Οι άριες είναι σπουδαίες, οι σκηνές πλήθους εντυπωσιακές, τα εκτενή ντουέτα από τα πιο ξεχωριστά του οπερατικού ρεπερτορίου, η μουσική γλώσσα του Βέρντι μεγαλοπρεπής κι εξωτική.
Τα κοστούμια παραπέμπουν στις φορεσιές των αρχαίων Αιγυπτίων, στη σκηνή του Ηρωδείου έχει στηθεί μια μεγάλη πυραμίδα -σύμβολο της αρχαίας Αιγύπτου, οι υπέροχες προβολές σε ταξιδεύουν στις όχθες του Νείλου και στο παλάτι των φαραώ. Με μια όπερα που παραδοσιακά προσφέρεται για «μεγαλειώδη» ανεβάσματα, την «Αΐντα» του Τζουζέπε Βέρντι, η Εθνική Λυρική Σκηνή (όπως κάθε χρόνο) εγκαινιάζει και φέτος το Ηρώδειο.
Η νέα παραγωγή (που φέρει την υπογραφή του Φεστιβάλ Οπερας της Ταορμίνας) κάνει αύριο πρεμιέρα (παραστάσεις θα επαναληφθούν στις 11, 12, 15 Ιουνίου) σε σκηνοθεσία Ενρίκο Καστιλιόνε και μουσική διεύθυνση που θα μοιραστούν οι Μύρων Μιχαηλίδης (10, 11/6) και Ηλίας Βουδούρης (12, 15/6).
Τον ρόλο της αμφίθυμης πρωταγωνίστριας θα ερμηνεύσουν οι Αΐντα Τσέλια Κοστέα (10, 12/6) και Αντα Λουίζε Μπόγκτζα (11, 15/6), αυτόν του αγαπημένου της Ρανταμές οι Ντάριο ντι Βιέτρι (10, 12, 15/6) και Σεμπαστιάν Φεράντα (11/6).
Εργο-ορόσημο της ιταλικής μουσικής, που ισορροπεί ανάμεσα στον ρομαντισμό και τη μεγαλοπρέπεια, η «Αΐντα» αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της ΕΛΣ καθώς -όπως επισημαίνει ο καλλιτεχνικός διευθυντής του οργανισμού και αρχιμουσικός της παραγωγής, Μ. Μιχαηλίδης- «πρωτοπαρουσιάστηκε από την ΕΛΣ στις 8 Ιανουαρίου του 1958, την καλλιτεχνική περίοδο που εγκαινιάστηκε το νέο Θέατρο Ολύμπια».
Φέτος, λοιπόν, εν όψει της επικείμενης μεταστέγασής της στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, η Λυρική επιστρέφει στο έργο με το οποίο ο Βέρντι εμφύσησε νέα πνοή στην «κουρασμένη» τότε ιταλική όπερα.
Η δράση ξετυλίγεται στη μυθική εποχή της φαραωνικής Αιγύπτου και στο επίκεντρο υπάρχει ακόμα ένα διάσημο ερωτικό τρίγωνο (όπως σε αρκετά έργα του Βέρντι): η Αΐντα, πριγκίπισσα της Αιθιοπίας και αιχμάλωτη στην αυλή των φαραώ, είναι ερωτευμένη με τον Αιγύπτιο στρατηγό Ρανταμές, ο οποίος ανταποδίδει τα αισθήματά της δυσαρεστώντας την Αμνέριδα, κόρη του φαραώ, η οποία είναι επίσης ερωτευμένη μαζί του. Στον πυρήνα δηλαδή του έργου συναντάμε μια γυναίκα (Αΐντα) παγιδευμένη ανάμεσα στα συναισθήματά της για τον άντρα που αγαπά και στο καθήκον απέναντι στον πατέρα και την πατρίδα της.
Εχουν άραγε τέτοια διλήμματα οι γυναίκες σήμερα; «Καθημερινά καλούμαστε όλοι να πάρουμε αποφάσεις κι ως εκ τούτου βρισκόμαστε μπροστά από διλήμματα.
Υπάρχει στον κόσμο μας ακόμα πολλή αδικία και σκληρότητα, γιατί, παρ’ ότι μεγάλο μέρος του πληθυσμού ζει σε ασφάλεια, υπάρχουν άλλοι τόσοι άνθρωποι που υποφέρουν από τη φτώχεια και τους πολέμους», λέει ο σκηνοθέτης της παράστασης Ενρίκο Καστιλιόνε. «Επίσης πόσες γυναίκες σήμερα αγωνίζονται ενάντια στην εξουσία; Πόσες ακόμα διεκδικούν το δικαίωμά τους να αγαπούν όποιους θέλουν;
Πόσες πεθαίνουν επειδή δεν έχουν τη στοιχειώδη ελευθερία; Και πόσες θανατώνονται επειδή την αναζητούν; Ολα αυτά λοιπόν καθιστούν την Αΐντα παγκόσμιο σύμβολο αγάπης. Ο κόσμος θα είναι πάντα γεμάτος Αΐντες. Αλλωστε αυτό είναι και το συγκλονιστικό αυτού του έργου: Από τη μια εκφράζει το μεγαλείο και τη δύναμη της αρχαίας Αιγύπτου. Κι από την άλλη είναι μια ψυχολογική τραγωδία».
