Καθώς ο πολιτικός διάλογος και οι συνακόλουθοι προβληματισμοί έχουν πλέον συρρικνωθεί σε ζητήματα που άπτονται του «μοντέλου ανάπτυξης» που από καιρό έχει επιλέξει η άρχουσα τάξη της χώρας, η επαφή των πνευματικών και πολιτικών ελίτ του ελληνικού αστισμού με τη γύρω πραγματικότητα και τις εξελίξεις περιορίζεται ολοένα.
Η διαρκής αγωνία για το εάν τα «μνημόνια» θα εφαρμοστούν με τρόπο ενάρετο ή αμαρτωλό ώστε να συνεχίσουν τα ΕΣΠΑ και τα «προγράμματα» να προσπορίζουν εισοδήματα και κέρδη στον εγχώριο καπιταλισμό κυριαρχεί σε όλες τις συζητήσεις.
Ακόμα και όταν η χώρα διασταυρώνεται με τα μεγάλα ρεύματα που αλλάζουν με γρήγορους ρυθμούς την εικόνα του κόσμου, η συνάντηση αυτή αναλύεται με τρόπο εξωφρενικά κοντόθωρο και εξαργυρώνεται με κούφιες θριαμβολογίες «επικοινωνιακής» ποιότητας και περιεχομένου.
Η ολοκλήρωση της αγοράς των μετοχών του Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς από την κινεζική εταιρεία-κολοσσό, την COSCO, ειπώθηκε ότι έβαλε την Ελλάδα στον «δρόμο του μεταξιού». Εξυπακούεται ότι στην παρούσα περίσταση δεν υπήρξαν καλόγεροι που έφεραν από τη μακρινή Κίνα αυγά μεταξοσκώληκα κρυμμένα στο εσωτερικό των μπαστουνιών τους.
Ετούτη η σημαντική υπόθεση κλοπής τεχνογνωσίας από ανταγωνιστές και αντίζηλους αφορά την εποχή του Ιουστινιανού και λέγεται ότι προκάλεσε παραγωγική ανάταση σε πολλές περιοχές του βυζαντινού κόσμου. Είναι αμφίβολο εάν η εκ νέου συνάντηση της χώρας μας με το μετάξι θα φέρει εξίσου ευεργετικά αποτελέσματα.
Ο «νέος δρόμος του μεταξιού», όπως τον όρισαν οι πολιτικές ελίτ της Κίνας στα 2013, παρουσιάζεται από τους ίδιους ως η μεγάλη ευκαιρία της ανθρωπότητας -της παγκόσμιας οικονομίας υπονοείται- για τον εικοστό πρώτο αιώνα.
Προορίζεται, επιμένουν, να ενισχύσει την ανάπτυξη χωρών, να φέρει κοντά τους λαούς δημιουργώντας ζώνες «κοινής ευημερίας».
Πρόκειται -αυτό δεν το λένε, το αφήνουν όμως να εννοηθεί- για το νέο Σχέδιο Μάρσαλ του τρέχοντος αιώνα. Πρόκειται για λόγια που ακούστηκαν πολλές φορές στην ώς τώρα ιστορία της ανθρωπότητας και, συνήθως, δεν προμήνυαν τίποτε το καλό.
Τα μεγέθη που ακούγονται και τα ποσά που επενδύονται στους δύο «νέους δρόμους του μεταξιού» -τον χερσαίο και τον θαλάσσιο- είναι πραγματικά τεράστια και οι επενδύσεις στις υποδομές ενίοτε εντυπωσιακές.
Οι πλέον σημαντικές από αυτές διατρέχουν τη βαθιά ενδοχώρα της Ασίας. Νέου τύπου αυτοκινητόδρομοι και σιδηροδρομικές γραμμές υψηλής απόδοσης και ταχυτήτων αλλάζουν την εικόνα της ορεινών όγκων και των ερήμων της κεντρικής Ασίας.
Αγωγοί φυσικού αερίου ή πετρελαίου σχεδιάζονται και υλοποιούνται με συνοπτικές διαδικασίες. Η όλη επιχείρηση χρηματοδοτείται αφειδώς με κινεζικά κεφάλαια, γεγονός που γοητεύει πάμπολλες κυβερνήσεις χωρών στην Ασία, την Ευρώπη ή την Αφρική.
