Animated ψυχανάλυση για ενήλικες και το χρυσό Χόλιγουντ των Κοέν

Αλλη μια ξεχωριστή, υπέροχη ταινία, την «Anomalisa», μας προσφέρει ο Τσάρλι Κάουφμαν, δημιουργός της «Αιώνιας λιακάδας ενός καθαρού μυαλού». Οσο για το ρηχό «Χαίρε, Καίσαρ!», είναι πραγματικό δώρο για όσους λατρεύουν την τέχνη και την ιστορία του σινεμά.

Anomalisa  ★★★★✰

(ΗΠΑ, 2015, 90’)

• σκηνοθεσία: Τσάρλι Κάουφμαν, Ντιουκ Τζόνσον
• με τις φωνές των: Ντέιβιντ Θιούλις, Τζένιφερ Τζέισον Λι, Τομ Νούναν

Μια απλή, ακόμα και κοινότοπη ιστορία, ενός άντρα που προσπαθεί να αποβάλει τη βαθιά απογοήτευση και μοναξιά του, γίνεται μαγευτική χάρη στο πάντα αλλόκοτο, από αστείο μέχρι σπαρακτικό, σενάριο του Τσάρλι Κάουφμαν και στο πώς, μαζί με τον animation director Ντιουκ Τζόνσον, αξιοποιεί τη φόρμα της ταινίας του και τη γεμίζει ιδέες και φαντασία, μελαγχολία και ελπίδα, ξανά και ξανά.

Ο Μάικλ είναι διάσημος ως self help γκουρού: διδάσκει στους ανθρώπους και ειδικά στους πωλητές πώς να βελτιώσουν τις επικοινωνιακές τους ικανότητες, να τα καταφέρουν καλύτερα στις διαπροσωπικές σχέσεις, αλλά δεν μπορεί να βοηθήσει τον εαυτό του. Για τον Μάικλ όλα είναι μελαγχολικά: όλοι οι άνθρωποι μοιάζουν ίδιοι, από τη γυναίκα και την παλιά ερωμένη του ώς τον ρεσεψιονίστ του ξενοδοχείου όπου μένει για να δώσει μια διάλεξη όλοι ακούγονται ίδιοι, μιλούν με την ίδια φωνή, έχουν τα ίδια πρόσωπα.

Ο Μάικλ είναι θλιμμένος, κατά στιγμές οργισμένος, δυστυχής. Ωσπου στο ξενοδοχείο θα γνωρίσει τη Λίσα, μια αλαφροΐσκιωτη, απλή κοπέλα που έχει έρθει για να παρακολουθήσει τη διάλεξη. Η Λίσα ακούγεται διαφορετικά, το πρόσωπό της είναι μοναδικό, είναι ζεστή και προσιτή, ντροπαλή και τραγουδά πανέμορφα – κι ο Μάικλ πιστεύει ότι αυτή ίσως είναι η ευκαιρία του να ευτυχήσει.

Η Λίσα είναι μια ανωμαλία σ’ αυτό που ο Μάικλ έχει συνηθίσει να βλέπει γύρω του. Είναι η δική του Ανωμαλίσα. Μόνο που κι αυτή είναι καταδικασμένη να αποτύχει, μια και πάνω της ο Μάικλ προβάλλει απλώς τη δική του επιθυμία.

Ταινία stop motion animation (υποψήφια φέτος για Οσκαρ στην κατηγορία), αποκλειστικά για ενήλικες, η «Anomalisa» δεν κερδίζει το στοίχημα μόνο για την ιδιοφυή τεχνική εφαρμογή της –τρία χρόνια και 1.261 κούκλες χρειάστηκαν για να γυριστεί– αλλά κυρίως για τον τρόπο με τον οποίο συνδέει το ίδιο της το υλικό με την ψυχή που εκφράζει. Παγιδευμένος σ’ ένα πρόσωπο κατασκευασμένο, που από στιγμή σε στιγμή μπορεί να διαλυθεί, ο Μάικλ, ό,τι βιώνει εσωτερικά το βλέπει να εκτυλίσσεται στη συναναστροφή του με τον κόσμο: η κάθε σκηνή της ταινίας είναι μια animated ψυχανάλυση.

