Πέρα από το Αγιον Ορος, την Πάτμο, το νησί της Αποκάλυψης, αλλά και την εκκλησία της Παναγίας στην Τήνο, που αποτελούν παγκόσμιους θρησκευτικούς πόλους, χιλιάδες ακόμη βυζαντινές εκκλησίες, εκκλησάκια και εκατοντάδες μοναστήρια μαγνητίζουν τους επισκέπτες.
Επιπροσθέτως τα έργα τέχνης της βυζαντινής και της μεταβυζαντινής περιόδου, εικόνες, τοιχογραφίες, ψηφιδωτά και τέμπλα μοναδικού κάλλους προσελκύουν τους ξένους, κυρίως μέσης και μεγάλης ηλικίας, οι οποίοι στη μεγάλη πλειονότητά τους είναι ορθόδοξοι χριστιανοί, όπως Ρώσοι, Σέρβοι, Ρουμάνοι, αλλά ακόμη και μη χριστιανοί, όπως Κινέζοι.
Κι αν τα προηγούμενα χρόνια οι επισκέπτες ήταν κυρίως Ελληνες, η δυναμική αυτή έχει επεκταθεί πλέον και σε ξένους.
Πόσο μπορεί λοιπόν η Ελλάδα στη δυσμενή οικονομική κατάσταση που βρίσκεται να εκμεταλλευτεί αυτή την ανοδική τάση και να γίνει ένα διεθνές κέντρο προσκυνηματικού τουρισμού;
Τις απαντήσεις σ’ αυτό και πολλά ακόμη συναφή ερωτήματα έδωσε στις «Νησίδες» ο άνθρωπος ο οποίος την τελευταία δεκαετία έχει αφοσιωθεί ολόψυχα σ’ αυτό το ζήτημα.
Πρόκειται για τον αρχιμανδρίτη Σπυρίδωνα Κατραμάδο, γραμματέα του Συνοδικού Γραφείου Προσκυνηματικών Περιηγήσεων και γραμματέα της Συνοδικής Επιτροπής Ειδικών Ποιμαντικών Θεμάτων και Καταστάσεων:
⚫ Τελικά τι είναι ο θρησκευτικός τουρισμός; Ενα ταξίδι αναζήτησης όπου οι πιστοί ακολουθούν τα βήματα του Αγίου Παύλου και άλλων αγίων;
Οπως είπατε εύστοχα, νομίζω ότι είναι ένα ταξίδι αναζήτησης. Ερχόμενος κανείς για να γνωρίσει κάποια άλλη χώρα, μαζί με την περιέργειά του αυτή και τα στοιχεία αυτής της χώρας σίγουρα θέλει να δει κάτι το διαφορετικό και μαζί με την ιστορία και τον πολιτισμό της Ελλάδας να γνωρίσει τα μνημεία, τα ήθη και τα έθιμα και βεβαίως τα μοναδικά και ανεπανάληπτα αξιοθέατα -προσκυνήματα, τα αρχαία μνημεία- και συνολικά την ιστορία της Ελλάδας.
⚫ Ποιες εθνικότητες κυρίως απαρτίζουν το ρεύμα του προσκυνηματικού τουρισμού;
Ο προσκυνηματικός τουρισμός στη χώρα μας έχει να κάνει κυρίως με τους ομοδόξους, δηλαδή αυτούς που έρχονται από τις χώρες των Βαλκανίων και του πρώην ανατολικού μπλοκ, τη Ρωσία, τη Λευκορωσία, τη Ρουμανία, ακόμη και από τη Σιβηρία και βέβαια σε αυτούς μπορούν να προστεθούν και όλοι οι χριστιανοί, χωρίς ωστόσο να αποκλείουμε και επισκέψεις από μη χριστιανούς, όπως για παράδειγμα τους Κινέζους και τους Ισραηλίτες.
Μάλιστα αυτές οι δύο τελευταίες ομάδες έχουν αυξήσει κατά πολύ τις επισκέψεις τους τους στην πατρίδα μας όχι μόνο για τον ήλιο και τη θάλασσα, αλλά για τον ιστορία, τον πολιτισμό και τη θρησκεία μας.
⚫ Η αύξηση του προσκυνηματικού τουρισμού αποτελεί -ας μου επιτραπεί η έκφραση- ένα προσωπικό σας στοίχημα. Μέσα σε 10 χρόνια όπου είστε γραμματέας του Συνοδικού Γραφείου Προσκυνηματικών Περιηγήσεων καταφέρατε να δείξετε μια άλλη πλευρά της Ελλάδας. Καταγράφονται ανοδικές τάσεις ειδικά την τελευταία δεκαετία όπου έχετε αναλάβει εσείς προσωπικά και οι συνεργάτες σας;
Ως προς το πρώτο σκέλος της ερώτησής σας που αφορά την υποδομή και την παρουσίαση των προσκυνημάτων γίνεται μια πολύ σοβαρή δουλειά απ’ όλες τις Μητροπόλεις της Εκκλησίας της Ελλάδος και όλο τον ελλαδικό χώρο στην ανάδειξη των μνημείων αυτών.
Σ’ αυτή τη φάση και το γραφείο του θρησκευτικού τουρισμού βοηθά πολύ στο να κατευθύνει διακριτικά για το πώς πρέπει να γίνει αυτή παρουσίαση των μνημείων, των προσκυνημάτων, των λειψάνων, των εικόνων κ.λπ.
Απαιτείται ακόμη υποδομή στα θέματα της φιλοξενίας και βεβαίως παρακολουθούμε πολύ προσεκτικά και τους αριθμούς των επισκεπτών, όπως σας είπα και προηγουμένως, χωρίς να μπορούμε να γνωρίζουμε απόλυτα τον ακριβή αριθμό.
Κι αυτό διότι οι μεν Ευρωπαίοι δεν πληρώνουν εισιτήριο εισόδου για να μπουν στα προσκυνήματα και συνεπώς δεν μπορούμε να ξέρουμε τον ακριβή αριθμό.
Απ’ αυτούς που γνωρίζουμε και παρατηρείται αυξητική τάση είναι απ’ όσους παίρνουν βίζα για να επισκεφθούν την πατρίδα μας και αναφέρομαι στους Ρώσους, τους Αμερικανούς, τους Κινέζους και γενικότερα σε όποιους πρέπει να έχουν βίζα εισόδου στην Ελλάδα.
Να υπενθυμίσω στο σημείο αυτό ότι έχει υπογραφεί πρωτόκολλο συνεργασίας της Εκκλησίας της Ελλάδος με το υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού με στόχο τον καλύτερο συντονισμό, την προώθηση και προβολή των προσκυνημάτων της Ελλάδας στο εξωτερικό.
⚫ Μετά το Αγιον Ορος, το οποίο φαντάζομαι ότι κρατά τα σκήπτρα του θρησκευτικού τουρισμού, ποια είναι τα πλέον δημοφιλή προσκυνήματα;
Θεωρώ ότι μετά το Αγιον Ορος, το οποίο είναι κάτι μοναδικό, επίσης μοναδικό και σαν ακρόπολη του θρησκευτικού τουρισμού είναι τα Μετέωρα, τα όποια προσελκύουν εκατοντάδες χιλιάδες προσκυνητών καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς.
Από εκεί και μετά η πατρίδα μας έχει πάρα πολλά προσκυνήματα ανά γεωγραφική περιφέρεια.
Προσκυνήματα της Παναγίας, νησιώτικα όπως στις Κυκλάδες και τα Επτάνησα. Για τους ορθοδόξους μάλιστα καταγράφεται μεγάλο ρεύμα προς τα Επτάνησα, ιδιαιτέρως την Κέρκυρα, την Κεφαλονιά και τη Ζάκυνθο που έχουμε τα ολόσωμα λείψανα των Αγίων Σπυρίδωνος, Γερασίμου και Διονυσίου.
Θα έλεγα ότι κάθε περιοχή έχει να αναδείξει πάρα πολλά προσκυνήματα. Το τελευταίο διάστημα με το Συνοδικό Γραφείο μπαίνουμε στη διαδικασία να κατηγοριοποιήσουμε αυτά τα προσκυνήματα ανά περιφέρεια και διαδρομές.
Ετσι μπορεί κανείς, λόγου χάρη, να κάνει την πολιτιστική διαδρομή της Εγνατίας οδού αρχίζοντας από την Ηγουμενίτσα και καταλήγοντας στον Εβρο.
Μπορεί επίσης να επισκεφθεί τις Παναγίες των Κυκλάδων, τους Αγίους των Επτανήσων, τους Αγίους, τα λείψανα και τα προσκυνήματα της Πελοποννήσου, της Ηπείρου και πολλά πολλά ακόμη.
⚫ Πολυάριθμες λοιπόν οι επιλογές. Εκτιμάτε ότι υπάρχουν ακόμη περιθώρια βελτίωσης αυτής της ειδικής κατηγορίας τουρισμού;
Ναι, αυτό πιστεύω. Η προσπάθεια που καταβάλλει η Εκκλησία της Ελλάδος είναι να επιτύχει έναν συνδυαστικό ρόλο. