«Το Αουσβιτς είναι παντού», δήλωνε ο Ούγγρος συγγραφέας Ιμρε Κέρτες, κάτοχος του βραβείου Νόμπελ (2002), επιζών του Ολοκαυτώματος, ο οποίος πέθανε χθες το πρωί σε ηλικία 86 ετών. Εφηβος ακόμα, 15 ετών, συνελήφθη στη Βουδαπέστη όπου γεννήθηκε και ήταν ανάμεσα στους χιλιάδες Ούγγρους Εβραίους που έζησαν την κόλαση του Αουσβιτς, από την άνοιξη Μαΐου του 1944 μέχρι να πέσει ο ναζισμός.
Οι εμπειρίες του από το Ολοκαύτωμα αποτελούν το «αιώνιο θέμα» του έργου του, ενώ το τραύμα έγινε μνήμη και αγώνας ενάντια στη λήθη.
«Το μυθιστόρημα ενός ανθρώπου δίχως πεπρωμένο» (1975), το κορυφαίο έργο του, και ένα από τα σπουδαιότερα του 20ού αιώνα, είναι η ιστορία επιβίωσης ενός εφήβου στο Αουσβιτς, η δική του ιστορία. Ενα «βλάσφημο» βιβλίο, συγκινητικό, άμεσο μα όχι καταγγελτικό, που περιγράφει την «ευτυχία των στρατοπέδων συγκέντρωσης», με τις περιποιημένες ζαρντινιέρες έξω από τα κρεματόρια και το μουχλιασμένο ψωμί που έχει θεϊκή γεύση έπειτα από μέρες ασιτίας.
Το 2013, στα τελικά στάδια της νόσου του Πάρκινσον, έδωσε συνέντευξη στο «The Paris Review», στο σπίτι του στο Βερολίνο, αναφέροντας γι’ αυτό το αυτοβιογραφικό έργο: «Προσπάθησα να αποκαλύψω την αλήθεια, να πω μια ιστορία που δεν μπορούσε να ειπωθεί. Είμαι κάποιος που επιβίωσε, κάποιος που είδε το κεφάλι της Μέδουσας.
»Κατάφερα να χρησιμοποιήσω τη δική μου ζωή για να μελετήσω πώς κάποιος μπορεί να επιβιώσει στο πλαίσιο ολοκληρωτισμού, σε καταστάσεις που ξεπερνούν κάθε φαντασία».
Οπως εξομολογείται, μετά το Αουσβιτς πέρασε από το μυαλό του η ιδέα της αυτοκτονίας. «Αποφάσισα πως δεν θα αυτοκτονήσω, αλλά δεν σκεφτόμουν να γίνω συγγραφέας τότε. Απέρριπτα την ιδέα για μεγάλο χρονικό διάστημα, όμως συνειδητοποίησα ότι έπρεπε να γράψω για την έκπληξη και την απογοήτευση που βίωσα. Ενιωθα σαν κάποιος που προσπαθεί να βρει την έξοδο από ένα βαθύ σκοτεινό κελάρι».
Ο Κέρτες χαρακτήριζε το ναζιστικό καθεστώς «έναν μηχανισμό που δούλευε τόσο αποτελεσματικά, ώστε οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είχαν καν την ευκαιρία να κατανοήσουν τα γεγονότα που έζησαν». Και υπογράμμιζε ότι το Ολοκαύτωμα ήταν τελικά μια απόδειξη για το τι κρύβεται κάτω από την επιφάνεια ενός πολιτισμένου κόσμου.
Από την άλλη, επέκρινε την ταινία του Σπίλμπεργκ «Λίστα του Σίντλερ» ως πολύ επιφανειακή. «Θεωρώ κιτς την οποιαδήποτε αναπαράσταση του Ολοκαυτώματος που είναι ανίκανη να κατανοήσει ή δεν θέλει να καταλάβει την οργανική σύνδεση μεταξύ του δικού μας παραμορφωμένου τρόπου ζωής και της δυνατότητας ύπαρξης του Ολοκαυτώματος».
Καυτηρίαζε όμως και τη «βιομηχανία του Ολοκαυτώματος»: «Εχω δει ακόμα και πρώην θύματα των στρατοπέδων συγκέντρωσης να εμφανίζονται σε εκδηλώσεις μνήμης φορώντας τις στολές των κρατουμένων. Αυτό είναι γελοίο. Αποστασιοποιούμαι από οτιδήποτε έχει στόχο να χειραγωγήσει τις μάζες».
Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα έργα του από τις εκδόσεις Καστανιώτη «Καντίς για ένα αγέννητο παιδί», «Φάκελος Κ», «Εκκαθάριση», «Εγώ, ένας άλλος» και από τον Κέδρο η «Αστυνομική ιστορία».
