Οταν η Εκθεση του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας του ΟΗΕ διαπιστώνει ότι το μέγεθος της αδήλωτης οικονομίας εκτιμάται πως ισοδυναμεί με το 25% του ΑΕΠ της Ελλάδας, τότε όλοι μπορούμε να καταλάβουμε γιατί ο υπουργός Εργασίας Γ. Κατρούγκαλος επίσημα δεν τη δίνει στη δημοσιότητα.
Αλλωστε, όποτε γνωστοποιούνται τα στοιχεία από τη μαύρη ανασφάλιστη εργασία, όπως αυτή μετράται από τους δειγματοληπτικούς ελέγχους των ελληνικών υπηρεσιών, αυτά δείχνουν πολύ χαμηλά ποσοστά μαύρης ανασφάλιστης απασχόλησης (που βέβαια δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα).
Σε κάθε περίπτωση χθες οι κοινωνικοί εταίροι (ΓΣΕΕ, ΣΕΒ, ΕΣΕΕ, ΓΣΕΒΕΕ, ΣΕΤΕ) και το υπουργείο Εργασίας επικύρωσαν τη «Διαγνωστική Εκθεση για την αδήλωτη εργασία στην Ελλάδα» όπως την επεξεργάστηκαν οι υπηρεσίες του ILO.
Η διαγνωστική έκθεση αξιολογεί την έκταση, τη φύση και τους παράγοντες ώθησης της αδήλωτης οικονομίας στην Ελλάδα και παραθέτει υποδείξεις για τους τρόπους αντιμετώπισης του ζητήματος.
Πέραν του ότι αντιστοιχεί στο εκπληκτικό ποσοστό 25% του ΑΕΠ (δηλαδή σε πραγματικούς αριθμούς η αδήλωτη οικονομία κυμαίνεται ετησίως περίπου στα 45 δισ. ευρώ), σημαίνει ότι το ασφαλιστικό σύστημα χάνει πάνω από 9 δισ. ευρώ ετησίως μόνο από αυτή την αιτία.
Τουτέστιν η ανεπάρκεια των υπηρεσιών ελέγχου, που εδράζεται κυρίως στην άρνηση των εκάστοτε κυβερνήσεων να στελεχώσουν τα αρμόδια τμήματα και να τα εξοπλίσουν με τα μέσα που θα καταφέρουν να μειώσουν τη μαύρη απασχόληση, κοστίζει και στο ασφαλιστικό σύστημα.
Το άλλο μεγάλο πρόβλημα που καταδεικνύει η έκθεση του ILO για την αδήλωτη εργασία είναι ότι οι πολίτες δεν έχουν καμία εμπιστοσύνη στους εκάστοτε υπουργούς και αυτό γιγαντώνει τη θέλησή τους να παραβούν τους νόμους. Σύμφωνα με πληροφορίες λοιπόν, η διαγνωστική έκθεση για την Ελλάδα καταλήγει στα εξής:
● Απαιτούνται μεγαλύτερη θεσμική επάρκεια, βελτίωση της ποιότητας της διακυβέρνησης και περισσότερος συντονισμός σε εθνικό επίπεδο.
● Απαιτείται, επίσης, περισσότερο υπεύθυνη στάση των ίδιων των πολιτών.
● Η καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας μπορεί να προκύψει μέσα από τη συστράτευση όλων των φορέων της κοινωνίας και της οικονομίας.
● Οι προσεγγίσεις εστιάζουν σχεδόν αποκλειστικά σε μέτρα αναγκαστικής συμμόρφωσης αντί οικειοθελούς συνεργασίας.
● Μία από τις γενεσιουργούς αιτίες έξαρσης της αδήλωτης εργασίας είναι οι συνεχώς μεταβαλλόμενοι επίσημοι κανόνες του παιχνιδιού.
● Στην αδήλωτη εργασία επιδίδεται από ανάγκη ο πληθυσμός που βρίσκεται στα όρια του κοινωνικού αποκλεισμού.
● Τα άμεσα μέτρα αποτροπής διαχωρίζονται σε αυτά που αυξάνουν το κόστος της μη συμμόρφωσης («μαστίγιο») και αυτά που καθιστούν πιο συμφέρουσα και ευκολότερη τη δηλωμένη εργασία («καρότο»). Υπάρχει, επίσης, άμεση ανάγκη ενίσχυσης της εμπιστοσύνης και της οικειοθελούς συμμόρφωσης.
● Η έκθεση διαπιστώνει ότι είναι ελάχιστα ή και ανύπαρκτα τα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι υψηλότεροι φορολογικοί συντελεστές σχετίζονται σε σημαντικό βαθμό με υψηλότερα επίπεδα αδήλωτης εργασίας. Θεωρεί πως το πρόβλημα δεν είναι οι φορολογικοί συντελεστές αλλά η έλλειψη εμπιστοσύνης στο κράτος και η πεποίθηση των πολιτών ότι δεν απολαμβάνουν τα δημόσια αγαθά και τις υπηρεσίες που αντιστοιχούν στους φόρους που πληρώνουν.
● Η βελτίωση της κατάστασης θα μπορούσε να επιτευχθεί με την υιοθέτηση «λευκών λιστών» νόμιμων εργοδοτών για τις δημόσιες προμήθειες.
● Η απλοποίηση της διαδικασίας αναγγελίας πρόσληψης θα μπορούσε να ακολουθήσει ορθές πρακτικές άλλων χωρών.
● Οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης χρειάζονται την ενεργό συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, δηλαδή των οργανώσεων εργοδοτών ή εργαζομένων.
