«M’ ένα σκοπό του ταξειδιού: προς τ’ άστρα»

Μπήκε σαν φωτεινή βολίδα στα καλλιτεχνικά πράγματα της χώρας ο υπερρεαλιστής ποιητής και ζωγράφος Νίκος Εγγονόπουλος, εκδίδοντας το 1938 την πρώτη ποιητική του συλλογή «Μην ομιλείτε εις τον οδηγόν».

Το 1942 προς 1943, μέσα στα δύσκολα χρόνια της Κατοχής, δημοσιεύει το αντιστασιακό ποίημα «Μπολιβάρ».

Διεθνισμός και ελληνοκεντρισμός στροβιλίζονται συναρμοσμένοι μέσα στην παθιασμένη δίνη του υπερρεαλισμού, στην Ελλάδα αναδύεται μια απίστευτη κρίση επιθετικότητας κατά των πρωτοπόρων καλλιτεχνών.

Πότε οι πρωτοπόροι δεν δέχτηκαν επιθέσεις σε κάθε τομέα;

Οι ιδέες που προτάσσει ο Εγγονόπουλος στο αξιακό του σύστημα έχουν μιαν οικουμενικότητα, γι’ αυτό ο ελληνοκεντρισμός του είναι ανατρεπτικός.

Οι καθολικές ελληνικές αξίες αγκαλιάζουν τον κόσμο, είναι βαθιά αντιθετικές σε κάθε είδους συντήρηση.

Ανατρέπουν τα λιμνάζοντα νερά της εξουσίας. Σπάζουν τους θανατηφόρους σφιγκτήρες της, αναστηλώνουν το φρόνημα των πολιτών για την Αντίσταση σε κάθε βήμα, σε κάθε εποχή.

«Για τους μεγάλους, τους ελεύθερους, για τους γενναίους, τους δυνατούς, Αρμόζουν τα λόγια τα μεγάλα, τα ελεύθερα, τα γενναία, τα δυνατά, Γι’ αυτούς η απόλυτη υποταγή κάθε στοιχείου, η σιγή, γι’ αυτούς τα δάκρυα, γι’ αυτούς οι φάροι, κι οι κλάδοι ελιάς, και τα φανάρια, Οπου χοροπηδούνε με το λίκνισμα των καραβιών και γράφουνε στους σκοτεινούς ορίζοντες των λιμανιών, Γι’ αυτούς είναι τ’ άδεια βαρέλια που σωριαστήκανε στο πιο στενό, πάλι του λιμανιού, σοκάκι, Γι’ αυτούς οι κουλούρες τ’ άσπρα σκοινιά, κι οι αλυσίδες, οι άγκυρες, τ’ άλλα μανόμετρα, Μέσα στην εκνευριστικιάν οσμή του πετρελαίου, Για ν’ αρματώσουνε καράβι, ν’ ανοιχτούν, να φύγουνε, Ομοιοι με τραμ που ξεκινάει, άδειο κι’ ολόφωτο μέσ’ στη νυχτερινή γαλήνη των μπαχτσέδων, Μ’ ένα σκοπό του ταξειδιού: προς τ’ άστρα. (…) Μπολιβάρ, είσαι ωραίος σαν Ελληνας». 

Σε αυτήν την πορεία την ανατρεπτική «προς τ’ άστρα» μας καλεί ο ποιητής να πραγματοποιήσουμε Τώρα, κάθε στιγμή, δημιουργώντας ένα καινούριο ΕΜΕΙΣ, να αποτινάξουμε τη μικροψυχία και τη μιζέρια, την υποταγή, να σπάσουμε τις αλυσίδες που μας κρατούν δέσμιους.

Ο καθένας μας ένας Μπολιβάρ να αναλάβει το μερτικό της ευθύνης που του αναλογεί για την κοινωνία και τη χώρα, τον κόσμο, όπως ο μεγάλος επαναστάτης της Νότιας Αμερικής.

Ο Εγγονόπουλος επαναστατικοποίησε με το ταλέντο του τη μοναξιά του, την έκανε τέχνη υψηλή και φωτοφόρα και αυτό το πλήρωσε με σκληρές επιθέσεις από τους κριτικούς λογοτεχνίας αλλά και από συναδέλφους του πανεπιστημιακούς καθηγητές.

Ο ποιητής Ανδρέας Εμπειρίκος, από τους ελάχιστους που τον υπερασπίστηκαν, έγραψε μεταξύ των άλλων:

«Νικόλαε Εγγονόπουλε, η ώρα της δόξης σου έφθασε προ πολλού και είναι στραβοί ή κακόπιστοι όσοι ακόμη δεν το βλέπουν. Πόσοι μικροί και τιποτένιοι δίπλα σου, όσοι με σάλιο ξεφυλλίζουνε τα εγχειρίδια, τους οδηγούς και τας ποικιλωνύμους θεωρίας, για να βρουν όπλα κ’ επιχειρήματα για να σε πολεμήσουν. (…) Νικόλαε Εγγονόπουλε, σε αυτόν τον κόσμον δύο είναι τα μεγαλείτερα και πιο πολύτιμα στοιχεία. Ο Ερωτας και το Σπαθί… Ολα τα άλλα έρχονται κατόπιν και τελευταίο απ’ όλα η κριτική. Η πραγματικά μεγάλη ποίησις είναι καμωμένη βασικά από αυτά τα πρωταρχικά και κορυφαία στοιχεία. Εσύ είσαι πραγματικά μεγάλος ποιητής, άσε λοιπόν να λεν οι άλλοι ό,τι θέλουν».

«Μπολιβάρ! είσαι του Ρήγα Φεραίου παιδί».