Ούτε ξέρω ούτε μπορώ να καταλάβω. Ισως να μη θέλω και να νιώσω. Το φευγιό είναι δύσκολο πράγμα. Δύσκολο και προσωπικό. Αυτή η στιγμή που παίρνεις τηλέφωνο και κανείς δεν είναι στην άλλη γραμμή για ν’ απαντήσει, για πες μου εσύ πώς το αντιμετωπίζεις; Γιατί εγώ δεν ξέρω.
Και θηρίο γίνομαι και με θεούς και δαίμονες τα βάζω και σαν μικρό παιδί αρχίζω τις ερωτήσεις, τα «πώς» και τα «γιατί», και περνάω μια δόση όλα τα συναισθήματα αντάμα, μη μείνει κανένα παραπονεμένο και ξεμοναχιαστεί… Οχι πως γίνεται δουλειά. Μια τρύπα στο νερό και μια καρδιά στον πάτο του στομαχιού. Αυτό γίνεται.
Την υπάκουσε για τρία χρόνια. Του ‘χε πει να μείνει. Δημιουργικός, όρθιος. Και έμεινε. Δούλευε συνεχώς. Το νέο του βιβλίο πρόκειται να κυκλοφορήσει σε λίγο καιρό. Πρόλαβε και το παρέδωσε.
Εκανε διαλέξεις σε ανοιχτές λέσχες, δωρεάν μαθήματα κοινωνικής ανθρωπολογίας. Αρθρογραφούσε συχνά, κυρίως στην «Αυγή». Και παράλληλα συγκέντρωνε το αρχείο της. Ταινίες, κριτικές, κείμενα που είχαν γραφτεί για εκείνη. Του έλειπε πάρα πολύ, το έλεγε συνέχεια με τον δικό του ήρεμο και ευγενικό τρόπο. Δεν έχω ξανασυναντήσει πιο ευγενή άνθρωπο.
Απόλυτα ευγενής, με ειλικρίνεια μικρού παιδιού και γνώσεις απίστευτες… Να είσαι ενενήντα και να θυμάσαι τι είπε ποιος, πόσους αιώνες πριν, με ακριβή ημερομηνία… Δεν μπορώ να το πιστέψω ότι γράφω αυτό το άρθρο.
Τη συγκεκριμένη στήλη τη διάβαζε, όπως και την εφημερίδα μας. Και μιλούσαμε συχνά, σχολιάζοντας. Με τις γνώσεις σε καθήλωνε, με την ευγένεια σε κέρδιζε. Πάντα μού έκανε εντύπωση και με γέμιζε γενναιοδωρία το γεγονός ότι κάποιος αποφασίζει να δώσει χρόνο να διαβάσει κάτι που έγραψες.
Ειδικά όταν δίνει περισσότερο χρόνο για να το σχολιάσει, να σου μιλήσει γι’ αυτό. Πάντα το αισθανόμουν -με συναδέλφους που φέρουν αυτήν την αξιοπερίεργη συνήθεια να διαβάζουν και κείμενα εκτός των δικών τους, με αναγνώστες, με φίλους. Και μόνο αυτή η κίνηση, σε μια ζωή που ο χρόνος είναι μετρημένος, να σου παραχωρήσει ο άλλος χώρο σ’ αυτόν τον χρόνο του, πάντα με εντυπωσίαζε.
«Είμαστε εκ προοιμίου προσδιορισμένοι» μου απαντούσε. «Αυτό ονομάζεται “βιολογικό πεπρωμένο” και το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να αναπτύξουμε μηχανισμούς ανθρωπινά προσδιοριζόμενους. Χρειάζεται να μελετάμε τους άλλους, γιατί έτσι αναγνωρίζουμε καλύτερα εμάς».
Πάντα για τους άλλους. Δεν είναι τυχαίο πως μέσα στα όσα ασχολήθηκε, και μάλιστα με ιδιότυπα προσωπικό, πλήρη επιστημονικό και βαθιά ανθρώπινο τρόπο, ήταν η κοινωνική ανθρωπολογία. «Για να μπορέσουμε να σταθούμε, είναι αναγκαίο να μελετήσουμε τις άλλες κοινωνίες.
Εξάλλου, πρώτος το έκανε ένας πρόγονός μας. Η κοινωνική ανθρωπολογία ξεκίνησε ιστορικά από τη μυθολογία του Οδυσσέα». «Ολη η Οδύσσεια δεν είναι παρά συνάντηση άλλων πολιτισμών, που όμως αποτελούνται από ανθρωπόμορφα τέρατα.
»Αυτός ο τρόπος οπτικής του “άλλου”, του “ξένου”, του “έξω από εμάς” συνεχίστηκε για αιώνες. Επρεπε να φτάσουμε στον 16ο αιώνα, όταν πρώτος ο Μονταίνιος αμφισβήτησε τον όρο “κανίβαλοι”.
»Παρ’ όλη την πρόοδο της επιστήμης, κάποια στιγμή από “τέρατα”, οι “γείτονές” μας έγιναν υποδεέστερα όντα και “αποικιακά προϊόντα”. Και κάπως έτσι φτάσαμε στο σήμερα, να μην μπορούμε να αναγνωρίσουμε τον “άγριο” μέσα μας και να τον βλέπουμε συνεχώς στον “άλλο”… Γι’ αυτό είναι τόσο σημαντικό να μην ξεχνάμε πως η ανθρωπότητα δεν είναι παρά ένα σύνολο ετεροτήτων».
Η Αλίντα πάντα τον άκουγε πολύ προσεκτικά. Ατίθαση η ίδια, διανοούμενος εκείνος. Αγωνιστές στα πάντα τους και οι δύο. Για τη σχέση τους, για την επιστήμη τους, για την τέχνη τους, για την πρωτοπορία, για την Αριστερά, για τη χώρα. Με συγκίνηση και φαντασία.
«Η συγκίνηση και η φαντασία είναι τα τελευταία χαρακτηριστικά στη λίστα από τα όσα μάς διαφοροποιούν από τα ζώα» έλεγε στις διαλέξεις του.
…Το τηλέφωνο του Σωτήρη Δημητρίου σταμάτησε να απαντά πριν από λίγες μέρες. Εξ ου και αυτό το κείμενο. Ενα κείμενο που ποτέ δεν θα ‘θελα να γράψω.
-320x213.jpg)