Η ζωή μπορεί να είναι υπέροχη. Απλώς συνήθως δεν είναι. Αυτό πιστεύει ακράδαντα ο Τσάρλι Κάουφμαν και το εκφράζει και σ’ αυτήν την ταινία, όπως νωρίτερα στα «Being John Malkovich», «Adaptation», «Synecdoche, New York» και, φυσικά, στο «Eternal Sunshine of the Spotless Mind».

Ενα σενάριο γεμάτο μοναξιά, που μπλοφάρει με χιούμορ και τρυφερότητα. Μια ερωτική σκηνή τόσο αδέξια και τόσο αξιολάτρευτη, άξια να μπει στη λίστα με τις ωραιότερες στην ιστορία του σινεμά. Μια εμπνευσμένη επιλογή στο voice cast: ο Ντέιβιντ Θιούλις ως Βρετανός Μάικλ με τον καλλιεργημένο λόγο, η Τζένιφερ Τζέισον Λι σε μια φωνητική ερμηνεία που θα άξιζε να ξεχωρίσει και να βραβευτεί κι όλοι οι υπόλοιποι ήρωες, άντρες και γυναίκες, «ίδιοι», με τη φωνή του Τομ Νούναν.

Μια ταινία εντελώς ιδιοσυγκρασιακή και πρωτότυπη και ταυτόχρονα τόσο οικεία που γίνεται προσωπική. Και μια εκτέλεση του Girls Just Wanna Have Fun που κολλάει στο μυαλό μ’ ένα τρυφερό χαμόγελο. Η «Anomalisa» είναι μια ταινία ξεχωριστή και, ως τέτοια, από το πρώτο της πεντάλεπτο κρατά ξεχωριστή θέση στην (κινηματογραφική) καρδιά.

Σουφραζέτες   ★★✰✰✰

(Suffragette, Μεγ. Βρετανία, 2015, 106’)

• σκηνοθεσία: Σάρα Γκάβρον
• ηθοποιοί: Κάρεϊ Μάλιγκαν, Αν-Μαρί Νταφ, Ελενα Μπόναμ Κάρτερ, Μπεν Γουίσο, Μέριλ Στριπ

Σε μια δυτική κοινωνία που θεωρεί ότι η γυναικεία ισότητα είναι κεκτημένο δικαίωμα, είναι πάντα θετικό να θυμάται κανείς ότι η ψήφος στις γυναίκες δόθηκε στην Αγγλία όχι νωρίτερα από το 1928 (στην Ελλάδα το 1952), αλλά και τις φρικτές συνθήκες καταπίεσης και βίας στις οποίες ζούσε τεράστια μερίδα των γυναικών ώς τότε – απλώς θα μπορούσαμε να το θυμηθούμε και με μια πιο ενδιαφέρουσα, πιο διεισδυτική ταινία.

Η Μοντ είναι μια 24χρονη σύζυγος και μητέρα στο πάμφτωχο ανατολικό Λονδίνο του 1915, δουλεύει πλύστρα για το αφεντικό που τη βιάζει από τα 12. Οταν θα ανακαλύψει ότι κι άλλες γυναίκες από την εργατική τάξη συσπειρώνονται γύρω από τη σουφραζέτα Εμελιν Πάνκχερστ και διεκδικούν την αξιοπρέπεια και την ψήφο όχι πια ειρηνικά, αλλά βίαια, τάσσεται στον σκοπό τους, με τίμημα την οικογένειά της, ίσως και τη ζωή της.

Σε έντονα μελοδραματικό ύφος, η Σάρα Γκάβρον επιλέγει να παρουσιάσει την εξ ορισμού δυνατή ιστορία της μ’ ένα άθροισμα από ψυχαναγκαστικά κλισέ, κινηματογραφημένα στους τόνους του μπλε και του γκρι, καλυμμένα από τη δακρύβρεχτη μουσική του Αλεξάντρ Ντεσπλά. Σε ένα και μόνο επίπεδο, όπου κάθε γυναίκα είναι μονοδιάστατο θύμα και κάθε άντρας δειλός, ψεύτης ή τέρας.

Οι ηρωίδες της αποκτούν φιγούρες αλλά όχι προσωπικότητα. Τουλάχιστον, δίπλα σε καλοπαιγμένους δεύτερους ρόλους (και στη μία και μοναδική σκηνή της Μέριλ Στριπ ως κυρίας Πάνχερστ), η Κάρεϊ Μάλιγκαν έχει μια τραβηχτική ευαισθησία που χτίζει κάποια ένταση στην οθόνη, σε ένα φιλμ που κατά τα άλλα πνίγεται στα χαρτομάντιλα χωρίς ούτε ένα δάκρυ.

Χαίρε, Καίσαρ!    ★★★✰✰

(Hail, Caesar!, ΗΠΑ, Μεγ. Βρετανία, 2016, 100’)

• σκηνοθεσία: Ιθαν Κοέν, Τζόελ Κοέν
• ηθοποιοί: Τζος Μπρόλιν, Τζορτζ Κλούνεϊ, Τσάνινγκ Τέιτουμ, Σκάρλετ Τζοχάνσον

Στη νέα τους ταινία, που μόλις άνοιξε το Φεστιβάλ Βερολίνου, οι αδελφοί Κοέν αφιερώνουν όλη τους την ενέργεια και τη φαντασία σε κείνο που αγαπούν πιο πολύ: το σινεμά και, μάλιστα, της χρυσής εποχής του, του Χόλιγουντ του ’50.

Ως κωμωδία, είναι με μια λέξη σαχλή. Με περισσότερες, είναι ρηχή, λίγο άγαρμπη και χοντροκομμένη. Ομως ως φόρος τιμής είναι γεμάτη χάρη, πληθωρική ομορφιά κι ένα γεμάτο τρυφερότητα κλείσιμο ματιού στο «τότε» που δεν υπάρχει πια.

Ο Εντι Μάνιξ είναι σχεδόν ο Θεός: ο αντιπρόεδρος ενός μεγάλου στούντιο, της Capitol, είναι εκείνος που ανεβάζει ή κατεβάζει ταινίες και καριέρες, σώζει ζωές, καλύπτει σκάνδαλα, βρίσκει λύσεις, φροντίζει να λειτουργεί η κοινότητα που λέγεται κινηματογραφική παραγωγή και το είδος ανθρώπων που λέγονται σταρ.

Ο ίδιος, ωστόσο, βρίσκεται σε σύγκρουση με τον Θεό, αμφιβάλλει για τη ρότα της ζωής του κι αναρωτιέται μήπως πρέπει να εγκαταλείψει τα δύσκολα (τον πλαστό κόσμο του σινεμά) για τα εύκολα (τον πραγματικό κόσμο της παραγωγής της πυρηνικής βόμβας).

Καθώς η δική του ιστορία εκτυλίσσεται ως υπαρξιακό νουάρ, οι ταινίες που γυρίζονται στο στούντιο και οι περιπέτειες των ανθρώπων που τις στελεχώνουν περνούν από το μιούζικαλ α λα Τζιν Κέλι στο κοινωνικό δράμα α λα Τζορτζ Κιούκορ κι από το ιστορικό δράμα α λα Τσάρλτον Χέστον στις υδάτινες χορογραφίες μιας Εστερ Γουίλιαμς.

Φωτογραφημένο από τον Ρότζερ Ντίκινς με την ομορφιά και τα τονισμένα χρώματα ενός φρεσκαρισμένου τεκνικολόρ, αλλάζοντας ύφος ανάλογα με την ταινία-μέσα-στην-ταινία που παρακολουθεί, ταξιδεύοντας με τις εμβληματικά κινηματογραφικές μουσικές του Κάρτερ Μπεργουέλ, μ’ έναν αριστουργηματικό Τζος Μπρόλιν, γεμάτο κωμικές εσωτερικές συγκρούσεις, στον πρωταγωνιστικό ρόλο και τους μεγαλύτερους σύγχρονους σταρ σε εκτενέστερα ή μικρότερα περάσματα, το φιλμ είναι τόσο γενναιόδωρο με το αντικείμενό του, που θα γεμίσει χαρά τουλάχιστον όσους μοιράζονται με τους αδελφούς Κοέν την ίδια αγάπη για την τέχνη και την ιστορία του σινεμά.

Deadpool

(ΗΠΑ, 2016, 108’)

• σκηνοθεσία: Τιμ Μίλερ
• ηθοποιοί: Ράιαν Ρέινολντς, Μορένα Μπακάριν, Εντ Σκριν, Τζίνα Καράνο

Ο κατά τα άλλα animator Τιμ Μίλερ δίνει στον πιο αστείο, πιο αθυρόστομο, σίγουρα πιο σέξι υπερήρωα της Marvel την ταινία που του αξίζει. Ο Γουέιντ Γουίλσον, πρώην πράκτορας των Ειδικών Δυνάμεων και νυν μισθοφόρος, μετά από ένα μη εγκεκριμένο πείραμα, αποκτά την ικανότητα να θεραπεύεται πολύ γρήγορα. Οπλισμένος με νέες ικανότητες, μια σκοτεινή, διεστραμμένη αίσθηση του χιούμορ και την περσόνα του Deadpool, κυνηγά τον άνδρα που σχεδόν κατέστρεψε τη ζωή του.

Η ταινία σάρωσε το αμερικανικό box office κι ετοιμάζεται να κατακτήσει και τον υπόλοιπο κόσμο, μ’ ένα κλείσιμο ματιού τη φορά.

Μια αγκαλιά στην άκρη του κόσμου

(Un + Une, Γαλλία, 2015, 115’)

• σκηνοθεσία: Κλοντ Λελούς
• ηθοποιοί: Ζαν Ντιζαρντέν, Ελζά Ζιλμπερστάιν, Κριστοφέρ Λαμπέρ, Αλίς Πολ

H ιστορία ενός άνδρα που δεν δίνει δεκάρα για τίποτα πέρα από τη δουλειά του – μέχρι που γνωρίζει μια γυναίκα. Ο Αντουάν, γοητευτικός, επιτυχημένος, θυμίζει τους ήρωες των ταινιών για τις οποίες γράφει μουσική, περνά τη ζωή του με χιούμορ και ανάλαφρη διάθεση. Oταν φεύγει για την Ινδία για να δουλέψει σε μια πολύ πρωτότυπη εκδοχή του «Ρωμαίος και Ιουλιέτα», συναντά την Aνα και βλέπει τα πάντα να αλλάζουν. O σκηνοθέτης του «Ενας άντρας και μια γυναίκα» παίρνει τον Ζαν Ντιζαρντέν και μαζί του ταξιδεύει στην Ινδία για τον μεγάλο έρωτα.

Ανάμεσα σε δύο νησιά

(Ελλάδα, 2015, 79’)

• σκηνοθεσία: Μιχάλης Σταυρόπουλος

Σαράντα χρόνια πριν, στις αρχές της δεκαετίας του ’70, το πρώτο ηλεκτρικό αυτοκίνητο κατασκευάστηκε στην καρδιά του Αιγαίου, στη Σύρο. Κάπου ανάμεσα στον ιδιοκτήτη του, τον εφοπλιστή Γιάννη Γουλανδρή, τη χούντα και τα συμφέροντα των εταιρειών πετρελαίου, η πατέντα βυθίστηκε στο σκοτάδι. Αυτή την ιστορία διερευνά ο Μιχάλης Σταυρόπουλος στο ντοκιμαντέρ του. Προβολές μόνο Σάββατο 20 και Κυριακή 21 Φεβρουαρίου, στον Δαναό.

Illusion

(Ελλάδα, 2013,100’)

• σκηνοθεσία: Σάββας Καρύδας
• ηθοποιοί: Ζένια Κάπλαν, Ιωσήφ Πολυζωίδης, Γιάννης Στάνκογλου, Δημήτρης Ημελλος

Ο Σωτήρης, οικονομικός συντάκτης σε εφημερίδα, βλέπει τη ζωή του να κυλά αδιάφορα, ενώ ο Μάνος, φίλος και συνάδελφός του, του δίνει μαθήματα κυνισμού και επιβίωσης. Οταν ο Σωτήρης γνωρίζει τυχαία τη Ρωσίδα χορεύτρια Ολγα, αρχίζει να πιστεύει πως μπορεί να αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού με την κατάλληλη ζαριά.

Η σχέση του με την Ολγα και με τον μαφιόζο αφεντικό της θα τον βυθίσει σε έναν σκοτεινό και επικίνδυνο κόσμο, πυροδοτώντας μια σειρά από γεγονότα, ένα ντόμινο όπου η αλήθεια δεν διαφέρει πολύ από την ψευδαίσθηση. Αθηναϊκό νουάρ, από τον σκηνοθέτη του «Στα όρια» του 2006.