Εκπαιδεύοντας «τον άλλο»- Η διαπολιτισμική εκπαίδευση σε ένα σταυροδρόμι προκλήσεων

Καθώς οι κοινωνικές αντιθέσεις εντείνονται, οι αλλαγές στον τρόπο προσέγγισης ευαίσθητων ζητημάτων, όπως το προσφυγικό, είναι πιο επιτακτικές από ποτέ και πρωτοβουλίες όπως το 2ο Διαπολιτισμικό Φόρουμ, με τίτλο «Εκπαιδεύοντας “τον άλλο”: Η διαπολιτισμική εκπαίδευση σε ένα σταυροδρόμι προκλήσεων» καθίστανται ιδιαίτερα ουσιαστικές και αναγκαίες.

Στο φόρουμ, που πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα των υπουργείων Παιδείας, Πολιτισμού και Αθλητισμού και ύστερα από πρωτοβουλία της Διαπολιτισμικής Μονάδας του Εργαστηρίου Κοινωνιολογίας και Εκπαίδευσης, του Τμήματος Επιστημών της Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΕΑΠΗ) του Πανεπιστημίου Πατρών, έλαβαν μέρος ομιλητές από εννέα χώρες, ενώ συμμετείχαν περίπου 50 επιστήμονες, εξειδικευμένοι ερευνητές, μεταπτυχιακοί φοιτητές, πρόσφυγες από κέντρα φιλοξενίας, φορείς υπουργείων αλλά και φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης.

«Στόχος του ανοιχτού διαλόγου ήταν η ανάπτυξη γόνιμου προβληματισμού και η ανταλλαγή απόψεων, γνώσεων και εμπειρίας πάνω στα φλέγοντα ζητήματα της ετερότητας, όπως αυτά τέθηκαν μέσα από τις σημαντικές αλλαγές και προκλήσεις που λαμβάνουν χώρα την περίοδο αυτή τόσο στην ελληνική κοινωνία όσο και στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, από τη μεγάλη εισροή μεταναστών και προσφύγων, τη συμμετοχή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία καθώς και την παρουσία και την προσπάθεια ένταξής τους στις ευρωπαϊκές κοινωνίες», δηλώνει στην «Εφ.Συν.» η Ευγενία Αρβανίτη, επίκουρη καθηγήτρια του ΤΕΕΑΠΗ στο Πανεπιστήμιο Πατρών.

Οι βασικές ανάγκες

Οι εργασίες του φόρουμ περιελάμβαναν τρεις ενότητες: Ο οικείος και εξωτικός άλλος μέσα από τις αφηγήσεις της ετερότητας, Προσεγγίσεις στην εκπαίδευση των προσφύγων και Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Διαμεσολάβηση.

Στην πρώτη ενότητα οι συμμετέχοντες έμαθαν για την αφήγηση και την ιδιότητά της να βρίσκεται στον πυρήνα της ταυτότητας του ατόμου ή της ομάδας.

Χάρη σε αυτό το χαρακτηριστικό, το μοίρασμα των αφηγήσεων αποτελεί τη βάση για τη διαπολιτισμική επικοινωνία και την αλληλεπίδραση ειδικά σε περιβάλλοντα προκαταλήψεων και συγκρούσεων.

«Πρέπει να αποφύγουμε να δημιουργούμε σύνορα και αποκλεισμούς. Χρειάζεται να αναδομήσουμε τον τρόπο που συγκροτούμε τις ταυτότητές μας μέσα από τις προσωπικές ιστορίες ζωής και όχι μέσα από τις μεγάλες εθνοκεντρικές αφηγήσεις περί ομοιογενούς ταυτότητας που συσκοτίζουν το γεγονός ότι η ενότητα μπορεί να εμπεδωθεί μέσα από τη διαφορετικότητά μας. Ισως, πίσω από τις αφηγήσεις και τις αξίες, να μπορούμε να δούμε τις βασικές ανάγκες που είναι κοινές για όλους» επισημαίνει η Ευ.Αρβανίτη.

