Ο παγκόσμιος κινηματογράφος έχασε χθες έναν από τους μεγαλύτερους δημιουργούς που γέννησε ποτέ η έβδομη τέχνη, τον Ιρανό Αμπάς Κιαροστάμι.
Ο πολυβραβευμένος και πολυαγαπημένος των σινεφίλ όλου του κόσμου -και της Ελλάδας, την οποία είχε επισκεφτεί αρκετές φορές, προσκεκλημένος στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης- πέθανε χθες σε ηλικία 76 χρόνων στο Παρίσι, όπου είχε μεταφερθεί από το Ιράν.
Τον Μάρτιο είχε διαγνωστεί με καρκίνο του πεπτικού, αλλά οι θεραπείες και οι εγχειρήσεις δεν είχαν κανένα αποτέλεσμα.
Η είδηση δημοσιεύτηκε πρώτα στο ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Isna και γρήγορα επιβεβαιώθηκε.
Η «Γκάρντιαν» επικοινώνησε στην Τεχεράνη με τον φίλο του, Ασγκάρ Φαραντί, τον βραβευμένο με Οσκαρ Ιρανό σκηνοθέτη, που δεν πρόλαβε να πετάξει στο Παρίσι για να είναι στο πλευρό του Κιαροστάμι.
Και η δήλωσή του τα λέει όλα: «Δεν ήταν απλώς ένας σκηνοθέτης, ήταν ένας σύγχρονος μύθος τόσο στο έργο όσο και στη ζωή του. Ανοιξε αποφασιστικά δρόμους για τους άλλους και επηρέασε έναν μεγάλο αριθμό ανθρώπων. Δεν έχασε μόνο ο κινηματογράφος έναν μεγάλο άνδρα, αλλά ολόκληρη η ανθρωπότητα».
Τι θα ήταν άραγε χωρίς αυτόν το ιρανικό σινεμά;
Χωρίς αυτόν τον ποιητή, τον μοντέρνο, τον ιδιοφυή καλλιτέχνη, που μπορούσε να αιχμαλωτίσει τον θεατή μόνο με ένα αυτοκίνητο να διασχίζει τους φιδωτούς επαρχιακούς δρόμους του Ιράν;
Ιρανός και παγκόσμιος μαζί, ο Αμπάς Κιαροστάμι ξεπήδησε ξαφνικά, τέλη δεκαετίας του 1970, στα διεθνή φεστιβάλ με παιδικές, ναι παιδικές ταινίες, που γύριζε επί πολλά χρόνια σε ένα ειδικό πολιτιστικό κέντρο της πατρίδας του, ξεπερνώντας τον σκόπελο της λογοκρισίας.
Γιατί είχε αποφασίσει, αντίθετα με πολλούς καλλιτέχνες, να μείνει στην πατρίδα του μετά την επιβολή του ισλαμικού καθεστώτος και να το παλέψει.
Είχε παρομοιάσει κάποτε τον εαυτό του, όταν όλοι απαιτούσαν από αυτόν μια πολιτική δήλωση και εξηγήσεις, με ένα δέντρο με ρίζες στη γη. «Αν το μεταφέρεις από το ένα μέρος στο άλλο, δεν θα βγάζει πια καρπούς.
Εάν έφευγα από την πατρίδα μου θα γινόμουν σαν αυτό το δέντρο».
Η πρώτη ταινία, που τον έκανε διάσημο, είναι το περίφημο «Πού είναι το σπίτι του φίλου μου», που του χάρισε το 1987 Αργυρή Λεοπάρδαλη στο Φεστιβάλ του Λοκάρνο.
Ενας μικρός ξεκινάει και διασχίζει μια τεράστια απόσταση, από το ένα χωριό στο άλλο, μέσα στο σκοτάδι και την ερημιά, μόνο και μόνο για να δώσει σε συμμαθητή του το τετράδιο, που κατά λάθος του είχε πάρει, και να τον γλιτώσει από την τιμωρία.
Τι έξοχη λεπτότητα και τι αξιοθαύμαστη δύναμη να κάνεις από το τίποτα ένα αριστούργημα.
Ακολούθησαν η μία μετά την άλλη, αποκαλυπτικές της γκάμας και του ταλέντου του ταινίες, όπως το «Close up», «H ζωή συνεχίζεται», «Μέσα στους ελαιώνες», «Γεύση κερασιού», ένα ποίημα πάνω στον θάνατο και την αυτοκτονία, που του χάρισε το 1997 Χρυσό Φοίνικα στις Κάνες, «Ο άνεμος θα μας πάρει».
Σιγά-σιγά απομακρυνόταν από τη μυθοπλασία, γινόταν ακόμα πιο αφαιρετικός και μπεκετικός μαζί, τόλμησε να γυρίσει μια ταινία («Δέκα») σε ένα αυτοκίνητο, να προτείνει μινιμαλιστικά ντοκιμαντέρ της φύσης, να κινηματογραφήσει θρησκευτικές τελετουργίες, να απαρνηθεί, ό,τι κι αν έλεγε στο παρελθόν, το αγαπημένο του Ιράν για να δουλέψει στην Ιταλία (το ερωτικό «Γνήσιο αντίγραφο» με την Μπινός) και στην Ιαπωνία («Κάτι σαν έρωτας»).
Αυτή δυστυχώς έμελλε να είναι και η τελευταία του ταινία, γυρισμένη το 2012.
Θα κλείσουμε με μια μικρή ιστορία. Είμαστε στα 1997, όλο το Παρίσι είναι μια τεράστια ταπετσαρία με γιγαντοαφίσες από τη «Γεύση κερασιού» του Κιαροστάμι που βγαίνει στις αίθουσες.
Στα έγκατα του Μπομπούρ προβάλλεται το «Τοπίο στην ομίχλη» του Αγγελόπουλου, στο πλαίσιο ενός φεστιβάλ ελληνικού σινεμά.
Οι Ελληνες δημοσιογράφοι αποχωρούν διακριτικά, έχουν δει την ταινία πολλές φορές.
Στο βάθος της αίθουσας, όρθια, γιατί έχει πάρα πολύ κόσμο, μια γνώριμη διάσημη φιγούρα να παρακολουθεί αφοσιωμένη. Ηταν ο Κιαροστάμι.
● «Εσείς, εδώ;».
◆ «Ναι, δεν έχω συχνά την ευκαιρία να βλέπω ταινίες του, έπρεπε να ’ρθω».