Οι ισχυρές χώρες της κατ’ όνομα Ενωμένης Ευρώπης διαγκωνίζονται για το ποια από αυτές θα προλάβει τα καλύτερα συμβόλαια και τις καλύτερες -διμερείς ενίοτε- συμφωνίες με την Κίνα. Αυτό το νέο πεδίο ανταγωνισμού είναι ίσως καταλύτης για την εκδήλωση αποσχιστικών τάσεων στην πάλαι ποτέ φιλοδοξούσα να ενωθεί Ευρώπη.
Πολλοί υποψιάζονται ότι δεν είναι η φιλανθρωπία ή το ειδικό ενδιαφέρον για την ευημερία των λαών του κόσμου που θέτει σε κίνηση σχέδια και μηχανισμούς. Πολύ απλά το μοντέλο καπιταλιστικής ανάπτυξης της Κίνας έχει φτάσει στα όρια εκείνου που θα μπορούσε να αποδώσει και πλέον χρειάζεται να προσαρμοστεί στα νέα του μεγέθη και στις νέες του ανάγκες.
Ο καπιταλισμός μετατρέπεται σε ιμπεριαλισμό. Οι Κινέζοι ιθύνοντες το εκφράζουν με σαφήνεια. Η Κίνα πρέπει πλέον να κάνει «πλήρη χρήση των εξωτερικών πλουτοπαραγωγικών πηγών και αγορών».
Καθώς ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής έχει πλέον εισέλθει στον τρίτο αιώνα της κυριαρχίας του, τα φαινόμενα δεν μας είναι άγνωστα. Μπορούμε να μαντέψουμε τι είδους μετάξι θα απολαύσουν οι λαοί των χωρών που εμπλέκονται σε τούτα τα σχέδια.
Να σταθούμε σε ένα παράδειγμα. Μια βασική ανάγκη της νέας ιμπεριαλιστικής μητρόπολης είναι το φτηνό εργατικό δυναμικό.
Στην Κίνα, κάθε χρόνο εισέρχονται 15 εκατομμύρια άτομα στην αγορά εργασίας. Το 2000 το ένα εκατομμύριο από αυτά ήταν απόφοιτοι ανώτατης εκπαίδευσης και τα υπόλοιπα προορίζονταν για «ανειδίκευτοι εργάτες».
Το 2016 οι απόφοιτοι ανώτατης εκπαίδευσης ήταν 7 εκατομμύρια! Εάν προσθέσουμε σε αυτόν τον αριθμό και τη γήρανση του εργατικού δυναμικού που κρατούσε σε αξιοπρεπή επίπεδα τα ποσοστά των «ανειδίκευτων εργατών» έχουμε την πρώτη ζωτική ανάγκη του κινεζικού καπιταλισμού:
φτηνά εργατικά χέρια. Και όταν αυτά δεν βρίσκονται στην Κίνα, θα αναζητηθούν έξω από αυτήν. Προφανώς η «κοινή ευημερία» δεν θα διακρίνεται για την ισότητα των ευημερούντων σε αυτήν.
Εάν οι σημερινοί δείκτες παραμείνουν αναλλοίωτοι σε δύο ή τρεις δεκαετίες η Κίνα θα αποτελεί τη μεγαλύτερη δεξαμενή αστικών μεσοστρωμάτων σε ολόκληρο τον κόσμο. Καθώς τα στρώματα αυτά συρρικνώνονται στην «αναπτυγμένη» Δύση, στην Κίνα ετούτη η ταξική κατηγορία θα αντιπροσωπεύει το 60 με 70% του παγκόσμιου συνόλου.
Καθώς το κύριο χαρακτηριστικό αυτών των ομάδων είναι οι καταναλωτικές τους επιδόσεις μπορεί κανείς να αντιληφθεί το μέτρο της λεηλασίας φυσικών και ανθρώπινων πόρων που ο κινεζικός ιμπεριαλισμός -όπως και όλοι οι προηγούμενοί του- υπόσχεται.
Εμείς εδώ πάντως είμαστε ευτυχισμένοι. Ο Πειραιάς επωλήθη, τη μίζα μας την πήραμε και θα την καταθέσουμε χρεολύσιο στους δανειστές για να πάρουμε την επόμενη δόση, να την κάνουμε ΕΣΠΑ και προγράμματα για να διατηρήσουμε την οικονομική και κοινωνική κυριαρχία του ημέτερου καπιταλισμού.
* καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας ΑΠΘ