Ο δεύτερος κύκλος συζητήσεων ήταν αφιερωμένος στην εκπαίδευση των προσφύγων, οι οποίοι αντιμετωπίζουν πολλαπλές μορφές αποξένωσης και μεγάλες δυσκολίες με βασικότερη αυτή της γλώσσας.

Κατά τη διάρκεια αυτής της ενότητας εκφράστηκαν ερωτήματα για το πώς μπορούν να ενταχθούν στην εκπαίδευση παιδιά με τόσο διαφορετικό υπόβαθρο και με ποιον τρόπο μπορούν να προσεγγιστούν ή να αντιμετωπιστούν οι πολιτισμικές επιταγές που είναι διαφορετικές με το σύστημα αξιών των δυτικών κοινωνιών υποδοχής.

Σύστημα αξιών

Σε αυτό το σημείο έγινε λόγος για ένα κοινό σύστημα αξιών, για τις παγκόσμιες αρχές και για τους κανόνες αλληλεγγύης.

Τονίστηκε επίσης ότι παράλληλα με το νομικό σύστημα, που βασίζεται σε κανόνες διεθνούς δικαίου και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ισχύουν και οι εθνικές νομοθεσίες, στη δικαιοδοσία των οποίων βρίσκεται και η εκπαίδευση που αποτελεί τον βασικότερο πυλώνα για τη διαμόρφωση των κοινωνιών που θα δεχτούν μελλοντικά πρόσφυγες και μετανάστες, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανησυχητική ακροδεξιά στροφή που παίρνουν αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.

Κατόπιν δόθηκε βάση στις μεθοδολογικές προσεγγίσεις όπως η χρήση εκπαιδευτικού υλικού που να απευθύνεται σε όλα τα παιδιά με σκοπό να αξιοποιηθεί το κεφάλαιο γνώσης που ήδη διαθέτουν.

Τονίστηκε επίσης η σημασία της συμμετοχής ειδικών επιστημόνων (ψυχολόγων, κοινωνικών λειτουργών) στα σχολεία καθώς συχνά τίθενται ζητήματα αναπροσαρμογής των μικρών μαθητών-προσφύγων και πιθανά τραύματα τα οποία χρειάζεται να αντιμετωπιστούν.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στην εκπαίδευση όσων διαμορφώνουν συλλογικές αντιλήψεις όπως οι εκπαιδευτικοί, οι δημοσιογράφοι και τα στελέχη της δημόσιας διοίκησης αλλά και όσων έρχονται σε άμεση επαφή με τους προσφυγικούς πληθυσμούς, όπως οι δικηγόροι και οι γιατροί.

Στο πλαίσιο αυτό τονίστηκε η σπουδαιότητα των διαμεσολαβητών και του νευραλγικού τους ρόλου στην κατανόηση των ιδιαιτεροτήτων των μεταναστών και προσφύγων αλλά και στην επίτευξη της κοινωνικής τους ένταξης.

Και η «Εφ. Συν.»

Στο πλαίσιο των εγκαινίων της έκθεσης του σκιτσογράφου της «Εφ.Συν.», Μιχάλη Κουντούρη, πραγματοποιήθηκε εργαστήριο για τους εκπαιδευτικούς με βιωματικές δραστηριότητες και με θέμα την αξιοποίηση του σατιρικού σχεδίου (cartoon) στην τάξη, με σκοπό την ενσυναίσθηση και την αποδοχή του «διαφορετικού» καθώς και την ευρύτερη ευαισθητοποίηση των μαθητών σε ζητήματα κοινωνικών διακρίσεων.

Παράλληλα «τρέχει» και ο μαθητικός/φοιτητικός διαγωνισμός σκίτσου με θέμα: «Ο πλανήτης του άλλου πλανήτης όλων μας», ο οποίος θα ολοκληρωθεί στις 31 Ιανουαρίου 2017.

Την επιστημονική επίβλεψη του διαγωνισμού έχει το Διαπολιτισμικό Φόρουμ και την οργανωτική επίβλεψη η EDUCARTOON, στην ιστοσελίδα της οποίας μπορεί κανείς να βρει πληροφορίες για τον διαγωνισμό.