«Η αυτοκτονία του Πουλαντζά ήταν το μεγαλύτερο πλήγμα στη ζωή μου»

«Παιδί της Κατοχής είμαι κι εγώ, αλλά δεν μπορώ να πω ότι έζησα τις κακουχίες που έζησαν οι περισσότεροι Ελληνες, δεν πείνασα. Ημουνα λίγο-πολύ προστατευμένος και θυμάμαι τη μάνα μου η οποία πήγαινε, έτρεχε δεκάδες χιλιόμετρα με τα πόδια να μου φέρει να φάω, είχε διάφορους προμηθευτές. Θυμάμαι τον πατέρα μου με χακί, θυμάμαι τους Γερμανούς να παρελαύνουν στη Βασιλίσσης Σοφίας.

»Θυμάμαι ακόμα και τους βομβαρδισμούς του ‘40 που τους άκουγα σε ένα υπόγειο που είχε μετασκευάσει σε καταφύγιο ο παππούς μου με τον οποίο ζούσαμε μαζί…»

Οι αναμνήσεις ανήκουν στον Κωνσταντίνο Τσουκαλά, τον καθηγητή Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, τον συγγραφέα, τον δικό μας άνθρωπο, που για ένα μεγάλο διάστημα από τη δημιουργία της «Εφημερίδας των Συντακτών» δέχτηκε να είναι σύμβουλος έκδοσής της, και ο οποίος μεθαύριο (14/12) αυτοβιογραφείται στο «Μονόγραμμα» που θα μεταδώσει στις 23.30 η ΕΡΤ-2.

«Τα πρώτα ταξίδια -εξομολογείται- τα έκανα με τον επιστήθιο φίλο μου τον Νίκο Πουλαντζά, Τρέχαμε στα μουσεία, σε ό,τι μπορείτε να φανταστείτε, και μέσα από αυτή τη μαθητεία, η οποία ήταν ταυτόχρονη μαθητεία θεωρητική, λογοτεχνική και επίσης μαθητεία εμπειριών, πλούσιων, έτσι σιγά σιγά μεγάλωσα και εγώ και ο Νίκος, με τον οποίο είχαμε κοινές μαθητείες και ως προνομιούχοι αν θέλετε, προνομιούχα παιδιά, μιας μέσης αστικής τάξης, που πολύ γρήγορα αρχίσαμε να θέτουμε ερωτήματα τα οποία δεν έθεταν ούτε οι γονείς μας ούτε και οι περισσότεροι συνομήλικοί μας.

Ο Πουλαντζάς δεν ήταν απλώς φίλος μου, ήταν αδερφός μου, δεν είχα αδέρφια εγώ […] Hταν αδερφός μου και γι’ αυτό ακριβώς, το πλήγμα το οποίο υπέστην όταν ο Πουλαντζάς αυτοκτόνησε υπήρξε για μένα το μεγαλύτερο ίσως πλήγμα που υπέστην ποτέ στη ζωή μου».

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1937. Γόνος αστικής οικογένειας, με πατέρα, παππού και προπάππο δικηγόρο, η φυσική οδός γι’ αυτόν ήταν να σπουδάσει Νομικά, χωρίς να το επιθυμεί ιδιαίτερα. Μέσα από τη μελέτη κατέληξε να ασχολείται λίγο-πολύ με θεωρητικά πράγματα, με τη φιλοσοφία, με την κοινωνιολογία.

Με σπουδές στην Ελλάδα και μεταπτυχιακές σπουδές Φιλοσοφίας του Δικαίου και Κοινωνιολογίας στα Πανεπιστήμια της Χαϊδελβέργης, του Μονάχου, του Παρισιού και του Γέιλ, θυμάται με ευγνωμοσύνη τους καθηγητές που τον καθόρισαν, όπως τον Γεώργιο Αλέξανδρο Μαγκάκη και τον Νίκο Σβορώνο.

Το πρώτο του βιβλίο, το «Ελληνική τραγωδία», το έγραψε στην Αγγλία. Ενα βιβλίο για την Ελλάδα της επτάχρονης δικτατορίας. Αμέσως μετά άρχισε να διδάσκει σε γαλλικό πανεπιστήμιο βιώνοντας από τα μέσα τον Μάη του ‘68.

Μετείχε ολόψυχα σε αυτή την «πανδαισία», όπως λέει, που «ανεξάρτητα από τα άλλα αποτελέσματα, υπήρξε μια μοναδική στιγμή στην ιστορία της γαλλικής διανόησης και για όλους όσοι είχαν την τύχη, την ευκαιρία να συμμετάσχουν στα τεκταινόμενα».

Από τότε έως το 1985 υπήρξε καθηγητής Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Παρισιού και από το 1985 και έκτοτε καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Διετέλεσε επίσης επιστημονικός διευθυντής στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών. Το 1974 ανακηρύχθηκε διδάκτορας Γραμμάτων και Ανθρωπιστικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Παρισιού.

Σημαντικό κομμάτι της ζωής του η σύζυγός του, Φωτεινή Τσαλίκογλου, συγγραφέας και καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πάντειο. Δύο διανοούμενοι συγγραφείς σε ένα σπίτι που, όπως λέει, «…στριμώχνονται, συγκρούονται, αντιπαρατίθενται και τελικά καταφέρνουν να συνυπάρχουν».

Ο Κ. Τσουκαλάς μιλάει για τις εμπειρίες, τη διαδρομή, τους φίλους, τα γεγονότα που τον σημάδεψαν και σημειώνει: «Τα τελευταία 40-50 χρόνια ζούμε κάτω από τον αστερισμό μιας εσωτερικευμένης αισιοδοξίας, πιστεύαμε δηλαδή ότι τα πράγματα θα πηγαίνουν για το καλύτερο, μοιραία, νομοτελειακά.

»Είχαμε ενστερνιστεί το όραμα της προόδου, τόσο της ηθικής και αξιακής όσο και της οικονομικής, ως αναπόσπαστο στοιχείο της προσωπικότητάς μας, της ζωής μας και των εμπειριών μας. Τώρα πια ξέρετε τι γίνεται; Θα έλεγα ότι υπάρχει μια ολοένα και μεγαλύτερη σύγκρουση…»

Η παραγωγή του «Μονογράμματος» ανήκει στον Γιώργο Σγουράκη, τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Χρίστος Ακρίδας, τη φωτογραφία ο Στάθης Γκόβας, την ηχοληψία ο Νίκος Παναγοηλιόπουλος, το μοντάζ ο Σταμάτης Μαργέτης και η διεύθυνση παραγωγής είναι του Στέλιου Σγουράκη.