Εφαρμογή της απλής αναλογικής χωρίς στρεβλώσεις

Το 1988 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Gutenberg ένα βιβλίο μου με τίτλο «Η πορεία του τόπου και η απλή αναλογική», το οποίο περιλάμβανε τα 4 άρθρα που είχαν δημοσιευτεί στην «Ελευθεροτυπία» το 1984, με αφορμή την απεμπόληση από την κυβέρνηση της προεκλογικής δέσμευσης του ΠΑΣΟΚ για την καθιέρωση του συστήματος αυτού, δέσμευση την οποία υποστήριξα και στη Βουλή την περίοδο 1977-1981.

Εκτοτε δημοσιεύτηκε πλήθος άρθρων μου για την αναγκαιότητα καθιέρωσής της, με τελευταίο εκείνο στην «Εφημερίδα των Συντακτών» της 23.6.16.

Χαίρομαι ότι, έστω και με καθυστέρηση 18 μηνών, ο ΣΥΡΙΖΑ, διά στόματος του πρωθυπουργού στις 25.6.16, αποφάσισε να υλοποιήσει τη δική του δέσμευση για την καθιέρωση της απλής αναλογικής, έστω και με διατήρηση του ορίου 3%, αλλά χωρίς κανέναν άλλο όρο ή αλλοίωσή της.

Γι’ αυτό απαιτείται κατάρτιση νομοσχεδίου και όχι τροπολογία στο ισχύον εκλογικό σύστημα.

Προκειμένου να συμβάλω στον τρόπο εφαρμογής της θα παραθέσω στη συνέχεια περιληπτικά τη μέθοδο εφαρμογής της απλής αναλογικής η οποία περιλαμβάνεται σε ένα βιβλίο μου με την ανάλυση των εκλογών των ετών 1996 και 2000, το οποίο εκδόθηκε το 2000 (στο οποίο υπάρχει και η εφαρμογή της στα αποτελέσματα των εκλογών του 2000, χωρίς το όριο του 3%).

Η μέθοδος αυτή:

(α) Παίρνει υπόψη την ύπαρξη των 12 εδρών Επικρατείας τις οποίες και κατανέμει στα κόμματα.

(β) Θεωρεί δεδομένες τις 56 εκλογικές περιφέρειες, και επομένως δεν απαιτεί καμιά αλλαγή τους.

(γ) Εφαρμόζεται με κατανομή των 288 εδρών στα κόμματα στις 56 εκλογικές περιφέρειες.

(δ) Βελτιώνει τον τρόπο της β’ κατανομής των εδρών στα κόμματα μέχρις ότου το καθένα συμπληρώσει τις έδρες που δικαιούται με την απλή αναλογική.

(ε) Δεν προκαλεί στρεβλώσεις της λαϊκής βούλησης, όπως εκείνες του ισχύοντος εκλογικού συστήματος.

(στ) Μπορεί να εφαρμοστεί τόσο στην περίπτωση που διατηρηθεί το όριο 3% όσο και αν μειωθεί στο 2,5%.

Στα τμήματα του άρθρου που ακολουθούν δίνονται τα στάδια εφαρμογής της απλής αναλογικής.

Ι. ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ 300 ΕΔΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΧΩΡΑΣ

Η βασική αρχή της απλής αναλογικής είναι: κάθε ψήφος έχει το ίδιο «βάρος», ανεξάρτητα από το κόμμα στο οποίο δίνεται και ανεξάρτητα από την περιοχή στην οποία «ρίχνεται».

Με βάση την αρχή αυτή, κάθε κόμμα που συγκεντρώνει στο Σύνολο Χώρας τουλάχιστον το πανελλαδικό μέτρο, δηλαδή τουλάχιστον τις ψήφους που αναλογούν σε καθεμιά από τις 300 έδρες της Βουλής, δικαιούται να εκπροσωπείται στη Βουλή, όταν δεν υπάρχει το όριο 3%.

Οι ψήφοι των κομμάτων που δεν συγκέντρωσαν στο σύνολο της χώρας τουλάχιστον το μέτρο, αφαιρούνται από το σύνολο των έγκυρων ψηφοδελτίων.

Το υπόλοιπο διαιρείται διά του 300. Αυτό είναι το πανελλαδικό μέτρο κατανομής των 300 εδρών στα κόμματα που ξεπέρασαν το μέτρο αυτό.

Αν διατηρηθεί το όριο το 3% ή το όριο αυτό μειωθεί στο 2,5%, από το σύνολο των έγκυρων ψηφοδελτίων αφαιρούνται οι ψήφοι των κομμάτων που δεν ξεπέρασαν τα όρια αυτά.

Στη συνέχεια υπολογίζεται το μέτρο με τη διαίρεση του υπολοίπου των έγκυρων ψηφοδελτίων διά 300.

Η α’ κατανομή των 300 εδρών στα κόμματα που συγκεντρώνουν το μέτρο αρχίζει με τη διαίρεση των ψήφων του καθενός από αυτά με το μέτρο.

Το ακέραιο μέρος του πηλίκου αυτού είναι ο αριθμός των εδρών που δικαιούται κάθε κόμμα.

Η β’ κατανομή των αδιάθετων από την α’ κατανομή εδρών γίνεται με βάση τα αχρησιμοποίητα υπόλοιπα.

Το αχρησιμοποίητο υπόλοιπο ψήφων ενός κόμματος προκύπτει όταν από το σύνολο των ψήφων του αφαιρεθούν οι ψήφοι που προκύπτουν από τον πολλαπλασιασμό των εδρών της α’ κατανομής επί το μέτρο.

Οι έδρες που έμειναν αδιάθετες από την α’ κατανομή δίνονται στα κόμματα με τα υψηλότερα αχρησιμοποίητα υπόλοιπα.

II. ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ 12 ΕΔΡΩΝ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΣΤΑ ΚΟΜΜΑΤΑ

Η κατανομή των 12 εδρών Επικρατείας απαιτεί τον υπολογισμό του Μέτρου Κατανομής Εδρών Επικρατείας.

Το μέτρο αυτό προκύπτει από το σύνολο των έγκυρων ψηφοδελτίων των κομμάτων που δικαιούνται έδρες στη Βουλή διά του 12.

Η κατανομή των 12 εδρών Επικρατείας είναι ανάλογη με την κατανομή των 300 εδρών.

ΙΙΙ. ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ 288 ΕΔΡΩΝ ΤΩΝ 56 ΕΚΛΟΓΙΚΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΣΤΑ ΚΟΜΜΑΤΑ

Αφαιρώντας τις έδρες Επικρατείας που πήραν τα κόμματα, από το σύνολο των εδρών που δικαιούνται, βρίσκουμε το σύνολο των εδρών που δικαιούται το καθένα στο σύνολο των 56 εκλογικών περιφερειών.

Η α’ κατανομή των 288 εδρών στα κόμματα στις 56 εκλογικές περιφέρειες αρχίζει με τη διαίρεση των ψήφων τους σε καθεμιά εκλογική περιφέρεια με το μέτρο.

Το μέτρο στην καθεμιά περιφέρεια προκύπτει από τη διαίρεση των έγκυρων ψηφοδελτίων σ’ αυτήν διά του αριθμού των εδρών της. Το ακέραιο μέρος των πηλίκου αυτού είναι ο αριθμός των εδρών που δικαιούται κάθε κόμμα σε καθεμιά εκλογική περιφέρεια από την α’ κατανομή.

Μετά την α’ κατανομή στις 56 εκλογικές περιφέρειες απομένουν αδιάθετες σε κάποιες από αυτές.

Η β’ κατανομή των εδρών αυτών γίνεται σε δύο φάσεις προκειμένου να αποφευχθούν οι διαστρεβλώσεις του ισχύοντος εκλογικού συστήματος, δηλαδή να παίρνουν έδρες τα μικρότερα κόμματα σε εκλογικές περιφέρειες στις οποίες έχουν ελάχιστες ψήφους.

Και οι δύο φάσεις στηρίζονται στα αχρησιμοποίητα υπόλοιπα ψήφων (για τα κόμματα που πήραν έδρες στην α’ κατανομή) ή στις ψήφους των κομμάτων που δεν πήραν έδρες στην α’ κατανομή επειδή δεν συγκέντρωσαν το μέτρο (οι ψήφοι αυτές είναι τα αχρησιμοποίητα υπόλοιπά τους).

