Η προσέγγιση Κίνας – Βατικανού, από την αρχή του ποντιφικάτου του πάπα Φραγκίσκου, που χρονικά συμπίπτει με την εκλογή του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ, είναι γνωστή.
Παρ’ όλα αυτά η πρόσφατη τοποθέτηση δύο επισκόπων, στις επαρχίες Σαανσί και Σιτσουάν, και η ανακοίνωση του ονόματος ενός τρίτου, στη βορειοανατολική Κίνα, έκανε αίσθηση γιατί είναι η πρώτη φορά που Κίνα και Αγία Eδρα συμφωνούν στην ανάδειξη νέων επισκόπων.
Η άρνηση κάθε ανάμιξης, εκ μέρους του Βατικανού, στην τοποθέτηση των Κινέζων επισκόπων, ως καθαρά εσωτερική υπόθεση, καθώς και η αναγνώριση της μιας Κίνας και η διακοπή των σχέσεων με την Ταϊβάν αποτελούν για το Πεκίνο απαράβατο όρο για την εξομάλυνση των σχέσεών τους.
Ο αφορισμός, το 1951, από τον Πίο ΙΒ΄ δύο επισκόπων που είχε διορίσει η κινεζική κυβέρνηση και η συνακόλουθη ανάκληση του αποστολικού νούντσιου σηματοδότησαν τη διακοπή των σχέσεών τους. Στη συνέχεια, το Βατικανό ανέπτυξε διπλωματικές σχέσεις με την Ταϊβάν, αποτελώντας τη μοναδική ευρωπαϊκή χώρα που φιλοξενεί διπλωματική της αποστολή.
Ο αριθμός των Κινέζων καθολικών υπολογίζεται σε περίπου 12 εκατ., αν και πολλοί υποστηρίζουν ότι είναι μεγαλύτερος. Ενα μέρος ανήκει στην Πατριωτική Καθολική Εκκλησία, που λειτουργεί υπό κρατικό έλεγχο, και το άλλο στη μυστική «υπόγεια» Εκκλησία, τα μέλη της οποίας συναντώνται παράνομα σε κατ’ οίκον εκκλησίες.
Παρ’ όλα αυτά υπάρχουν ανοικτοί δίαυλοι επικοινωνίας εδώ και χρόνια. Ετσι, την ημέρα που ο πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ΄ απηύθυνε τη γνωστή επιστολή του προς τους Κινέζους (Απρίλιος 2007) εκφράζοντας τη διάθεσή του για έναν ανοικτό και εποικοδομητικό διάλογο μαζί τους, μια αποστολή 26 ιησουιτών από Ισπανία, Ιταλία, Πορτογαλία και χώρες της Λατινικής Αμερικής επισκέπτονταν την Κίνα για να παρακολουθήσουν σεμινάριο για την καλύτερη προσέγγιση της κινεζικής πραγματικότητας.
Η εκλογή του πάπα Φραγκίσκου χαιρετίστηκε από τους Κινέζους με ευχές για συνεργασία και κοινές προσπάθειες για τη βελτίωση των σχέσεών τους. Και ο πάπας εξέφρασε επανειλημμένως τις ευχές του στον Κινέζο πρόεδρο με την ευκαιρία της Κινεζικής Πρωτοχρονιάς και, «πετώντας» πάνω από την Κίνα (πρώτη φορά για έναν προκαθήμενο της Καθολικής Εκκλησίας), στο ταξίδι του προς την Κορέα, του έστειλε ευχαριστήριο μήνυμα.
Οι φωτογραφίες του πάπα Βεργκόλιο και αντίτυπα των εγκυκλίων του βρίσκονται σε όλες τις εκκλησίες της Κίνας, ενώ ακούγεται ως πιθανή μια μελλοντική επίσκεψή του εκεί. Ο Φραγκίσκος επιθυμεί να είναι ο πρώτος πάπας που θα επισκεφτεί την Κίνα. Φυσικά χρειάζεται να γίνουν προσεκτικά βήματα και από τις δυο πλευρές.
Δεν έλειψαν, ωστόσο, τα τελευταία χρόνια οι βανδαλισμοί και οι καταστροφές χριστιανικών ναών σε επαρχιακές εκκλησίες, ούτε λείπουν οι σκληροπυρηνικοί που βλέπουν με σκεπτικισμό τα ανοίγματα προς την Καθολική Εκκλησία.
Περισσότερες ελευθερίες στους καθολικούς θα συνεπάγονταν ενδεχομένως ανάλογα αιτήματα από την πλευρά των διαμαρτυρομένων και των μουσουλμάνων. Υπήρξαν, επίσης, αντιδράσεις εκ μέρους του καθολικού επισκόπου της Ταϊβάν, ο οποίος έφτασε να χαρακτηρίσει «προδοσία στον Ιησού Χριστό» την προσέγγιση Βατικανού – Κίνας.
Η σκέψη ότι ένας ιησουίτης μπορεί να είναι ο πρώτος πάπας που θα επισκεφθεί την Κίνα ασκεί μια γοητεία και στις δύο πλευρές. Οι πρώτοι καθολικοί που έφτασαν στην Κίνα τον 16ο αιώνα ήταν ιησουίτες ιεραπόστολοι, οι οποίοι έπαιξαν σπουδαίο ρόλο στη γνωριμία της Κίνας με την Ευρώπη και αντίστροφα.
Αρκετοί Ευρωπαίοι διανοητές (Λάιμπνιτς, Βολτέρος) ενθουσιάστηκαν με την κινεζική σκέψη και διατήρησαν μακροχρόνιες επαφές με ιεραποστόλους που ζούσαν ή είχαν ζήσει εκεί.
Η συνάντηση αυτή υπήρξε όμως αιτία και μιας σφοδρής σύγκρουσης στο εσωτερικό της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Η Διαμάχη των Τελετών, δηλαδή η αντιπαράθεση για τη συμβατότητα ή όχι με τα χριστιανικά δόγματα των κινεζικών τελετικών προσφορών στους προγόνους, προσέλαβε τέτοιες διαστάσεις που οδήγησε στην κατάργηση του Τάγματος των Ιησουιτών το 1773 (αποκαταστάθηκε το 1814).
Γνωστότερος από όλους τους ιησουίτες που ταξίδεψαν στην Κίνα είναι ο Ιταλός Ματέο Ρίτσι. Επειτα από πολύχρονη παραμονή στο υπό πορτογαλική διοίκηση Μακάο, έζησε 10 χρόνια στην αυλή των Μινγκ μεταφράζοντας τα «Στοιχεία» του Ευκλείδη στα κινεζικά και τα «Ανάλεκτα» του Κομφούκιου στα λατινικά, διδάσκοντας αστρονομία και σχεδιάζοντας χάρτες· έτσι γνώρισαν οι Κινέζοι τον κόσμο που εκτείνεται πέρα από την «κινεζική οικουμένη».
Ο Ματέο Ρίτσι πέθανε στο Πεκίνο και για πρώτη φορά, τότε, επιτράπηκε η ταφή Δυτικού σε κινεζικό έδαφος. Τα 400 χρόνια από τον θάνατό του τιμήθηκαν το 2010 με εκδηλώσεις, αφιερώματα και μεγάλη έκθεση σε ένα από τα σημαντικότερα μουσεία της κινεζικής πρωτεύουσας. Ο τάφος του διατηρείται και βρίσκεται σε χώρο που ανήκει στην Κομματική Σχολή. Τα παιχνίδια της Ιστορίας είναι απίστευτα!
* αναπληρώτριας καθηγήτριας Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πεκίνου.
