Τα μυστικά των ειδωλίων

Με την έκθεση «Κυκλαδική Κοινωνία: 5.000 χρόνια πριν» το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης γιορτάζει τα 30ά γενέθλιά του.

«Πρότεινα μια έκθεση διδακτική για το πώς πρέπει να βλέπει κανείς την πρωτοκυκλαδική κοινωνία για την οποία δεν γνωρίζουμε πολλά», λέει ο καθηγητής Νικόλαος Σταμπολίδης, που γιορτάζει κι εκείνος τα δικά του 20χρονα στο τιμόνι του ΜΚΤ, το οποίο διευθύνει από το 1996.

Και ετοιμάζει αυτή τη γοητευτική έκθεση, ένα αφήγημα για τη ζωή στα κυκλαδονήσια πριν από 5.000 χρόνια.

Μέσα από τα εξαιρετικά εκθέματα, το κοινό θα μυηθεί στη ζωή των κατοίκων και θα αντλήσει πληροφορίες για το φυσικό περιβάλλον αλλά και τις πίστεις και τις δοξασίες τους.

Η έκθεση θα παρουσιαστεί στους χώρους του μουσείου (Νοέμβριος 2016 – Μάρτιος 2017) και θα περιλαμβάνει έργα από τη μόνιμη συλλογή του μαζί με άλλα 138 εκθέματα.

Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο ενέκρινε τον δανεισμό τους από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών-Μουσείο Κανελλοπούλου και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων.

Ανάμεσα σε αυτά είναι ο περίφημος «αυλητής» από την Κέρο, ο «αρπιστής», δύο βραχογραφίες -με παράσταση τελετουργικού χορού η μία και κυνηγιού η άλλη-, καθιστό γυναικείο ειδώλιο κι ένα άλλο με διογκωμένη κοιλιά, δίδυμη πυξίδα, περιδέραια, πήλινα ειδώλια ζώων, οστέινες περόνες (η μία με κεφαλή σε σχήμα πτηνού), σκεύη, χάλκινα αγκίστρια με υπολείμματα νήματος πετονιάς κ.ά.

Στην επετειακή έκθεση θα παρουσιάζονται με απλό τρόπο στοιχεία που ανασυνθέτουν τις δομές της πρωτοκυκλαδικής κοινωνίας.

Πώς ήταν το περιβάλλον, η χλωρίδα και η πανίδα; Υπήρχε ιεραρχία στην κοινωνία;

Ποιες ήταν οι λατρείες και οι δοξασίες των ανθρώπων στα νησιά όπου αναπτύχθηκε ο κυκλαδικός ή πρωτοκυκλαδικός πολιτισμός την πρώιμη Εποχή του Χαλκού, από το 3200 έως το 2000 π.Χ.;

Η σημασία και η χρήση των κυκλαδικών ειδωλίων εξακολουθούν να προβληματίζουν τους αρχαιολόγους. Και αυτό, γιατί οι Κυκλαδίτες δεν άφησαν γραπτά τεκμήρια ενώ ελλιπείς είναι και οι ανασκαφικές μαρτυρίες, αφού η μεγάλη αξία των ειδωλίων στις διεθνείς αγορές αρχαιοτήτων προκάλεσε όργιο αρχαιοκαπηλίας στις Κυκλάδες τις δεκαετίες 1950 και 1960.

«Τα κυκλαδικά ειδώλια στέκουν ως σιωπηλοί μάρτυρες και βοηθούν στην ανάγνωση μιας γραφής που δεν υπάρχει, για την κοινωνία. Είναι παρεξηγημένα, καθώς πολλά δεν είναι ανασκαφικά ευρήματα και δεν γνωρίζουμε τη χρήση τους. Εχουν συνδεθεί περισσότερο με τη σύγχρονη τέχνη κατά τον 20ό αιώνα από τον Πικάσο, τον Ματίς, τον Μπρανκούζι», λέει ο Νίκος Σταμπολίδης.

Η έκθεση θα περιλαμβάνει έξι ενότητες (ο ίδιος είχε προτείνει πέντε, αλλά προστέθηκε μία από το ΚΑΣ) ξεκινώντας από τους «Πυρήνες της Κοινωνίας» που αφορούν την οικογένεια.

Στο επίκεντρο ένα θηλυκό μαζί με ένα αρσενικό που κρατούν ένα μωρό.

Για τις δραστηριότητες της ζωής, τις καθημερινές εργασίες, το κυνήγι, την καλαθοπλεκτική, τη μαρμαρογλυπτική μέχρι και τη ναυπηγική θα δίνονται πληροφορίες στη δεύτερη ενότητα «Ασχολίες».

Εκεί θα γνωρίσουμε ότι στα πήλινα αγγεία αποτυπώνεται ακόμα και η φύση, αφού για να στεγνώσουν τα ακουμπούσαν σε φύλλα δέντρων.

Τα αποτυπώματά τους μάς δίνουν πληροφορίες για το φυσικό περιβάλλον και έτσι μαθαίνουμε ότι φύονταν λεύκες ή ότι οι κάτοικοι καλλιεργούσαν αμπέλια.

Η «Κοινωνική ζωή» με την έννοια τού συναθροίζεσθαι αποκαλύπτεται στην τρίτη ενότητα.

Μικρά ειδώλια μουσικών όπως ο «αυλητής», ο «αρπιστής» θα βρίσκονται στο κέντρο και γύρω τους άλλα χαρακτηριστικά όπως «ο εγείρων πρόποσιν», σήμα κατατεθέν του ΜΚΤ.

Αντικείμενα που συνδέονται με την κοινωνία και δείχνουν ότι υπήρχε «Κοινωνική ιεραρχία» στην τέταρτη ενότητα και ακολουθεί η πέμπτη «Ζωή και Θάνατος – Πίστεις και λατρείες».

Τα μέλη του ΚΑΣ πρότειναν και έκτη, η οποία θα δείχνει ότι προϊόντα δεν προέρχονται από ανασκαφικό contex (δεν έχουμε πληροφορίες για την αρχαιολογική τους ανακάλυψη) με αποτέλεσμα να προκαλούνται προβλήματα ως προς την ερμηνεία τους.

Η πρόταση έγινε δεκτή από τον διευθυντή του μουσείου, ο οποίος ωστόσο ζήτησε την υποστήριξη των συνάδελφων του και με άλλες αρχαιότητες, προκειμένου να δημιουργηθεί η ενότητα που θα δείχνει τη συγκεκριμένη διάσταση.

Τις επόμενες ημέρες ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος, θα απονείμει τον Μεγαλόσταυρο του Τάγματος του Φοίνικα στον Πέτρο Θέμελη και τον Νίκο Σταμπολίδη για την προσφορά τους στην αρχαιολογία και τον πολιτισμό.