«Η μνήμη της καρδιάς απαλύνει τις κακές αναμνήσεις και μεγεθύνει τις καλές και χάρη σε αυτό το τέχνασμα καταφέρνουμε να υπομένουμε το παρελθόν». Ισως αυτή η φράση του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες να κυριαρχούσε την περασμένη Δευτέρα στην πόλη που έγινε σπίτι του και όπου βρίσκονται οι στάχτες του, την Καρθαγένη της Κολομβίας.
Ισως αυτή να κινούσε το χέρι του προέδρου Χουάν Μανουέλ Σάντος και του ηγέτη των Ενοπλων Επαναστατικών Δυνάμεων της Κολομβίας (FARC) Ροντρίγο Λοντόνιο (ή Τιμοσένκο) όταν υπέγραφαν -με ένα στυλό φτιαγμένο από κάλυκες σφαιρών- την ιστορική συμφωνία ειρήνης ενώπιον αρχηγών 15 κρατών, του γ.γ. των Ηνωμένων Εθνών Μπαν Κι Μουν και 2.500 προσκεκλημένων.
Βαρύ το παρελθόν και για τα δύο μέρη έπειτα από 52 χρόνια πολέμου, που άφησε πίσω του 220.000 νεκρούς και σχεδόν επτά εκατομμύρια εκτοπισμένους. Απομένει πλέον το κρίσιμο δημοψήφισμα της 2ας Οκτωβρίου όπου οι πολίτες θα κληθούν να επικυρώσουν ή να απορρίψουν τη συμφωνία.
Χρειάστηκαν τέσσερα χρόνια διαπραγματεύσεων, πρώτα στο Οσλο και έπειτα στην Αβάνα, με την Κούβα και τη Νορβηγία ως εγγυήτριες δυνάμεις, και μια βαθιά πολιτική βούληση και από τις δύο πλευρές για να συζητήσουν ανοιχτά τις αιτίες της σύρραξης, να αναγνωρίσουν τον ρόλο των ναρκωτικών στη χρηματοδότησή της, να συμφωνήσουν σε λύσεις και να θέσουν στο επίκεντρο τα δικαιώματα των θυμάτων της βίας.
«Αυτό που υπογράφουμε σήμερα είναι η διακήρυξη του λαού της Κολομβίας ενώπιον του κόσμου που λέει πως κουραστήκαμε από τον πόλεμο, πως δεν αποδεχόμαστε τη βία ως μέσο υπεράσπισης των ιδεών. Πως λέμε “όχι πια άλλος πόλεμος”», τόνισε στην ομιλία του ο πρόεδρος Σάντος, που χάρισε συμβολικά στον Λοντόνιο την καρφίτσα με το περιστέρι της ειρήνης που φορούσε στο πέτο όλα αυτά τα χρόνια των διαπραγματεύσεων.
Ο Λοντόνιο στην ομιλία του μίλησε για συμφωνία που αποτελεί «αχτίδα ελπίδας», κάλεσε τους Κολομβιανούς «να αφοπλίσουν τα μυαλά και τις καρδιές τους» και αφού ευχήθηκε «ο Θεός να ευλογεί την Κολομβία» προχώρησε σε μια δήλωση που αναπαράχθηκε δεκάδες χιλιάδες φορές στα κοινωνικά δίκτυα: «Στο όνομα των FARC ζητάμε ειλικρινή συγγνώμη από όλα τα θύματα της σύρραξης για τον πόνο που μπορεί να προκαλέσαμε σε αυτόν τον πόλεμο».
Οσο έξω από το Συνεδριακό Κέντρο της Καρθαγένης χιλιάδες πολίτες ντυμένοι στα άσπρα -όπως ντύνονται τα θύματα της βίας στις κινητοποιήσεις τους όλα αυτά τα χρόνια κι όπως ήταν ντυμένοι όλοι οι ηγέτες στην τελετή- φώναζαν ρυθμικά «Ναι, μπορέσαμε», πορεία με επικεφαλής τον πρώην πρόεδρο Αλβαρο Ουρίμπε διαδήλωνε κατά της υπογραφής της συμφωνίας με βασικό σύνθημα «Όχι στην ατιμωρησία των ανταρτών».
