H μεταπολίτευση, το δημόσιο χρέος και η Αριστερά

Ως πολιτική κοινωνία διανύουμε τη δεύτερη δεκαετία του εικοστού πρώτου αιώνα και προσβλέπουμε προς το έτος-τομή: 2021, οπότε και συμπληρώνονται διακόσια (200) χρόνια από την έναρξη της Επανάστασης του 1821 με την οποία δημιουργήθηκε το ανεξάρτητο εθνικό ελληνικό κράτος.

Αισιοδοξούμε ότι μέχρι τότε, δηλαδή το έτος 2021, θα έχουμε απαλλαγεί από την επιτροπεία και την επιτήρηση, δηλαδή από τα «μνημόνια», και θα έχουμε χαράξει σε όλα τα επίπεδα (πολιτικό, οικονομικό και ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο) σχέδια και προγράμματα εθνικής στρατηγικής εντός της Ευρώπης.

Η δεύτερη αυτή δεκαετία του εικοστού πρώτου αιώνα σημαδεύτηκε από τρία μείζονα συμβάντα, τα οποία κατά ιστορική ακολουθία είναι τα εξής: πρώτον, επήλθε το τέλος της περιόδου της μεταπολίτευσης, δεύτερον, ανέλαβε η ελληνική πολιτική κοινωνία την υποχρέωση να αποπληρώσει τα χρέη της και τρίτον ανέλαβε την κυβερνητική εξουσία η Αριστερά.

Και τα τρία αυτά συμβάντα διαπλέκονται και συνδέονται μεταξύ τους με πολλούς τρόπους. Θα υποστήριζα ότι η σύνδεσή τους είναι πολυ-πρισματική και εξαρτάται από τη μέθοδο, την οποία θα επιλέξει κανείς για να τα συνδέσει. Ας αναφέρουμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: είναι γνωστό ότι κατά την περίοδο της μεταπολίτευσης η αντιπροσωπευτική σχέση στο πλαίσιο της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας είχε αντικατασταθεί από την πελατειακή σχέση.

Με άλλα λόγια, δεν είχαμε να κάνουμε με μία σχέση ανάμεσα στον ψηφοφόρο (τον εκλέκτορα, τον πολιτικό), αλλά επικρατούσε η σχέση του δούναι και λαβείν ανάμεσα στα δύο μέρη. Στη δημόσια πολιτική σφαίρα, λοιπόν, από τον επιφανή πολιτικό δρώντα (από τον πρώην υπουργό, τον κ. Θεόδωρο Πάγκαλο) όταν τέθηκε το ζήτημα του ελληνικού δημοσίου χρέους στις αρχές της δεκαετίας, διατυπώθηκε η καινοφανής θεωρία περί της συλλογικής ευθύνης.

(Η θεωρία: «όλοι μαζί τα φάγαμε».) Ας σημειωθεί ότι ο λαϊκισμός εδώ σπάει κόκαλα! Αλλά με απλά λόγια τι υποστηρίζει ο κ. Πάγκαλος; Συνδέει κατά αιτιοκρατικό και φυσιοκρατικό τρόπο δύο πράγματα: την πελατειακή σχέση του κομματικού συστήματος (στο οποίο ας σημειωθεί ο ίδιος πρωταγωνιστούσε) με την προέλευση του δημοσίου χρέους. Η πελατειακή σχέση καθίσταται στην εμπειρική θεωρία του Πάγκαλου η γενεσιουργός αιτία του δημοσίου χρέους.

Η αναφορά στην «περίπτωση Πάγκαλου» είναι ενδεικτική. Η άποψή μας συνοψίζεται στο εξής: ανάμεσα στις παθογένειες της μεταπολίτευσης και στην εμφάνιση του δημοσίου χρέους δεν μπορούμε να αναζητούμε αιτιοκρατικές συνέχειες, αλλά θα πρέπει να εξετάζουμε διαλεκτικούς συσχετισμούς. Πρόκειται για δύο διαφορετικές μεθοδολογίες.

Στην πρώτη περίπτωση απομονώνουμε τις κοινωνικές καταστάσεις οι οποίες «μεταφράζονται» σε μετρήσιμα μεγέθη και στη συνέχεια συνδέονται μεταξύ τους κατά αιτιοκρατικό τρόπο. Η εμπειρική και η θετικιστική μεθοδολογία των «μνημονίων» ανοίγει τον τεχνοκρατικό δρόμο, για να αντικατασταθεί η πολιτική με οτιδήποτε, αρκεί να επιτευχθούν στόχοι και σκοποί, οι οποίοι στρέφονται εναντίον και του ανθρώπου και της πολιτικής.

Ολοι όσοι υιοθέτησαν την τεχνοκρατική λογική των «μνημονίων» ήδη από τον Μάιο του 2010 μπορούν επιτέλους σήμερα (Σεπτέμβριος του 2016) να παραδεχθούν ότι αυτοκαταργήθηκαν ως πολιτικοί, επειδή ακριβώς «μετέφρασαν» τις κοινωνικές καταστάσεις και τις πραγματικές βιοτικές συνθήκες των πολιτών σε μακροοικονομικά μεγέθη, τα οποία με τη σειρά τους αναγορεύτηκαν σε ρυθμιστικές αρχές του κοινωνικού βιόκοσμου.

Κατά το έτος 2010, η ελληνική πολιτική κοινωνία αναγνωρίζει υπό την πίεση του χρηματοπιστωτικού συστήματος την υποχρέωσή της για εξόφληση του χρέους της.

Η υπαγωγή της, όμως, στο καθεστώς των «μνημονίων» και η κατασκευή και εντός της ελληνικής κοινοβουλευτικής σφαίρας και σε ευρωπαϊκό επίπεδο σειράς «μεταδημοκρατικών» δομών δεν εντάσσεται σε κάποιο πρόγραμμα πολιτικής ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, αλλά προωθεί σχέδια τεχνοκρατικού μετασχηματισμού της πολιτικής.

Στην πρώτη φάση (από το έτος 2010 έως το έτος 2015) το δημόσιο χρέος του ελληνικού κράτους καθίσταται αντικείμενο διαχείρισης στο επίπεδο της μακροοικονομίας και ως τέτοιο μέγεθος προσδιορίζει και τις πολιτικές εξελίξεις κατά την περίοδο, 2010-2015. Τα πολιτικά πράγματα αλλάζουν ριζικά τον Ιανουάριο του 2015, όταν αναλαμβάνει στην κυβέρνηση ο ΣΥΡΙΖΑ.

Τότε, όχι μόνο επισφραγίζεται το «τέλος της μεταπολίτευσης», αλλά το σημαντικότερο συμβάν σχετικά με το δημόσιο χρέος έχει να κάνει με τη συνειδησιακή του διαχείριση. Οι πολίτες αισθάνονται, έστω και σε επίπεδο το οποίο δεν μπορούν να προσδιορίσουν, ότι η κυβέρνηση της Αριστεράς δεν μετείχε ούτε μεταπολεμικά ούτε μεταπολιτευτικά στην άσκηση της κυβερνητικής εξουσίας, αλλά ότι αυτή η κυβέρνηση είναι η «δική τους» εξουσία.

Με άλλα λόγια, χωρίς να είμαι ειδικός επιστήμων στην ιστορική διαμόρφωση της «ψυχής» ενός κοινωνικού συνόλου, το οποίο μάλιστα καλείται να συγκροτηθεί ως πολιτική κοινωνία, υποστηρίζω ότι η Αριστερά στην ελληνική κοινωνία αναλαμβάνει να ασκήσει την κυβερνητική εξουσία σε μία φάση ιστορικής εξέλιξης της ελληνικής κοινωνίας κατά την οποία συμβαίνουν δύο πράγματα:

πρώτον το δημόσιο χρέος δεν καθορίζεται μόνον ως μακροοικονομικό μέγεθος των «μνημονίων» αλλά και ως συνειδησιακή κατάσταση των πολιτών και δεύτερον η Αριστερά για την ελληνική βιοτική κατάσταση δεν είναι μόνον η ιδεολογική απελευθερωτική δύναμη του ανθρώπου, αλλά και η πρακτική κυβερνητική εξουσία που εφαρμόζει τα απελευθερωτικά προτάγματα.

*καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο