Αγωνία για το αύριο και απελπισία για το σήμερα είναι τα συναισθήματα που βιώνουν οι κάτοικοι της νότιας Χίου.
Η φωτιά που κατέκαψε τα πάντα έχει αφήσει πλέον ανεξίτηλα τα σημάδια της στο άλλοτε καταπράσινο τοπίο, αλλά και στις ψυχές των ανθρώπων που είδαν για δεύτερη φορά μέσα σε τέσσερα χρόνια τους κόπους τους να γίνονται στάχτη μέσα σε λίγες ώρες, από τις τεράστιες φλόγες που έφτασαν μέχρι και τις αυλές των σπιτιών.
Το μόνο άσπρο που βλέπει κανείς στις τεράστιες καμένες εκτάσεις στο τρίγωνο που σχηματίζουν τα χωριά Ελάτα, Βέσσα και Λιθί και γύρω από αυτά είναι το ασπρόχωμα που έμεινε απλωμένο στη γη, προκειμένου να θυμίζει ότι λίγες ημέρες πριν εκεί καλλιεργούνταν τα μοναδικά στον πλανήτη μαστιχόδεντρα.
Πάνω από τριάντα χιλιάδες μαστιχόδεντρα έγιναν στάχτη λίγες ώρες πριν από την πρώτη συγκομιδή της πολύτιμης μαστίχας που δίνει ζωή στους κατοίκους των τριών χωριών, ενώ αρκετά ακόμη στα Μεστά, στο Πυργί και τους Ολύμπους είχαν την ίδια τύχη.
«Η παραγωγή της μαστίχας αναμένεται να πέσει πέντε έως οχτώ τόνους», έλεγε ο πρόεδρος της Ενωσης Μαστιχοπαραγωγών Χίου, Γιώργος Τούμπος, προσδιορίζοντας την περσινή παραγωγή γύρω στους 150 τόνους.
«Αρα εμείς ως Ενωση δεν θα έχουμε ιδιαίτερο θέμα, αλλά το πρόβλημα είναι ακριβώς με τα χωριά αυτά και ειδικότερα τα τρία πρώτα, που τώρα θα μείνουν χωρίς παραγωγή για τα επόμενα χρόνια και οι κάτοικοί τους χωρίς εισοδήματα».
Πράγματι, στην Ελάτα, εκεί από όπου ξεκίνησε η φωτιά, δεν έχει μείνει σκίνος ούτε για δείγμα. Το ίδιο και στη Βέσσα, που είχε βρεθεί σε ανάλογη θέση και το 2012, με τους αγρότες τότε να προχωρούν σε ανασύσταση των καλλιεργειών χωρίς καμία αποζημίωση οι περισσότεροι, για να ξαναζήσουν τώρα το ίδιο σκηνικό τρόμου και καταστροφής.
«Εγώ τελείωσα από τα χωράφια. Είμαι ήδη 70 ετών και τα δέντρα για να αρχίσουν να αποδίδουν 15-20 γραμμάρια μαστίχας χρειάζονται πέντε χρόνια. Το έκανα το 2012 και φέτος τα κέντησα πρώτη φορά για να πάρω μια χούφτα μαστίχα. Δεν προλαβαίνω πλέον να το κάνω ξανά…» έλεγε ο πάρεδρος της Ελάτας, Γιάννης Καράς, εξηγώντας στον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Βαγγέλη Αποστόλου, που βρέθηκε εκτάκτως στη Χίο, την αναγκαιότητα γενναίων αποζημιώσεων στους αγρότες.
Σε ανάλογο μήκος κύματος και ο πρόεδρος της Βέσσας, Βασίλης Καβουράκης, λίγο νωρίτερα επισήμανε στον κ. Αποστόλου τα λάθη και τις παραλείψεις που επέτρεψαν την επανάληψη του προ τετραετίας πύρινου ολέθρου.
«Ολες οι προσπάθειες που κάναμε μετά το 2012 πήγαν στράφι μέσα σε μία νύχτα. Δυστυχώς δεν πήραμε καμία πρωτοβουλία να διορθώσουμε τα λάθη μας. Δεν έγιναν αντιπυρικές ζώνες, δεν μαζεύτηκαν τα καμένα δέντρα, ούτε οι δρόμοι καθαρίστηκαν όπως έπρεπε.
