Στα γρανάζια του Μηχανισμού των Αντικυθήρων

Στο κέντρο του τραπεζιού είχε τοποθετηθεί ένα αντίγραφο του «πρωταγωνιστή» μηχανισμού. Δίπλα του ο καθηγητής Αστροφυσικής του ΑΠΘ, Γιάννης Χ. Σειραδάκης, ο άνθρωπος που επί δύο μέρες δεν άφηνε το «μαγικό κουτί» από τα μάτια του και δυσκολευόταν να το εμπιστευτεί ακόμα και σε όποιον προθυμοποιούνταν να κουβαλήσει για λίγο το βαλιτσάκι.

Και γύρω του προσηλωμένοι, Ελληνες και ξένοι δημοσιογράφοι, φοιτητές από την Κρήτη, μέλη της Ευρωβουλής. Σε μία από τις πολλές αίθουσες του Ευρωκοινοβουλίου βρεθήκαμε την περασμένη Τρίτη, καθώς μετά την Αθήνα και η Ευρωβουλή έζησε για λίγο στους ρυθμούς του Μηχανισμού των Αντικυθήρων.

Περιστοιχισμένος από τους ευρωβουλευτές Θοδωρή Ζαγοράκη, Κωνσταντίνα Κούνεβα, Στέλιο Κούλογλου, Μανώλη Κεφαλογιάννη που παρέμειναν στο μεγαλύτερο κομμάτι της ομιλίας (και τον Δημήτρη Παπαδημούλη που μπήκε, χαιρέτησε και αποχώρησε), ο καθηγητής Σειραδάκης (μέλος της ερευνητικής ομάδας για τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων) ανέλυσε το συγκλονιστικό επίτευγμα υψηλής τεχνολογίας του αρχαίου κόσμου.

«Σήμερα το Ευρωκοινοβούλιο γνωρίζει την “παράλληλη Ελλάδα” πέρα και πάνω από την Ελλάδα της κρίσης, η οποία κυριαρχεί εδώ στις Βρυξέλλες τα τελευταία χρόνια», είπε ο ευρωβουλευτής του Ποταμιού Γιώργος Γραμματικάκης, στον οποίο ανήκει η πρωτοβουλία για την ομιλία στις Βρυξέλλες. «Ο θαυμασμός των καλεσμένων για τον ελληνικό πολιτισμό αλλά και για τα σύγχρονα επιτεύγματά του αποδεικνύει πως υπάρχει η μαγιά που μας επιτρέπει να αισιοδοξούμε για το μέλλον. Αρκεί να πείσουμε γι’ αυτό και τον πολιτικό κόσμο».

Επί μιάμιση ώρα Γ. Σειραδάκης θα τους ταξιδέψει σ’ αυτό το «πρώτο ιδιότυπο καλεντάρι» υποχρεώνοντας το κοινό (που δεν έβρισκε καρέκλα να καθίσει) συχνά να μονολογεί και να αναρωτιέται: «Πώς μπορούν να συμβαίνουν όλα αυτά;», «Ποιο μυαλό ήταν ικανό να τα συλλάβει;».

Κι αν δεν μπορούσε να δώσει απαντήσεις για όλα, κατάφερε με λόγο επεξηγηματικό και γοητευτικό και για τον πλέον παρθένο ακροατή να παρουσιάσει με εικόνες και λόγια το ναυάγιο που έφερε στο φως τον πρώτο υπολογιστή της ανθρωπότητας.

Θα εξηγήσει εκεί, στην καρδιά της Ευρώπης, πώς μια πολυεθνική ομάδα επιστημόνων, καθηγητών, ερευνητών αλλά και ντόπιων από την ευρύτερη περιοχή των Κυθήρων πρόσθεσαν στο ψηφιδωτό της αναζήτησης το δικό τους μικρό κομμάτι. Και θα τους δείξει πώς τα 30 γρανάζια του γυρνούσαν κι έδειχναν στην ανθρωπότητα τη θέση του Ηλιου και της Σελήνης, την κίνηση των πλανητών, τη ροή του χρόνου, τις εκλείψεις αλλά και το πότε πρέπει να γίνουν οι Ολυμπιακοί Αγώνες.

Εξοχος ομιλητής ο Γ. Σειραδάκης, αντιλήφθηκε από νωρίς αλλά και από τις ερωτήσεις που ακολούθησαν (όλες από τους γοητευμένους ξένους ακροατές) ότι το κοινό διψούσε για πληροφορίες και μυστικά. Ετσι αποφάσισε να τους χαρίσει και μια αποκλειστικότητα: σε συνεργασία με τον μηχανολόγο μηχανικό καθηγητή στο ΑΠΘ, Κυριάκο Ευσταθίου, αποκωδικοποίησαν κι εντέλει βρήκαν τη λειτουργία ακόμα ενός θραύσματος του περίφημου μηχανισμού.

«Ως τώρα δεν είχε μελετηθεί και δεν ξέραμε τι έκανε. Το ονομάζουμε θραύσμα D. Eχει ένα γρανάζι με 63 μικρά δόντια αλλά συγχρόνως έχει και ένα περίεργο αντικείμενο το οποίο μοιάζει σαν φασίολος ή νεφρό», μας εξηγεί μετά το τέλος της ομιλίας. «Αντιλαμβάνεστε ότι όταν περιστρέψετε ένα νεφρό ή ένα αντικείμενο που του μοιάζει, καθώς περιστρέφεται έχει έναν μεγάλο άξονα και έναν μικρότερο. Ετσι η απόσταση της περιφέρειας αυξάνει, μικραίνει, αυξάνει και ούτω καθ’ εξής».

