Δύο εκθέσεις, μία Κίνα

Δύο εκθέσεις σχετικά με την Κίνα φιλοξενούνται αυτή την περίοδο στην Αθήνα, σε ελάχιστη απόσταση μεταξύ τους. Η μία στο Μουσείο Μπενάκη και η άλλη στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, προβάλλοντας δύο διαφορετικές όψεις της χώρας και του πολιτισμού της.

Η πρώτη επικεντρώνεται στην ιστορία και τον πολιτισμό της Κίνας (3η χιλιετία π.Χ.-19ος αιώνας), στις σχέσεις της με τη Δύση (14ος-20ός αι.) και την ανακάλυψη, στις αρχές του περασμένου αιώνα, της πρώιμης κινεζικής τέχνης. Κτερίσματα μεγάλης ιστορικής αξίας εντοπίστηκαν τότε σε αρχαίους τάφους, κατά την κατασκευή των πρώτων σιδηροδρόμων, και μεταφέρθηκαν στο Λονδίνο.

Ενας από τους πρώτους συλλέκτες ήταν ο Γεώργιος Ευμορφόπουλος (1863-1939), χιώτικης καταγωγής, που γεννήθηκε και έζησε στην Αγγλία.

Το μεγαλύτερο μέρος της τεράστιας συλλογής του αγοράστηκε από το βρετανικό κράτος και εκτίθεται στο Βρετανικό Μουσείο και στο Μουσείο Victoria and Albert, ενώ δείγμα των 800 κεραμικών που δώρισε στον Αντώνη Μπενάκη εκτίθεται στην παρούσα έκθεση.

Πρόκειται για κεραμικά μεγάλης ποικιλομορφίας και λεπτής αισθητικής των δυναστειών Χαν, Τανγκ, Σονγκ και Γιουάν που προορίζονταν για την εσωτερική και εξωτερική αγορά. Τα «έργα εξαγωγής», προϊόντα προσαρμοσμένα στις απαιτήσεις της διεθνούς πελατείας, έφταναν στις ευρωπαϊκές αγορές μέσω του Δρόμου του Μεταξιού.

Οι κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές του 19ου και του 20ού αιώνα επέφεραν, ωστόσο, την παρακμή του κινεζικού εξαγωγικού εμπορίου και την εμπλοκή των αποικιοκρατικών δυνάμεων στα εσωτερικά της Ουράνιας Αυτοκρατορίας.

Η δεύτερη έκθεση μας μεταφέρει στη σύγχρονη Κίνα και με την προκλητική ματιά του Αϊ Γουέι Γουέι δίνει μια εικόνα της σύνθετης πραγματικότητας της τεράστιας «Χώρας του Κέντρου», όπως σημαίνει η λέξη Κίνα στην ιδεογράμματη γραφή της.

Ο Αϊ Γουέι Γουέι είναι γνωστός σε μας περισσότερο ως ακτιβιστής παρά ως καλλιτέχνης. Γεγονός που αδικεί το έργο του, τη βαθιά και διεισδυτική ματιά του, τη μεγάλη ικανότητά του να επινοεί, να επανερμηνεύει, να ανοίγει δρόμους, να δημιουργεί. Πληθωρικός καλλιτέχνης και αμφισβητίας κάθε εξουσίας, με το έργο του αποκαθηλώνει κάθε αυθεντία, καλλιτεχνική ή πολιτική.

Διερευνά τη σχέση του με το παρελθόν, με την παράδοση και την κληρονομιά και προβάλλει με εμμονή την ατομικότητα και την ελευθερία. Πρόκειται για μια στάση που αντιμετωπίζεται ως αιρετική σε μια χώρα που παραδοσιακά προωθεί τη συλλογικότητα και τον σεβασμό στην παράδοση, και όπου η ελευθερία δεν κατέχει τη θέση που της έχει αναγνωριστεί στο δυτικό αξιακό σύστημα.

Η έντονη κριτική του και η απόφασή του να διερευνήσει θέματα ενοχλητικά τον έφεραν κατά καιρούς αντιμέτωπο με τις αρχές, γεγονός που δεν επηρέασε ωστόσο τις επιλογές και τη στάση του. Μια στάση ζωής που, αναπόφευκτα, σχετίζεται με την πολυπλοκότητα της κινεζικής συνθήκης.

Με τα παιδικά του χρόνια, που πέρασε εξόριστος κοντά στην έρημο Γκόμπι λόγω των διώξεων που υπέστη ο πατέρας του, ποιητής Αϊ Τσινγκ, και τον παραλογισμό της Πολιτιστικής Επανάστασης που έζησε έφηβος, τη δεκαετή εμπειρία του στην Αμερική και την επιστροφή στο Πεκίνο το 1993.

Παρελθόν και παρόν συνυπάρχουν στο έργο του, το οποίο αποκαθηλώνει ιδέες και σύμβολα, προ(σ)καλεί σε αναστοχασμό και εκτινάσσεται προς το μέλλον. Απλά αντικείμενα καθημερινής χρήσης αλλά και αρχαία αγγεία και κατεστραμμένοι ναοί κατέχουν κεντρική θέση στο εικαστικό του σύμπαν.

Το ξύλο, το χαρτί, ο πηλός, το μάρμαρο, οι παραδοσιακές τεχνικές, η φωτογραφία και το βίντεο είναι τα υλικά και τα μέσα που χρησιμοποιεί για να εκφραστεί για τα σύγχρονα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα.

Οι χιλιάδες πρόσφυγες που έφτασαν στη χώρα μας δεν μπορούσαν, συνεπώς, να τον αφήσουν ασυγκίνητο. Οι επισκέψεις του στη Λέσβο και την Ειδομένη τού έδωσαν την ευκαιρία να δει από κοντά το μέγεθος της ανθρωπιστικής κρίσης. Είδε τον θάνατο, τη φυγή προς το άγνωστο, την απώλεια της πατρίδας, της κληρονομιάς, της μνήμης και της ταυτότητας.

Ο,τι, δηλαδή, τον απασχολεί ανέκαθεν, το ξαναβρήκε στην Ελλάδα, με μια Ευρώπη να παρακολουθεί ασυγκίνητη. Στη Λέσβο, «ήταν σαν να διαβάζεις κάποιες σημαντικές σελίδες της ανθρώπινης Ιστορίας», επισήμανε.

Οι δύο εκθέσεις, με όλη τη διαφορετικότητά τους, λειτουργούν συμπληρωματικά, αφού παρουσιάζουν δύο πλευρές μιας χώρας που εν πολλοίς παραμένει ακόμη άγνωστη στο ευρύ κοινό. Η ένδοξη Ιστορία μέσα από κεραμικά και ταφικά ειδώλια υψηλής τέχνης και η πρόσφατη Ιστορία μέσα από τη ζωντανή ματιά ενός μεγάλου και ευαίσθητου καλλιτέχνη.

Ενός καλλιτέχνη στο έργο του οποίου συνυπάρχουν το αρχαίο μεγαλείο και η τραγικότητα του πρόσφατου παρελθόντος· όπου ενσωματώνεται το παρελθόν και προαναγγέλλεται το αύριο, αυτό που θα είναι η Κίνα τον 21ο αιώνα.

*αναπληρώτρια καθηγήτρια Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πεκίνου