»Επιπλέον δεν υπήρξε καμία ενέργεια από τη ΔΕΗ, με αποτέλεσμα τα πεύκα να πέφτουν πάνω στους στύλους και να δημιουργούν προβλήματα. Ετσι ολοκληρώθηκε το κακό του 2012. Οπως και τότε έτσι και τώρα ζητάμε μια στήριξη που ποτέ δεν είχαμε μέχρι σήμερα. Το χωριό μου δυστυχώς δεν έχει άλλους πόρους να ζήσει. Ενα μαστίχι και δύο καφενεία μάς έχουν απομείνει».
Με δυσκολία κρατούσε τα δάκρυά του ένας ακόμα γέροντας, ο κυρ Μιχάλης, αναλογιζόμενος ότι πλέον η ζωή έχει αλλάξει άρδην γι’ αυτόν.
«Ζω με 400 ευρώ τον μήνα σύνταξη, αλλά είχα τις ελιές μου και έβγαζα έναν, ακόμα και ενάμιση τόνο λάδι τις καλές χρονιές. Και τα παιδιά μου έβγαζαν κοντά 400 κιλά μαστίχι. Τώρα πάνε όλα, κάηκαν. Πώς θα ζήσουμε από εδώ και μπρος δεν ξέρω».
Το πρόβλημα των αποζημιώσεων
Οι μαστιχοπαραγωγοί φοβούνται μια επανάληψη των όσων είχαν συμβεί το 2012, όταν μόλις το 17% των πληγέντων είχε καταφέρει να πάρει κάποια χρήματα μέσω της διαδικασίας αποζημιώσεων από τον ΕΛΓΑ, αφού οι περισσότεροι είχαν αποκλειστεί εξαιτίας των αυστηρών όρων και προϋποθέσεων που έθετε τότε η σχετική υπουργική απόφαση.
Χαρακτηριστικό είναι ότι από τα εννέα εκατομμύρια ευρώ που είχαν εγκριθεί για αποζημιώσεις, μόλις το 1,8 εκατ. ευρώ έφτασε στους δικαιούχους, με τις αιτήσεις να απορρίπτονται ακόμα και στην περίπτωση που τα χωράφια ήταν κάτω από ένα συγκεκριμένο όριο τετραγωνικών μέτρων. Κάτι που συμβαίνει κατά κόρον στη χιακή ύπαιθρο, αφού σε μικρά χωριά όπως η Βέσσα και η Ελάτα σπανίως το κάθε αγροτεμάχιο ξεπερνά τα 200 τετραγωνικά μέτρα.
Ενας ακόμη πολύ σοβαρός λόγος είναι η απροθυμία των χωρικών να δηλώσουν όλα τα χωράφια τους στις ετήσιες δηλώσεις ενιαίας ενίσχυσης που υποβάλλονται στον ΟΠΕΚΕΠΕ, ώστε να αποφύγουν το αυξημένο κόστος που συνεπάγεται η πλήρης καταγραφή του συνολικού αριθμού αγροτεμαχίων που κατέχει ή καλλιεργεί ο καθένας.
Γεγονός που με τη σειρά του φέρνει τους παραγωγούς αντιμέτωπους με τον ΕΛΓΑ, αφού εκεί φροντίζουν, είτε να δηλώνουν το σύνολο των δέντρων σε λιγότερα όμως χωράφια, συναντώντας την αντίδραση των υπαλλήλων, είτε να μη δηλώνουν όλα τα δέντρα αποφεύγοντας το αυξημένο κόστος ασφάλισης, αλλά μένοντας και στις δύο περιπτώσεις εκτεθειμένοι σε περίπτωση καταστροφής όπως αυτή.
Πραγματικότητα που έδειξε να γνωρίζει ο υπουργός, καλώντας τους παραγωγούς να εκπροσωπηθούν από μια επιτροπή και επισκεπτόμενοι το υπουργείο τις επόμενες ημέρες να κοιτάξουν το κάθε θέμα ξεχωριστά.
«Ωστόσο όσοι δεν έχουν υποβάλει δήλωση ενίσχυσης δυστυχώς δεν θα πάρουν αποζημίωση», τόνισε στις συναντήσεις του με τους αγρότες, ξεκαθαρίζοντας ότι η δήλωση αυτή θα αποτελέσει τον θεμέλιο λίθο για τις όποιες εξελίξεις.
Η δέσμευση
«Θα φτιάξουμε έναν φάκελο όπου θα αναλύουμε τεκμηριωμένα όλες τις συνέπειες τις πυρκαγιάς στο εισόδημα, στη μελλοντική δραστηριότητα, στην απώλεια φυτικού και ζωικού κεφαλαίου κτλ, προσπαθώντας να στοιχειοθετήσουμε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή την αναγκαιότητα κάλυψης των απωλειών. Ετσι, αν φτάσουμε μέχρι το σημείο να παραπέμψουμε το θέμα στο Ταμείο Αλληλεγγύης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, θα είναι κάτι πολύ θετικό, αφού δεν θα προϋποθέτει τη στήριξη του εθνικού προϋπολογισμού», τόνισε ο υπουργός.