Η πρώτη φάση της β’ κατανομής αφορά τις αδιάθετες από την α’ κατανομή έδρες των μονοεδρικών, 2εδρικών, 3εδρικών και των 4εδρικών εκλογικών περιφερειών.

Η κατανομή των εδρών στις περιφέρειες αυτές γίνεται ως εξής:

(α) Στις μονοεδρικές εκλογικές περιφέρειες τη μοναδική έδρα την παίρνει το κόμμα που ήρθε πρώτο σε ψήφους.

(β) Στις 2εδρικές υπάρχουν δύο ενδεχόμενα:

(i) Κανένα κόμμα να μην έχει συγκεντρώσει το μέτρο. Στην περίπτωση αυτή τις δύο έδρες τις παίρνουν τα κόμματα που ήρθαν πρώτο και δεύτερο σε ψήφους.

(ii) Ενα κόμμα να έχει συγκεντρώσει το μέτρο και να έχει πάρει τη μία έδρα στην α’ κατανομή. Στην περίπτωση αυτήν τη δεύτερη έδρα την παίρνει το κόμμα με τις περισσότερες ψήφους κάτω από το μέτρο ή με το μεγαλύτερο αχρησιμοποίητο υπόλοιπο.

(γ) Στις 3εδρικές και 4εδρικές υπάρχουν, επίσης, δύο ενδεχόμενα:

(i) Να έχει μείνει μία αδιάθετη έδρα. Αυτή την παίρνει το κόμμα με τις περισσότερες ψήφους κάτω από το μέτρο ή με το μεγαλύτερο αχρησιμοποίητο υπόλοιπο.

(ii) Να έχουν μείνει δύο αδιάθετες έδρες. Αυτές τις παίρνουν τα κόμματα με το πρώτο και δεύτερο σε αριθμό ψήφων κάτω από το μέτρο ή αχρησιμοποίητο υπόλοιπο εκείνων που πήραν έδρες.

Η δεύτερη φάση της β’ κατανομής αφορά τις αδιάθετες από την α’ κατανομή έδρες των 5εδρικών και άνω εκλογικών περιφερειών.

Οι έδρες αυτές θα πρέπει να κατανεμηθούν στα κόμματα που δεν έχουν συμπληρώσει τις έδρες που δικαιούνται με την απλή αναλογική και η κατανομή τους γίνεται με βάση τα αχρησιμοποίητα υπόλοιπα των κομμάτων που πήραν έδρες στην α’ κατανομή ή τις ψήφους των κομμάτων που δεν συγκέντρωσαν το μέτρο στις περιφέρειες αυτές.

Η φάση αυτή ξεκινά με την κατανομή των εδρών που δικαιούται με την απλή αναλογική το κόμμα με τον μικρότερο αριθμό ψήφων πανελλαδικά.

Τις έδρες που δικαιούται το κόμμα αυτό τις παίρνει στις εκλογικές εκείνες περιφέρειες στις οποίες έχει πάρει τις περισσότερες ψήφους.

Με τον ίδιο τρόπο γίνεται η κατανομή των εδρών που δικαιούται το κόμμα με τη δεύτερη μικρότερη δύναμη πανελλαδικά κ.ο.κ.

Μέχρις ότου όλα τα κόμματα συμπληρώσουν τις έδρες που δικαιούνται με την απλή αναλογική.

Εύχομαι να ληφθεί υπόψη η μέθοδος αυτή στο υπό κατάρτιση νομοσχέδιο για την απλή αναλογική που θα κατατεθεί στη Βουλή και το νομοσχέδιο αυτό να ψηφιστεί από 200 βουλευτές ώστε να εφαρμοστεί στις επόμενες εκλογές, είτε αυτές διεξαχθούν στο τέλος της τετραετίας είτε, για οποιονδήποτε λόγο, πριν από αυτό, ώστε να υλοποιηθεί επιτέλους η διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 1 του Συντάγματος και να δικαιωθούν οι αγώνες αμέτρητων υποστηρικτών της καθιέρωσης της απλής αναλογικής επί σχεδόν έναν αιώνα.

*πρώην αντιπροέδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ.