… des patres grecs (G.M)
[…] ένα από τα πιο σημαντικά σ’ αυτή την ενδοχώρα και σ’ αυτή τη διακεκαυμένη ζώνη είναι το «δ έ ν τ ρ ο», ακόμη κι εκείνο που ίσως δεν μπορεί να παράγει πλέον καρπούς αλλά σου προσφέρει αυτό ακριβώς που απουσιάζει: τη σκιά και το οξυγόνο του! Και τη γενναιοδωρία της αγκαλιάς του: Αυτό, ως δική του φυσική υπόμνηση. Ενα παρόμοιο πολύτιμο και αναπλήρωτο δέντρο είναι ο ηλικιωμένος στη νέα, ιδιαίτερα, τάξη πραγμάτων. Για τούτο το οξυγόνο, γι’ αυτήν την μονάκριβη σκιά γεμάτη από τα κελαηδίσματα της μνήμης της ζωής μιλάμε.
[…] Ας θυμηθούμε λόγου χάρη στην Κρήτη εκείνες τις αποσπερίδες και τις παλιές βεγγέρες. Εκείνες τις στιγμές οι αναπνοές και οι ψυχές γύρω από τον αυτοσχέδιο αφηγητή σιγά σιγά ημέρευαν, ισορροπούσαν, εναρμονίζονταν και «αλφαδιάζονταν» με άξονα την προφορική ψυχοδιανοητική, ψυχοκινητική και φαντασιακή κατάθεση του εξιστορητή. Που πολλές φορές, όταν δεν αρκούσε ή δεν άντεχε να σηκώσει μονάχα ο λόγος την εξιστόρηση του, τότε οι λέξεις απο-γειώνονταν και γίνονταν ρυθμός και τραγούδι, προσωπικό στην αρχή και στην εξέλιξη ομαδικό/ συμμετοχικό με κορυφαίο τον αφηγητή και αντ-αποκριτές τον κύκλο των παρισταμένων. Συσφίγγοντας διά μιας πανάρχαιας τέχνης και διά της πνευματικότητας της τεχνικής τους ανθρώπινους δεσμούς/ θεσμούς, και σε ένα ευρύτερο επίπεδο τον κοινωνικό ιστό επίσης της «κοινότητας» των ανθρώπων. Το φαντασιακό δε επίπεδο που αναπτυσσόταν μέσα από αυτούς τους πολυάριθμους ανεπίσημους θύλακες συνειδήσεων και ψυχών, γύμναζε και διεύρυνε όλα τα όρια της αντίληψης του κοινού, συμβάλλοντας και στην ευρυθμία της κοινότητας και στο άνοιγμα καινούργιων πνευματικών οριζόντων στην κοσμοαντίληψή τους γύρω από τους κανόνες και τους ρυθμούς των λειτουργιών στην Πόλιν και τα ευρύτερα κοινωνικά σύνολα. Μέσα από τα μονοπάτια των ζωτικώς ανεπίσημων αυτών διαδικασιών, διαπλάθονταν πολίτες, από τους αρχαίους Μινωίτες έως τις συντροφιές στην Ηπειρο, την παλαιά Αττική, τα Επτάνησα. Αυτό δε το αρχιτεκτόνημα στηριζόταν στον αφηγητή και αφηγήτρια, το κέντρο του κύκλου.
[…] Επί–κοινωνία, δηλαδή «κοινωνία», επί της ουσίας σημαίνει επιτελεστική πράξη/ ενέργεια μεταληπτικής τάξεως, τελετουργική/ ιερουργική/ ψυχαγωγική (αυτό το γνωρίζουν και το γεύονται εις βάθος όλα τα σεβαστά παρεάκια απανταχού της Ελλάδας): Μεταλαμβάνω του Λόγου της λέξης και της μνήμης μέσω του αφηγητή – αφηγήτριας στη συγκεκριμένη περίπτωση. Βρίσκονταν ε κ ε ί το λίκνο του λόγου εντός του οποίου ανασαίνανε και ζούσανε με ανοιχτά μάτια έκστασης σε ομόκεντρο κύκλο γύρω από τον ηλικιωμένο, κατά τα συνήθη, αφηγητή, μαζί με τους μεγάλους και τα παιδιά επί ίσοις όροις, εισπνέοντας στον πυρήνα του τον κοινωνικό/ ψυχοπαιδαγωγικό/ πολιτικό κώδικα, την ολική περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Διαμορφώνοντας έτσι ως αναπαλλoτρίωτο πλούτο τους τις αξίες της δημιουργικής συνεκτικότητας, δηλαδή της αληθινής συλλογικότητας και ομαδικότητας: Αθλούμενοι έτσι στο αλώνι της προφορικότητας και της συνείδησης του συνόλου.
[…] Και ήτανε τούτος ο λόγος η μαγιά των Ελλήνων αγωνιστών, που ύψωσε μαγικά άρτο συνείδησης ίσαμε το ανάστημα της Μεγάλης αναστατικής Αφήγησης, πολύ πριν από το ‘21 και σ’ όλη τη διαχρονία της Αντίστασης: Αυτού του λόγου η μοίρα είναι να μοιράζεται σε δείπνους μυστικούς νηστικών ανθρώπων ως επίκληση για το δίκιο. Ως λόγος δωρεάς, χαρισμα–τικός, άρα. Η μαγιά του λόγου τους ζύμωνε τον Λόγο και στις φυλακές, τα εκπατρισμένα πεδία και την εξορία και στυλώνονταν κορμιά και καρδιές: Λόγος – λίθος ον απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες, ούτος ετέθη εις κεφαλήν γωνίας. Οντας λόγος κοινότητας έπιανε ρίζα στην κοινωνική γαία. Λόγος θωπευόμενος απ’ τη ζωή την μιλημένη από τα κάτω, αγαπητικός και νόστιμος του γαλαξία του Μέγα Νόστου του επανανθρωπισμού.
[…] Εν τέλει αψύς ο Πρόσφυγας λόγος – μου – κατέναντι του μένους των αριθμών. Λόγος παραμυθίας, δεν παραμυθιάζεται. Αντιπαρατάσσει τις ροές του ο ζωτικός λόγος και κυλάνε οι φθόγγοι του αντίθετα από οικόσιτα ρήματα Μέδουσας που, από καθέδρας. σε πετρώνουν και σκουληκιάζουν την κοίτη. Λόγος εκ του υστερήματος, κυματοφυής, ως αντίδωρο στο ταξίδι για τις νήσους της μακράς δικαιοσύνης. Επομένως της ελευθερίας.
*Προδημοσίευση – Απόσπασμα
**ανθρωπολόγος του Πολιτισμού, σκηνοθέτης