«Επειτα από δυο-τρεις διαφορετικές θεωρίες κι αλλεπάλληλες αστρονομικές παρατηρήσεις που όμως στο τέλος παρουσίαζαν κενά κατέληξαν πως το μικρό αυτό θραύσμα, που στο σχήμα θυμίζει κάτι ανάμεσα σε νεφρό και φασόλι, παρουσιάζει την εξίσωση του χρόνου, δηλαδή τη διαφορά του χρόνου που δείχνουν τα ρολόγια μας και του χρόνου που διαβάζει κανείς στα ηλιακά ρολόγια.

Για να καταλάβετε, όταν ο ήλιος ανατέλλει, η σκιά πέφτει προς τη Δύση -αυτός ήταν ο τρόπος λειτουργίας των ηλιακών ρολογιών. Αλλά επειδή ο ήλιος δεν κινείται ομαλά στον ουρανό -όπως τα ρολόγια μας- γι’ αυτόν τον λόγο υπάρχει μια διαφορά μικρή μεταξύ της ώρας που δείχνουν τα ρολόγια μας και της ώρας των ηλιακών ρολογιών. Επειτα από τρεις προσπάθειες βρήκαμε ότι η προσομοίωση της εξίσωσης του χρόνου ήταν αυτή που περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο φαινόμενο ταίριαζε».

Σε μια πόλη που το «φάντασμα» της τρομοκρατίας στριμώχνεται πια κυρίως στο μυαλό των επισκεπτών, που ο φόβος και τα χτυπήματα του πρόσφατου παρελθόντος κάνουν την εμφάνισή τους μόνο όταν κοιτάς τους αστυνομικούς που ανά δυάδες ή τριάδες στέκονται διακριτικά στις γωνιές. Οι Βρυξέλλες δεν έχουν διάθεση για άλλο πένθος. Εχουν γεμίσει -ένεκα του ποδοσφαιρικού Euro- σημαίες τα μπαρ, τα μπαλκόνια, τα αυτοκίνητα, τα καταστήματα. Γιορτάζουν στους δρόμους ακόμα και τις ήττες τους. Εστησαν οθόνες σε καφέ, ταράτσες, υπαίθριους χώρους. Και διανύουν τον Ιούνιο με ανοιξιάτικη διάθεση παρά τους 13 βαθμούς.

«Τι απέδειξε ο κύριος Φάινμαν»

Το βράδυ το κοινό ήταν καθαρά ελληνικό αλλά το ίδιο παθιασμένο κι έτοιμο να μοιραστεί την ιστορία ενός άλλου επιστήμονα, της εποχής μας αυτή τη φορά: του Ρίτσαρντ Φάινμαν. Ο νομπελίστας (βραβευμένος για την ανακάλυψη της κβαντικής ηλεκτρο-δυναμικής) είναι ο πρωταγωνιστής του έργου «QED ή Τι απέδειξε ο κύριος Φάινμαν», του Πίτερ Παρνέλ, που έφερε στις Βρυξέλλες ο Γιώργος Κοτανίδης.

Η μικρή θεατρική αίθουσα Poeme ήταν τόσο ασφυκτικά γεμάτη που οι διοργανωτές υποχρεώθηκαν να τοποθετήσουν μια μεγάλη οθόνη στο φουαγέ και να το μετατρέψουν σε μίνι θέατρο προκειμένου να βρουν εκεί καταφύγιο όσοι δεν χώρεσαν στο θεατράκι.

Η βραδιά αφιερωμένη στον Φάινμαν ξεκίνησε με τον Γ. Γραμματικάκη στο κέντρο της σκηνής να θυμάται μια επίσκεψή του στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης (και μάλιστα σε μία από τις πρώτες χρονιές λειτουργίας του). «Ποτέ δεν έμαθα γιατί ήρθε», λέει ο ίδιος απευθυνόμενος στο κοινό. «Ημουν όμως πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής και τον συνόδευα παντού. Δεν θα ξεχάσω τις πολλές απορίες που είχε.

Ερωτήσεις για το πιο σημαντικό και πιο ασήμαντο. Ηταν νευρώδης, ριζοσπάστης και είχε αδυναμία στο ωραίο φύλο. Αν και άρρωστος την περίοδο της επίσκεψης, καθόταν στο πρώτο θρανίο κι αποτελούσε τον φόβο και τον τρόμο των νέων φυσικών. Σε αυτούς συχνά απευθυνόταν λέγοντας: “Αν δεν είναι κάτι σημαντικό να μη χάνετε την ώρα σας”».

Οταν τα φώτα χαμηλώνουν το ημερολόγιο αυτομάτως γυρνά στον Ιούνιο του 1986, ο Γιώργος Κοτανίδης έχει μπει στο κοστούμι του Φάινμαν και με ένα κείμενο που ισορροπεί μεταξύ ευαισθησίας, προσωπικής μαρτυρίας, ανάγνωσης ημερολογίου και διαδικασίας αυτογνωσίας επιχειρεί να μοιραστεί μερικές από τις τελευταίες στιγμές αυτού του σπουδαίου «χορογράφου του φωτός», όπως τον έλεγαν…