Η δημόσια όψη και το ιδιωτικό συναίσθημα βρίσκονται σε συνεχή διάλογο στην «Αΐντα» και ορίζουν την αισθητική του έργου, που κινείται από την πιο χαμηλόφωνη εξομολόγηση έως την πιο λαμπρή διακήρυξη. Οι σκηνές πλήθους, όπως αυτή του θριάμβου στη 2η Σκηνή της Β’ Πράξης, έρχονται σε αντίθεση με τα ιδιωτικά συναισθήματα των τριών βασικών χαρακτήρων του έργου.
Με τo έργο αυτό, το «περιδέραιο από πολύτιμα μουσικά πετράδια» όπως δίκαια το έχουν χαρακτηρίσει, ο Τζουζέπε Βέρντι αποκάλυψε το πλήρες εύρος των ικανοτήτων του και καθιερώθηκε ως ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης της λυρικής τέχνης στη χώρα του.
Θα μπορούσε κανείς να ξεχωρίσει πολλά από τα μουσικά της μέρη, ωστόσο καμιά περιγραφή δεν αποδίδει επαρκώς το εύρος της σημασίας της. Ισως μόνο ο Τόμας Μαν μπορεί που στο «Μαγικό Βουνό» αναφέρεται στο περίφημο ντουέτο του τέλους (μεταξύ των δύο εραστών, της Αΐντα και του Ρανταμές) λέγοντας: «Τραγούδησαν για τον παράδεισο, αλλά τα τραγούδια τους ήταν από μόνα τους παράδεισος, και ήταν σαν τον παράδεισο τραγουδισμένα».
Η συγκεκριμένη παραγωγή της «Αΐντα» παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2009 στο φημισμένο Φεστιβάλ Οπερας της Ταορμίνας στην Ιταλία, σημειώνοντας τεράστια επιτυχία. Οπως και το Ηρώδειο, έτσι και το αρχαίο θέατρο της πόλης όπου έγινε η πρεμιέρα είναι από τα πιο ονομαστά της ελληνορωμαϊκής αρχιτεκτονικής της Μεσογείου.
«Οταν σκηνοθετείς μια όπερα τόσο στενά συνδεδεμένη με τον αιγυπτιακό πολιτισμό, το βασικότερο πρόβλημα είναι το πώς θα παρουσιάσεις την Αίγυπτο των φαραώ σε έναν χώρο που δεν φέρει κανένα της στοιχείο. Πρόθεσή μου ήταν η παραγωγή να αποδίδει τη φαραωνική εποχή με τη μέγιστη λαμπρότητα», επισημαίνει ο σκηνοθέτης. «Ετσι, σχεδίασα μία μεγάλη πυραμίδα, σύμβολο του συγκεκριμένου αρχαίου πολιτισμού, η οποία αγκαλιάζει όλη τη σκηνή.
Σε αυτήν ξετυλίγεται η δράση των τεσσάρων πράξεων της όπερας του Βέρντι. Ομως, καθώς αυτό δεν αρκούσε χρησιμοποιήσαμε υψηλής ανάλυσης προβολές εικόνων, που έχουν την ικανότητα να “μεταμορφώνουν” τα ερείπια του θεάτρου σε περιβάλλον αποκλειστικά αιγυπτιακό.
Θυμάμαι ακόμα τη συγκίνηση των θεατών, οι οποίοι ρωτούσαν πώς βρέθηκαν απροσδόκητα στις όχθες του Νείλου. Θυμάμαι την έκπληξη όσων με ρωτούσαν πώς τα καταφέραμε να τοποθετήσουμε αιγυπτιακές κολόνες στο ελληνορωμαϊκό θέατρο. Τα ίδια αυτά συναισθήματα, ακόμα πιο έντονα και δυνατά, ελπίζω να βιώσουμε και πάλι στο Ηρώδειο».
Ιnfo: Ωρα έναρξης 21.00. Πρωταγωνιστούν επίσης: Ελενα Γκαμπούρι, Ελένα Κασιάν, Κίριλ Μανόλοφ, Αρης Αργύρης, Τάσος Αποστόλου, Δημήτρης Κασιούμης κ.ά. Κοστούμια: Σόνια Καμμαράτα.
Χορογραφία: Φώτης Διαμαντόπουλος. Διεύθυνση χορωδίας: Αγαθάγγελος Γεωργακάτος. Τιμές: Ανω Διάζωμα €25, Ζώνη Γ’ €45, Ζώνη Β’ €55, Ζώνη Α’ €60, Διακεκριμένη Β’ & Δ’ €85, Διακεκριμένη Γ’ €100, φοιτητικό & παιδικό €15.
