Οι πρόσφατες αποφάσεις του Αρείου Πάγου βρίσκονται στον αντίποδα της κατακτημένης γνώσης σε ό,τι αφορά τον περιορισμό της ευθύνης του εργαζομένου για ζημίες που προκαλεί κατά την εκτέλεση της εργασίας του στις λεγόμενες «επιρρεπείς σε ζημία εργασίες» και όχι μόνο σ΄ αυτές.
Υπάρχουν εργασίες που η εκτέλεσή τους, από την ίδια τη φύση τους, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο πρόκλησης ζημιών.
Τέτοιες είναι η εργασία του οδηγού αυτοκινήτου, του ταμία, του αποθηκάριου, του λογιστή κ.ο.κ.
Η καθυστερημένη κατά ένα κλάσμα του δευτερολέπτου αντίδραση π.χ. ενός εξαντλημένου από την εργασία οδηγού αυτοκινήτου, μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγάλη υλική ζημία, όπως και σωματικές βλάβες, την ευθύνη για την οποία δεν είναι δίκαιο να φέρει ο ίδιος.
Στις περιπτώσεις αυτές επιβάλλεται ο περιορισμός της ευθύνης του εργαζομένου με τελολογική συστολή του άρθρου 652 παρ. 1 ΑΚ (που ορίζει την ευθύνη του εργαζομένου για ζημία που προκαλείται από δόλο ή από αμέλειά του, αδιακρίτως) σε συνδυασμό με τα άρθρα 288, 300 και 656 (καταλογισμός του κινδύνου λειτουργίας της εκμετάλλευσης στον εργοδότη) ΑΚ.
Ετσι πληρούται το συγκαλυμμένο νομοθετικό κενό στις «επιρρεπείς σε ζημία εργασίες» και οδηγούμαστε στα εξής πορίσματα:
➥ ο εργαζόμενος ευθύνεται πλήρως για τη ζημία που προκαλεί στον εργοδότη από δόλο ή βαριά αμέλεια, απαλλάσσεται πλήρως σε περίπτωση ελαφράς αμέλειας που τείνει προς την ελαφρότατη,
➥ ενώ όταν η αμέλεια βρίσκεται πιο κοντά στη βαριά η ευθύνη του είναι μειωμένη και η ζημία κατανέμεται μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου έπειτα από συνολική στάθμιση όλων των περιστάσεων.
Τέτοιες περιστάσεις είναι το μέγεθος της ζημίας σε συνάρτηση με τον μισθό, το αν καταβάλλεται επίδομα λαθών (που αξιοποιείται από τον εργοδότη για τη συμβατική διεύρυνση της ευθύνης του εργαζομένου), η συμπεριφορά του εργαζομένου μέχρι την επέλευση της ζημίας, η διάρκεια της απασχόλησης του εργαζομένου στην επιχείρηση, η δυνατότητα ή η ύπαρξη ιδιωτικής ασφάλισης έναντι ζημιών, εκτός αν η ασφαλιστική εταιρία έχει δικαίωμα αναγωγής κατά του εργαζομένου, το είδος της εργασίας, σε σχέση με την οποία ειδικότερο ενδιαφέρον έχει το αν πρόκειται για επιρρεπή σε ζημίες εργασία.
Η ίδια κατανομή ευθύνης γίνεται και σε μη επιρρεπείς σε ζημία εργασίες, όταν αυτό επιβάλλεται από τις περιστάσεις, σε περίπτωση π.χ. μεγάλης αύξησης του ρυθμού εργασίας κατά παράβαση (αλλά και χωρίς παράβαση) του άρθρου 13 π.δ. 88/1999 που απαγορεύει την επιβολή ρυθμού εργασίας που ξεπερνά τα όρια επιβάρυνσης του ανθρώπου.
Στον αντίποδα όλων αυτών βρίσκονται η ΑΠ 729/2015 και η ΑΠ 1253/2014.
Με την πρώτη ο Αρειος Πάγος για την περίπτωση πρόκλησης ζημίας από οδηγό φορτηγού οχήματος (καταστροφή του εμπορεύματος και του μεγαλύτερου μέρους του οχήματος) απορρίπτει την ένσταση για συντρέχον πταίσμα του εργοδότη με βάση τα άρθρα 300, 652 και 656 ΑΚ και τον (αποδειχθέντα) ισχυρισμό ότι το ατύχημα προκλήθηκε από το σκάσιμο του μπροστινού αριστερού λάστιχου.
Με τη δεύτερη απόφαση, ο Αρειος Πάγος αρνείται την ευθύνη του εργοδότη για αποκατάσταση της ψυχικής οδύνης των συγγενών του θανατωθέντος οδηγού βυτιοφόρου που γκρεμίστηκε από το οδόστρωμα και ενώ ο εργοδότης τον υποχρέωνε να εκτελεί δρομολόγια καθ΄ υπέρβαση του ημερήσιου 8ώρου (την ημέρα του ατυχήματος ο εργαζόμενος είχε ήδη υπερβεί το νόμιμο ωράριο εργασίας κατά 3,5 περίπου ώρες).
Η διερώτηση δεν αφορά μόνο το τι απέγινε η προστατευτική λειτουργία του Εργατικού Δικαίου στις δύο αποφάσεις του Αρείου Πάγου. Ο προβληματισμός είναι πιο βαθύς, γιατί αυτό που εφαρμόζει ο Αρειος Πάγος στις δύο αποφάσεις του δεν είναι το ισχύον Εργατικό Δίκαιο.
*καθηγητής Εργατικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ
