Πυκνό μυστήριο καλύπτει την υπόθεση του ιστορικού αρχείου του πρίγκιπα Κομούτου εκ Ζακύνθου.
Με την υπόθεση αυτή είχαμε ασχοληθεί πρόσφατα («Πριγκιπικό αρχείο στο έλεος των ποντικών», «Εφ.Συν.» 13/4/2016), όπου αναφέραμε ότι το Μουσείο Μπενάκη με δικαστική απόφαση από το Ειρηνοδικείο Ζακύνθου προχώρησε σε απογραφή και καταγραφή της βιβλιοθήκης στο σπίτι της οικογένειας Κομούτου -ευγενείς με καταγωγή από το Βυζάντιο- μπροστά στον φόβο το ιστορικό αρχείο της οικογένειας να βρεθεί στο έλεος της υγρασίας, των τρωκτικών, αλλά και οποιουδήποτε άλλου που θα μπορούσε να το βλάψει.
Αρκετές ήταν οι φωνές διαμαρτυρίας που ακούστηκαν τότε από το νησί, μιλώντας για «αρπαγή» της ιστορίας της Ζακύνθου από το Μουσείο Μπενάκη.
Δεν ξέρουμε αν αυτές οι φωνές είχαν δίκιο, το ρεπορτάζ όμως που έγινε αποκαλύπτει αρκετές περίεργες πτυχές της ιστορίας, που ενδεχομένως χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση.
Υπενθυμίζουμε ότι το αρχείο Κομούτου ανήκε στην Ελένη Κομούτου (απεβίωσε τον Ιανουάριο του 2015), σε μια ανιψιά της (κόρη της αδελφής του συζύγου της), σε άλλα δύο ανίψια (παιδιά του Λουδοβίκου Κομούτου, πρώτου εξαδέλφου του συζύγου της), ενώ το υπόλοιπο 1/4 ανήκε στη Μαρία Κομούτου (συννυφάδα της).
Η τελευταία δώρισε το μερίδιό της στο Μουσείο Μπενάκη -για την ακρίβεια την ψιλή κυριότητα-, πράγμα που σημαίνει ότι το μουσείο έχει δικαίωμα σε αυτό μετά τον θάνατό της.
Η απόφαση του Ειρηνοδικείου Ζακύνθου (αρ. απ. 34/2015) επέτρεπε στο μουσείο να καταγράψει τα αντικείμενα του αρχείου και της βιβλιοθήκης και στη συνέχεια να τα μεταφέρει σε ασφαλή χώρο προκειμένου να συντηρηθούν.
Στην απόφαση ωστόσο υπάρχει ένα μακάβριο λάθος. Αναφέρεται λοιπόν χαρακτηριστικά:
«Με την υπ’ αριθμ. 11526/21-4-2015 δωρεά εν ζωή της Μαρίας Ιωάννη Λέοντα Κομούτου, η τελευταία δώρισε προς το αιτούν ίδρυμα την ψιλή κυριότητα του 1/4 εξ αδιαιρέτου του οικογενειακού αρχείου και της βιβλιοθήκης των Κομούτων. Η δωρήτρια απεβίωσε στις 23/1/2015…».
Με λίγα λόγια, σύμφωνα με την απόφαση, η Μαρία Κομούτου που… πέθανε στις 23 Γενάρη του 2015, τρεις μήνες μετά… δώρισε το μερίδιό της στο Μουσείο Μπενάκη!
Το πιο πιθανό είναι πως πρόκειται για λάθος, μια και αυτή που απεβίωσε είναι η Ελένη Κομούτου, την ώρα που η Μαρία ζει και βασιλεύει, ωστόσο πάνω σε αυτό το λάθος στηρίχθηκε μια δικαστική απόφαση.
Μετά θάνατον… δώρο!
Σε επικοινωνία που είχαμε με τον ιστορικό Δημήτρη Αρβανιτάκη, εκ μέρους του Μουσείου Μπενάκη, μας ανέφερε ότι όντως υπάρχει λάθος, το οποίο επισημάνθηκε στην ειρηνοδίκη από τη δικηγόρο του μουσείου, ωστόσο η απάντησή της ήταν πως ναι μεν υπάρχει λάθος, αλλά αυτό δεν αλλάζει το σκεπτικό της απόφασης.
Ο κ. Αρβανιτάκης αντέκρουσε και πάλι τις εκ Ζακύνθου κατηγορίες ότι επιχειρείται οικειοποίηση του αρχείου από το μουσείο, επαναλαμβάνοντας πως μοναδικός στόχος είναι η καταγραφή και συντήρησή του.
