκαν τραγικό θάνατο και ευχαριστούμε όλη την πατρίδα που θρηνεί μαζί μας» ήταν τα λόγια που μας έστειλε από την έκτη σε πληθυσμό πόλη του νότου της Βραζιλίας (210.000 κάτοικοι).
Στην ίδια γεωγραφική περιοχή οι οπαδοί της Παλμέιρας, όπως μάθαμε από το γραφείο του ίδιου παράγοντα, στον απόηχο των πανηγυρισμών τους για το ένατο πρωτάθλημα της ομάδας τους, μετέχουν «συνειδητά» στο πένθος της κοντινής πόλης.
Οπως άλλωστε και ολόκληρη η Βραζιλία. Την Τρίτη κηρύχθηκε τριήμερο εθνικό πένθος για τους νεκρούς της αεροπορικής τραγωδίας.
Ούτως ή άλλως την «τέχνη να επικοινωνήσουν» με την ίδια τραγική αφορμή την παρέχει και η συμβολική σύμπτωση…
Ας καθορίσουμε έτσι ότι η Παλμέιρας στέφθηκε πρωταθλήτρια λίγες μέρες πριν από το ατύχημα στο παιχνίδι με την ομάδα που αιματοκυλίστηκε λίγες μέρες μετά στο Μεντεγίν της Κολομβίας…
Η απονομή του τίτλου λοιπόν είχε γίνει παρόντων 40.985 θεατών στο νεόκτιστο γήπεδό της «Αλιάνζ Παρκ» απέναντι σε όσους έχασαν τη ζωή τους λίγες μέρες μετά, αλλά «τότε γιόρταζαν κι εκείνοι επειδή έφτανε η ώρα να εκπροσωπήσουν ολόκληρη τη χώρα στο τελικό του Κόπα Σουνταμερικάνα.
«Αλλά δεν πρόλαβαν» μας είπε ο δημοσιογράφος Αντόνιο Λεάντο από το Σάο Πάολο.
Και όταν, δειλά αλήθεια επειδή παρόμοια συμφορά δεν είναι αιτία να παίζεις με τις λέξεις, του είπαμε πως και οι μεν και οι δε κάνουν πράξη την… εντολή επικοινωνίας της ίδιας παροιμίας, μας έβγαλε από τη δύσκολη θέση:
«Δίκιο έχετε! Οι Βραζιλιάνοι, όσο κι αν στον Νότο της χώρας η στάθμη του βιοτικού επιπέδου δεν είναι παντού τόσο χαμηλή όσο στις υπόλοιπες περιοχές, έχουμε κοινά προβλήματα και συμμεριζόμαστε τον πόνο αλλά μετέχουμε και στη χαρά του άλλου. Ετσι και τώρα».
Τραγική προφητεία
Παλμέιρας – Τσαπεκοένσε 1-0, παραμονές της τραγωδίας λοιπόν, και ο προπονητής των πρωταθλητών Αλέξι Στιβάλ, ο γνωστός «Κούκα» των οπαδών της Παλμέιρας, έδωσε στη βραζιλιάνικη τηλεόραση την αίσθησή του από την τελευταία συνάντηση με τα θύματα της αεροπορικής τραγωδίας:
«Είναι μεγάλος πόνος για όλους μας! Ενώ εμείς πανηγυρίζαμε το πρωτάθλημα, τους ξεπροβόδισα με την ευχή “κάντε μας περήφανους στους δύο τελικούς του Κόπα Σουνταμερικάνα! Οι ευχές μας είναι μαζί σας”, αλλά ο Θεός πήρε άλλη απόφαση».
Επίσης μνημονεύεται και η δήλωση (τραγική προαναγγελία αποδείχτηκε…) του προπονητή της Τσαπεκοένσε μετά το τέλος του παιχνιδιού που έδωσε στην ομάδα του την πρόκριση στον τελικό του Κυπέλλου Κυπελλούχων της Λατινικής Αμερικής:
«Αν πεθαίναμε σήμερα, θα πεθαίναμε ευτυχισμένοι» είχε πει λίγες μέρες πριν από την πτώση του αεροπλάνου, με τον ίδιο ανάμεσα στους νεκρούς.
Παράδοση, θρύλοι και -συχνά άκρατο- συναίσθημα είναι στοιχεία της βραζιλιάνικης ιδιοσυγκρασίας.
Αποδείχτηκε και πάλι, τώρα με την ίδια κακή αφορμή, όταν στον τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό της πόλης Τσαπέκο και έδρα της ομάδας που μάτωσε, ακούστηκε ηλικιωμένη συγγενής θύματος να δίνει άλλη διάσταση-εξήγηση στο κακό:
«Τον τελευταίο χειμώνα οι μικροί πιγκουίνοι, που φτάνουν πάντα αυτή την εποχή εδώ από την Ανταρκτική για να μείνουν λίγο και να ξαναγυρίσουν “σπίτι” τους, ήταν λίγοι και ανήσυχοι! Οι γιαγιάδες λέμε πως “όταν οι πιγκουίνοι που μας επισκέπτονται δεν είναι χαρούμενοι, δεν κάνουν θόρυβο, κάποιο κακό θα συμβεί…”. Αποδείχτηκε ξανά!»
