Σήμερα παρουσιάζεται νέα ευκαιρία επίλυσης του Κυπριακού, αυτή τη φορά ακόμη πιο ελπιδοφόρα από τις δύο προηγούμενες που παρουσιάστηκαν στις αρχές του 21ου αιώνα (τη διαδικασία με το Σχέδιο Ανάν και τις συνομιλίες του 2008-10).
Η σημερινή μεγάλη ευκαιρία προέκυψε με την εκλογή του Ακιντζί στην ηγεσία των Τουρκοκυπρίων, ενός νηφάλιου πολιτικού, με συνέπεια στην προσπάθεια ειρηνικής επίλυσης με ομοσπονδιακή λύση, από το 1975, ως δημάρχου της βόρειας Λευκωσίας και στη συνέχεια ως ηγέτη του Κοινοτικού Κόμματος Ελευθερίας και του Κινήματος για την Ειρήνη και τη Δημοκρατία.
Η σημερινή ευκαιρία για τελική επίλυση είναι πιο ευοίωνη από την προσπάθεια Χριστόφια – Ταλάτ (2008-10) για τέσσερις λόγους:
- (1) στους έξι μήνες που πέρασαν έχει σημειωθεί περισσότερη πρόοδος στις συνομιλίες από οποιαδήποτε άλλη φορά από το 1975 μέχρι σήμερα,
- (2) οι δύο πλευρές έχουν δώσει, για πρώτη φορά, μεγάλη σημασία στην κατανόηση και την αντιμετώπιση των φόβων και ανησυχιών της άλλης πλευράς,
- (3) και οι δύο κινούνται με όρους «θετικού αθροίσματος» (και οι δύο κερδισμένοι από την επίλυση) και όχι με όρους «μηδενικού αθροίσματος», και (4) οι δύο ηγέτες, που είναι συνομήλικοι, είναι, όπως έχει λεχθεί, «φυσικοί συνεταίροι για την ειρήνη», υπάρχει δε μεταξύ τους αλληλοεκτίμηση.
Επιπλέον και άλλοι παράγοντες συμβάλλουν στην επιδίωξη βιώσιμης τελικής λύσης.
Πρώτον, είναι η δεινή οικονομική διάσταση στην οποία έχει περιέλθει όλο το νησί, στη μεν Δημοκρατία της Κύπρου λόγω μέτρων της Ε.Ε., στη δε αποσχιστική Β. Κύπρο λόγω του δραστικού περιορισμού της οικονομικής βοήθειας από την Τουρκία.
Μία επανένωση θα ενίσχυε την οικονομία και θα επέτρεπε την εκμετάλλευση του φυσικού αερίου (κοίτασμα «Αφροδίτη»), που τώρα περιπλέκεται λόγω της διχοτόμησης της νήσου. Επίσης, η επανένωση θα οδηγούσε σε μεγάλη τόνωση του τουρισμού (Τούρκοι τουρίστες στην Κύπρο και Ελληνοκύπριοι στην Τουρκία).
Δεύτερον, είναι το διεθνές ενδιαφέρον για επίλυση από πλευράς ΟΗΕ, ΗΠΑ, Ε.Ε. και άλλων, με δεδομένη τη μεγάλη αστάθεια και κρίση στην ανατολική Μεσόγειο (Ισραήλ – Παλαιστίνιοι, Συριακό – εμφύλιος, ISIS, κ.λπ.). Αν λυνόταν το Κυπριακό, θα ήταν σημείο αναφοράς και για άλλες ειρηνικές λύσεις στην ταραγμένη αυτή περιοχή.
Τρίτον, είναι η αναθέρμανση του ενδιαφέροντος της Τουρκίας για την ευρωπαϊκή της πορεία που, αν είναι ειλικρινής, θα συμβάλει στο να τηρήσει η Αγκυρα πιο εποικοδομητική στάση στην επίλυση και να μην υποσκάψει τις προσπάθειες του Ακιντζί.
Οσο για την Ελλάδα, με τη «θηλιά στον λαιμό», δεν είναι σε θέση να παίξει αρνητικό ρόλο στην επίλυση, όπως επί των κυβερνήσεων Α. Παπανδρέου, ή να σέρνει τα πόδια, όπως επί Π. Μολυβιάτη και Κ. Καραμανλή, παρ’ όλο που υπάρχουν ορισμένα εθνικιστικά κατάλοιπα στην παρούσα κυβέρνηση (κυρίως οι υπουργοί Εξωτερικών και Αμυνας).
Ο δε πρόεδρος Ομπάμα, ο οποίος βοήθησε την Ελλάδα όταν βρισκόταν μεταξύ Σκύλλας και Χάρυβδης το περσινό καλοκαίρι, έχει τονίσει ότι αναμένει θετικό ρόλο από την κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα στην επίλυση του Κυπριακού.
Στις συνομιλίες, τα ακανθώδη ζητήματα είναι το περιουσιακό, το εδαφικό (ποια και πόσα εδάφη θα δοθούν στο ελληνοκυπριακό ομόσπονδο κράτος) και οι διεθνείς εγγυήσεις.
Στα άλλα σημαντικά ζητήματα (πολιτειακό, προεδρία, ομόσπονδα κράτη, ονομασία της ομοσπονδίας κ.λπ.) έχουν βρεθεί αμοιβαία αποδεκτές λύσεις. Το ερώτημα είναι κατά πόσον τα τρία αυτά ζητήματα μπορούν να επιλυθούν.
Με καλή θέληση -που υπάρχει σήμερα σε επίπεδο ηγεσίας- λύσεις υπάρχουν, π.χ. στο περιουσιακό τίθενται τρεις εναλλακτικές: επιστροφή της περιουσίας, αποζημίωση και ανταλλαγή, και συζητιούνται 24 κριτήρια.
Το τρίτο θέμα θα συζητηθεί στο τέλος, μια και σε αυτό εμπλέκοται η Ελλάδα, η Τουρκία και η Βρετανία (οι εγγυήτριες του 1960). Εδώ διαφαίνεται διάσταση απόψεων μεταξύ Τουρκίας και των άλλων δύο, με την Τουρκία να επιμένει στις εγγυήσεις. Μία προφανής λύση είναι η αντικατάσταση με εγγυήσεις από τον ΟΗΕ και την Ε.Ε.
Αν το Κυπριακό δεν λυθεί το 2016, αυτό δεν θα οφείλεται στην αδυναμία ανεύρεσης λύσεων στα σημαντικά θέματα, όπως συνέβαινε παλαιότερα που ηγούνταν εθνικιστές, απορριπτικοί ηγέτες. Η μη επίλυση θα οφείλεται στο ότι η πλειονότητα του λαού δεν θα αποδεχθεί την προτεινόμενη λύση.
Ηδη διαφαίνονται σύννεφα στον ορίζονται, με τους απορριπτικούς, ειδικά στην ελληνοκυπριακή πλευρά, να εντείνουν τις προσπάθειές τους για να ναυαγήσουν οι συνομιλίες, με χονδροειδείς τρόπους, όπως προσπαθώντας να δαιμονοποιήσουν ακόμη και τον Ακιντζί ως «κακό Τούρκο όπως όλοι οι Τούρκοι» και ως μαριονέτα της Τουρκίας!
Πάντως, αν για δεύτερη φορά οι Ελληνοκύπριοι ψηφίσουν «όχι», και τώρα χωρίς ποδηγέτη τον πρόεδρό τους (όπως το 2004 με τον Τάσσο Παπαδόπουλο), αυτό θα σημαίνει ότι δεν θέλουν συγκατοίκηση με τους Τουρκοκύπριους σε καθεστώς νομικής ισότητας. Δεν επιζητούν συμβίωση με αμοιβαία εκτίμηση και σεβασμό. Αυτό είναι βέβαια δικαίωμά τους, αλλά το αποτέλεσμα θα είναι να λυθεί το Κυπριακό με οριστική διχοτόμηση και έτσι να πραγματοποιηθεί το όνειρο του Ραούφ Ντενκτάς.
● Εχει γράψει τα βιβλία «Το Κυπριακό: σύγκρουση και επίλυση» (2001) και «To Κυπριακό πρόβλημα, 1947-2004: από την ένωση στη διχοτόμηση» (2006).
* καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και συγγραφέας
