Τα… Αν της Ανάπτυξης -Η διέξοδος στους νεοφιλελεύθερους μονόδρομους

Το κοινωνικό πρόταγμα του νεοφιλελευθερισμού, η υπόσχεση δηλαδή που νομιμοποίησε το οικονομικό μοντέλο που κυριάρχησε μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου στον πλανήτη, το οποίο στηρίχτηκε στην απόλυτη κυριαρχία των αγορών και στην κατάργηση των συνόρων για την ελεύθερη διακίνηση προϊόντων, κεφαλαίου και εργατικών χεριών, ήταν η μείωση των ανισοτήτων και η καταπολέμηση της φτώχειας.

Η αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας και η εντατικοποίηση των ρυθμών της ανάπτυξης που θα έφερνε η μεγαλύτερη ελευθερία των αγορών, θα καταπολεμούσαν, υποτίθεται, την ανεργία, θα απομάκρυναν τη φτώχεια και θα οδηγούσαν ολοένα και περισσότερα κράτη και λαούς σε τροχιά ανάπτυξης και ευημερίας.

Η οικονομική κρίση και η ύφεση που ακολούθησαν την έκρηξη των ρυθμών της ανάπτυξης, καθώς και το γεγονός της συγκέντρωσης του πλούτου σε μια μικρή οικονομική ολιγαρχία που ελέγχει χωρίς δημοκρατικό έλεγχο τις παγκόσμιες αγορές, μετέστρεψαν τον αρχικό ενθουσιασμό. Είναι χαρακτηριστικό ότι σήμερα το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού ελέγχει το 48% του παγκόσμιου πλούτου, ενώ για το 90% του πληθυσμού μένει μόλις το 13% για να συντηρηθεί.

Η συνειδητοποίηση ότι οι ανισότητες διευρύνθηκαν έτι περαιτέρω και νέες στρατιές ανέργων και νεόπτωχων προστέθηκαν στις ήδη υπάρχουσες άλλαξε τις εντυπώσεις για τον ρόλο του νεοφιλελεύθερου μοντέλου ανάπτυξης στην αντιμετώπιση των οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων του πλανήτη. Το νεοφιλελεύθερο μοντέλο της οικονομίας λοιπόν όχι απλώς δεν μείωσε, όπως υποσχόταν, αλλά αντίθετα διεύρυνε τις ανισότητες και αύξησε τη φτώχεια, αφού ο αποκλειστικός του σκοπός, όπως σήμερα εκ του αποτελέσματος αποκαλύπτεται, ήταν ακριβώς αυτός, η αναδιανομή δηλαδή του πλούτου και η συγκέντρωσή του στα χέρια μιας οικονομικής ολιγαρχίας.

Αυτά για να μην υπάρχουν αυταπάτες ούτε για τη σκοπιμότητα των μνημονίων ούτε και για το ποια συμφέροντα υπηρετούν οι υποστηρικτές της νεοφιλελεύθερης πολιτικής της λιτότητας που μας επιβλήθηκε τα τελευταία χρόνια.

Επιπλέον, το επιθετικό μοντέλο της ανάπτυξης, με τον φρενήρη ανταγωνισμό που επιβλήθηκε παντού στα χρόνια της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης της οικονομίας, υπερέβη τη φέρουσα ικανότητα της γης, εξαντλώντας τα φυσικά αποθέματα, διαταράσσοντας την παγκόσμια οικολογική ισορροπία και οδηγώντας σε δύσκολα αναστρέψιμες αλλαγές στον πλανήτη, που κατέστρεψαν τη σταθερή βάση της οικονομίας και έθεσαν τη διατήρηση της ζωής σε αμφιβολία.

Η καταστροφή του 70% του φυσικού κεφαλαίου της γης, προκειμένου να συντηρηθεί η ανάπτυξη και η ευημερία μόλις του 25% του παγκόσμιου πληθυσμού, δείχνει τα όρια του παγκοσμιοποιημένου οικονομικού νεοφιλελευθερισμού και αποκαλύπτει τις πραγματικές προθέσεις και επιδιώξεις του.