Απαντώντας μάλιστα και στις αιτιάσεις περί της σχετικής υπουργικής απόφασης του 2012 και των όρων που απέκλειαν κατά δεκάδες τους αγρότες, σημείωσε και τα εξής ενθαρρυντικά:
«Η κακή εμπειρία που υπάρχει από την υλοποίηση μιας υπουργικής απόφασης θα επανεξεταστεί στις λεπτομέρειές της. Ηδη έχουμε εντοπίσει αυτές τις δυσκολίες, που όντως δεν μπόρεσαν να κάνουν υλοποιήσιμη αυτήν την απόφαση, και θα τις λύσουμε.
»Θέλουμε να πιστεύουμε ότι αυτή τη φορά το αντίστοιχο ποσό που θα εγκριθεί για αποζημιώσεις θα απορροφηθεί στο σύνολό του. Είδαμε πάντως ότι οι αγρότες αντιλαμβάνονται διαφορετικά κάποια πράγματα», συμπλήρωσε χαρακτηριστικά, αναφερόμενος στο αίτημα που υπέβαλαν πλαγίως οι αγρότες ώστε να αποζημιωθούν με νέες καταμετρήσεις των δέντρων που κάηκαν και πέραν των παλαιότερων δηλώσεων καλλιέργειας στον ΕΛΓΑ και στον ΟΠΕΚΕΠΕ.
Η ιδιαιτερότητα της μαστίχας
Η μαστίχα της Χίου (Pistacia Lentiscus var. Chia) είναι η ρητινώδης έκκριση του μαστιχόδενδρου (Pistacia Lentiscus var. Chia, οικογένεια Anacardaceae). Πρόκειται για φυσική, αρωματική ρητίνη, που εκκρίνεται σε σχήμα δακρύων από τον κορμό και τα μεγάλα κλαδιά του μαστιχόδενδρου, το οποίο ευδοκιμεί μόνο στη νότια Χίο.
Η ρητίνη αυτή εξάγεται από τις επιφανειακές τομές που προξενούν οι παραγωγοί στα κλαδιά και στον κορμό με αιχμηρά εργαλεία. Η μαστιχοκαλλιέργεια εγγράφηκε το 2014 στον κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας (UNESCO 2003).
Το μαστιχόδενδρο ή σχίνος είναι θάμνος αειθαλής ύψους 2-3 μέτρων, που αναπτύσσεται αργά και παίρνει την πλήρη ανάπτυξή του μετά από 40-50 χρόνια, φτάνοντας μέχρι και τα 5 μέτρα ύψος στα ηλικιωμένα φυτά.
Οι σχίνοι αποτελούν κύριο στοιχείο της μακκίας βλάστησης των παραμεσόγειων χωρών, αλλά μόνο στο νότιο τμήμα της Χίου, στα Μαστιχοχώρια, τα ειδικά χαρακτηριστικά του εδάφους και του μικροκλίματος και η παραδοσιακή καλλιέργεια επιφέρουν τελικά ένα τόσο εντυπωσιακό αποτέλεσμα και διαμορφώνουν τη μοναδικότητα αυτής της ξεχωριστής ρητίνης.
Κάθε προσπάθεια να επεκταθεί η καλλιέργεια πέρα από αυτό το όριο απέτυχε. Τα πρώτα «κεντήματα» στο δέντρο γίνονται όταν το φυτό φτάσει τα πέντε χρόνια, ενώ η πλέον παραγωγική του ηλικία είναι μετά τα δέκα και μέχρι τα τριάντα, όταν το κάθε ένα από αυτά μπορεί να αποδώσει μέχρι και 250 γραμμάρια μαστίχας.
Αργότερα και όσο περνούν τα χρόνια το δέντρο χάνει σε παραγωγή και κάποτε πρέπει να αντικατασταθεί από νέο.
Η μαστίχα από την αρχαιότητα ταξιδεύει σχεδόν σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης, είτε μόνη της είτε ως συστατικό σε δεκάδες προϊόντα, ενώ τα τελευταία χρόνια θεωρείται πολύτιμη και από την ιατρική επιστήμη.
(πηγή ΕΜΧ)