Ο Ουρίμπε, επί προεδρίας του (2002-2010), στρατιωτικοποίησε τη χώρα για να αντιμετωπίσει τους «τρομοκράτες», βαθαίνοντας το αιματοκύλισμα ενώ ο στρατός του έφτανε να σκοτώνει άμαχους νέους παρουσιάζοντάς τους ως αντάρτες για να διαφημίζει το success story του.
Τώρα κάνει μια βιτριολική εκστρατεία για το ΟΧΙ στο δημοψήφισμα, υποσχόμενος πως ακόμη και αν επικυρωθεί η συμφωνία, όπως δείχνει η τελευταία δημοσκόπηση που δίνει στο ΝΑΙ 55,3% και στο ΟΧΙ 38,3%, αν επιστρέψει στην κυβέρνηση θα την αλλάξει, δηλαδή θα επιστρέψει στον πόλεμο. Βέβαια ο πόλεμος και η ειρήνη είναι έννοιες σχετικές στην Κολομβία.
Οι παραστρατιωτικοί, -φίλοι και συνεργάτες του «στενού κύκλου» του Ουρίμπε, όπως έδειξε το αποκαλούμενο σκάνδαλο της «παραπολιτικής» που ξέσπασε το 2006- συνεχίζουν να σπέρνουν τη βία όπως και η αστυνομία και ο στρατός.
Μετά την ανακοίνωση της κατάπαυσης του πυρός, στο διάστημα από τις 26 Αυγούστου έως τις 14 Σεπτεμβρίου, περισσότεροι από δώδεκα ηγέτες κοινωνικών, αγροτικών και ιθαγενών κινημάτων δολοφονήθηκαν ενώ εκατοντάδες ακτιβιστές έχουν δεχτεί απειλές, πολλοί απλώς επειδή κάνουν καμπάνια υπέρ του ΝΑΙ.
Η διαδικασία ειρήνευσης θα απαιτήσει δεκαετίες. Είναι κολοσσιαίες οι δεσμεύσεις για οικοδόμηση της χώρας με λιγότερο αποκλεισμό και περιθωριοποίηση και περισσότερη ισότητα και για την αναγκαιότητα αποκατάστασης των δικαιωμάτων των εκατομμυρίων θυμάτων.
Και τεράστια η πρόκληση του αφοπλισμού και ένταξης των 20.000 μαχητών των FARC που πλέον γίνεται πολιτικό κίνημα, της αγροτικής μεταρρύθμισης και της αναδιανομής της γης ή της αλλαγής της οικονομικής βάσης ολόκληρων περιοχών από τα ναρκωτικά σε άλλες καλλιέργειες.
Η συμφωνία είναι απλά το πρώτο βήμα. Η νίκη του ΝΑΙ εγγυάται πως θα υπάρξει μια νέα φάση στη διεκδίκηση όλων αυτών και πως για πρώτη φορά η Κολομβία θα νιώσει πως μπορεί να έχει ένα διαφορετικό μέλλον, λέει ο πολιτικός του Συντηρητικού Κόμματος Αλβαρο Λέιβα, που εδώ και δεκαετίες έχει στηρίξει τον διάλογο με τους αντάρτες:
«Το μεγάλο διακύβευμα του ΝΑΙ δεν είναι ότι επικυρώνει μια συμφωνία αλλά ότι ανοίγει τις προοπτικές ενός καλύτερου μέλλοντος. Για να έχουμε ένα καλύτερο μέλλον πρέπει να βαδίζουμε στην πραγματικότητα. Καθένας μας έχει μια μικρή ευθύνη και πρέπει να διηγηθεί τη μικρή του ιστορία. Κι αν δεν είμαστε έτοιμοι γι’ αυτό πρέπει να αλλάξουμε τους ηγέτες μας, κι όχι μόνο τους θεσμούς μας».