Αυτές οι αλήθειες που αφορούν το ίχνος που αφήνει πίσω του ο νεοφιλελευθερισμός είναι το σημείο εκκίνησης για την ανατροπή της σημερινής κατάστασης και το ξεκίνημα μιας μεγάλης κοινωνικής αλλαγής.

Οι συνθήκες για την ανατροπή της νεοφιλελεύθερης κυριαρχίας και τον επαναπροσανατολισμό του προτύπου της ανάπτυξης στην κατεύθυνση μιας πιο δίκαιης, βιώσιμης και γι’ αυτό και πιο εφικτής, αλλά και πιο κοντά στα μέτρα του ανθρώπου και της φύσης, ισόρροπης οικονομικής, περιβαλλοντικής και κοινωνικής ανάπτυξης αρχίζουν να ωριμάζουν.

Η παγκοσμιοποιημένη εκδοχή του νεοφιλελευθερισμού απέτυχε παταγωδώς να ικανοποιήσει τόσο τον στόχο της οικονομικής ανάπτυξης, όσο και το όραμα της κοινωνικής ευημερίας. Απέτυχε ακόμη όμως να ικανοποιήσει και την πρωταρχική προϋπόθεση για κάθε μορφή οικονομικής ανάπτυξης, την ύπαρξη δηλαδή ενός σταθερού φυσικού περιβάλλοντος που αφενός θα συντηρεί τη ζωή και αφετέρου θα υποστηρίζει την οικονομία και την ανάπτυξη.

Είναι φανερό, λοιπόν, ότι σήμερα είναι αναγκαίο ένα νέο μοντέλο μιας ισόρροπης και αυτοτροφοδοτούμενης οικονομικής ανάπτυξης, το οποίο θα συγκεντρώνει τα εξής χαρακτηριστικά:

• 1. Θα είναι εφικτό. Θα είναι δηλαδή συμβατό με τη φέρουσα ικανότητα της γης και γι’ αυτό και θα είναι βιώσιμο και θα έχει διάρκεια, καθώς θα μπορεί να στηρίζει διαχρονικά την οικονομική ανάπτυξη και να συντηρεί τη ζωή στη γη.
• 2. Θα είναι αποδοτικό και αποτελεσματικό. Θα καταφέρει δηλαδή να συντηρήσει επαρκώς τον αυξανόμενο πληθυσμό του πλανήτη και να ανταποκριθεί στις προκλήσεις της σύγχρονης εποχής.
• 3. Θα είναι δίκαιο. Θα παρέχει δηλαδή ισότιμες ευκαιρίες πρόσβασης στην ανάπτυξη και την ευημερία για όλους.

Ακόμη κι αν δεν γνωρίζουμε ακριβώς τον τρόπο που θα επιτευχθεί η νέα αυτή παγκόσμια ισορροπία, αξίζει τον κόπο να την προσπαθήσουμε. Κι αυτό όχι μόνο γιατί αφορά ευθέως τη συνέχιση της ζωής στη γη. Οπως λένε άλλωστε: «There is no planet b».

Η προσπάθεια της αλλαγής του οικονομικού και κοινωνικού προτύπου αξίζει να επιδιωχθεί και για έναν ακόμη λόγο: Γιατί, σε κάθε περίπτωση, είναι προτιμότερο στο εξής να είμαστε στη σωστή κατεύθυνση, έστω και κατά προσέγγιση, παρά να συνεχίσουμε να ακολουθούμε, με μεγάλη ακρίβεια, όπως μέχρι σήμερα συνέβη, μια αποδεδειγμένα λανθασμένη και καταστροφική διαδρομή…

*Το κείμενο είναι από το βιβλίο του Γιάννη Μυλόπουλου: «Τα… Αν της Ανάπτυξης – Η διέξοδος από τους νεοφιλελεύθερους μονόδρομους» (εκδόσεις Λιβάνη), το οποίο παρουσιάζεται την Τετάρτη 11 Μαΐου στις 12.30 στην Αίθουσα της ΕΣΗΕΑ (Ακαδημίας 10).

** πρόεδρος της Αττικό Μετρό Α.Ε.