Ερωτήματα ωστόσο προκαλούν και άλλα δύο στοιχεία της απόφασης:
➨ Πρώτον, το γεγονός ότι το δικαστήριο (ως όφειλε από τον νόμο) έβαλε ως πραγματογνώμονες στη διαδικασία καταγραφής έναν λογιστή και έναν ιδιοκτήτη φροντιστηρίου (φιλοσοφίας-φιλολογίας-ψυχολογίας) – κατοίκους Ζακύνθου.
Αναρωτιέται όμως κανείς αν οι ανωτέρω είχαν πραγματικά την επάρκεια για να εκτιμήσουν την οικονομική και επιστημονική αξία ενός αρχείου που περιλαμβάνει έγγραφα και βιβλία 200 και πλέον ετών.
➨ Δεύτερον, το γεγονός ότι δεν καταγράφεται πουθενά στην απόφαση το μέλλον του αρχείου, μετά τη συντήρησή του.
Ενα άλλο πράγμα που προκαλεί εντύπωση στην ιστορία, είναι η απουσία του υπουργείου Πολιτισμού, καθώς το δικαστήριο δεν έκρινε πως ήταν απαραίτητη η παρουσία εκπροσώπου του στην όλη διαδικασία.
Η «Εφ.Συν.» επικοινώνησε με τη διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ζακύνθου, Χριστίνα Μερκούρη, η οποία μας επιβεβαίωσε ότι η Εφορεία δεν είχε συμμετοχή, ενώ χαρακτηριστικό είναι το γεγονός πως ζήτησε εγγράφως από το Ειρηνοδικείο αντίγραφο της απόφασης, αλλά το τελευταίο απέρριψε το αίτημα της Εφορείας, επειδή δεν είχε «έννομο συμφέρον».
Κατά πώς φαίνεται όμως και σύμφωνα με πληροφορίες της «Εφ.Συν.» από το υπουργείο Πολιτισμού, υπάρχει έννομο συμφέρον σχετικά με την τύχη του αρχείου, καθώς αυτό δεν ήταν δηλωμένο ως όφειλε από τους ιδιοκτήτες του, στην αντίστοιχη υπηρεσία του ΥΠΠΟ που αφορά τους ιδιώτες συλλέκτες.
Κύκλοι του υπουργείου επικαλούνται τον νόμο 3028/2002 περί προστασίας των αρχαιοτήτων και της πολιτιστικής κληρονομιάς, υποστηρίζοντας ότι κανείς δεν ήξερε τι είδους αντικείμενα -πλην των βιβλίων και των εγγράφων- περιλαμβάνονταν στο αρχείο.
Από την πλευρά της πάντως, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ζακύνθου έχει ενημερώσει το ΥΠΠΟ για την υπόθεση και ειδικότερα το γραφείο του νομικού συμβούλου και αναμένονται κινήσεις εκ μέρους του στο επόμενο διάστημα.
Το κερασάκι σ’ αυτή την απίστευτη ιστορία είναι οι κληρονόμοι του αρχείου.
Και εδώ υπάρχει πρόβλημα, αναφορικά με το μερίδιο της Ελένης Κομούτου, καθώς υπάρχουν δύο διαθήκες, μία σε συμβολαιογραφείο που αφήνει ως κληρονόμο της έναν άνθρωπο που της στάθηκε στα τελευταία χρόνια της ζωής της και μία ιδιόχειρη, την οποία δημοσίευσε ο αδελφός της, όπου φέρεται να αφήνει κληρονόμο εκείνον.
Η γνησιότητα της ιδιόχειρης διαθήκης εξετάζεται ακόμα.
Ασφαλιστικά μέτρα
Η «Εφ.Συν.» μίλησε χθες και με τον δικηγόρο Σ. Βισβάρδη, που εκπροσωπεί έναν εκ των υπόλοιπων κληρονόμων.
Ο κ. Βισβάρδης τόνισε ότι με το πέρας της απεργίας των δικηγόρων, ο πελάτης του θα καταθέσει ασφαλιστικά μέτρα και θα ζητήσει την ανατροπή της απόφασης του Ειρηνοδικείου Ζακύνθου, καθώς, όπως υποστηρίζει, βασίστηκε σε λανθασμένο σκεπτικό.
Το τελευταίο ερώτημα που πλανάται και συντηρεί το μυστήριο αυτής της υπόθεσης, είναι ποιος τελικά πληρώνει τη συντήρηση αυτού του ιστορικού αρχείου, μια και στη δικαστική απόφαση δεν αναγράφεται τίποτε περί κόστους συντήρησης, αλλά ούτε και φύλαξης.
