Για μια επιστημονική προσέγγιση του ποδοσφαίρου

Μια σημαντική συμβολή στην ακαδημαϊκή έρευνα του σύγχρονου ποδοσφαίρου στη χώρα μας αποτελεί η έκδοση του συλλογικού τόμου «Ποδόσφαιρο και κοινότητες οπαδών: αντιπαλότητες και πολιτικές της ταυτότητας», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πλέθρον και επιμελήθηκαν οι Γιάννης Ζαϊμάκης (Πανεπιστήμιο Κρήτης) και Νίκος Κοταρίδης (Πάντειο Πανεπιστήμιο).

Το βιβλίο έρχεται να καλύψει το μεγάλο κενό που υπάρχει στην ελληνική βιβλιογραφία, παρουσιάζοντας διεπιστημονικές προσεγγίσεις για τις κοινωνικές, οικονομικές και ανθρωπολογικές διαστάσεις του δημοφιλούς αθλήματος μέσα από διαφορετικές εγχώριες και διεθνείς οπτικές.

Είναι πολύ σημαντικό το ότι σε μια ελληνική έκδοση για το ποδόσφαιρο συμμετέχουν πρωτοπόροι μελετητές του πεδίου με διακεκριμένη παρουσία στη διεθνή βιβλιογραφία, όπως οι John Williams, Gary Armstrong, Richard Giulianotti και Nicholas Hourcade.

Ο αναγνώστης θα βρει πολύ χρήσιμη την εισαγωγή των επιμελητών, που θέτουν το πλαίσιο της θεωρητικής και μεθοδολογικής συζήτησης για την έρευνα του «αθλήματος του λαού», την εξέλιξη των σχετικών μελετών στην Ελλάδα και τονίζουν τη σημασία της διασταύρωσης της εγχώριας επιστημονικής παραγωγής με τις διεθνείς συζητήσεις.

Ο τόμος οργανώνεται γύρω από τρεις θεματικούς άξονες.

Στον πρώτο, οι συγγραφείς παρουσιάζουν τις νέες μορφές οπαδισμού, ταυτοτήτων και αντιπαλότητας μέσα στο πλαίσιο της πολιτικής οικονομίας και των πολιτισμικών μεταβολών του καπιταλισμού της ύστερης νεωτερικότητας: κινήματα οπαδών, παγκοσμιοποίηση και εμπορευματοποίηση, το ποδόσφαιρο ως αθλητικό θέαμα κ.ά.

Στη δεύτερη ενότητα οι μελέτες αναλύουν τις συμβολικές και ανθρωπολογικές εκφάνσεις της βίας και του φανατισμού των οπαδών αλλά και της κατασκευής ενός λόγου (discourse) που υπερτονίζει την επικινδυνότητα της οπαδικής βίας και την ανάγκη πειθαρχικοποίησης των οπαδικών κοινοτήτων.

Η τρίτη ενότητα φιλοξενεί πρόσφατες ερευνητικές μελέτες για το ποδόσφαιρο, κυρίως νέων ερευνητών, στις οποίες αναλύονται οι διεργασίες συγκρότησης και διαπραγμάτευσης των ταυτοτήτων, των αξιακών συστημάτων και των τελετουργιών συλλογικής δράσης των οπαδών.

Ο τόμος ανοίγει ένα μονοπάτι στην επιστημονική προσέγγιση του ποδοσφαίρου και έναν διάλογο για το άθλημα ανάμεσα σε διαφορετικές επιστημονικές πειθαρχίες (π.χ. κοινωνιολογία, κοινωνική ανθρωπολογία, πολιτική ιστορία, ψυχιατρική) που συνομιλούν μακριά από τις λογικές της εξιδανίκευσης και της οπαδικής στράτευσης που χαρακτηρίζουν το πεδίο.

Το βιβλίο θέτει επίκαιρους προβληματισμούς για τη σύνθετη σχέση της κοινωνίας και της οικονομίας του βιοπολιτικού καπιταλισμού με το ποδόσφαιρο και αναμοχλεύει την ερευνητική περιέργεια για περαιτέρω μελέτες σε ένα αντικείμενο που διεκδικεί περισσότερους «θιασώτες» στην ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα.

Ενα απαραίτητο ανάγνωσμα σε όποιον επιθυμεί να κατανοήσει βαθύτερα τα τρέχοντα ζητήματα θεωρίας, μεθοδολογίας και έρευνας για τον αθλητισμό και τις ποδοσφαιρικές κουλτούρες, ιδιαιτέρως σε μια σημαντική χρονική συγκυρία, στην οποία το ελληνικό ποδόσφαιρο ταλανίζεται από σημαντικά προβλήματα διαφθοράς και οικονομικών σκανδάλων.

*Αναπλ. καθηγήτρια Κοινωνιολογίας του Αθλητισμού στο Canterbury Christ Church University, Κεντ, Ηνωμένο Βασίλειο, Intra-European Marie Curie Fellow/Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών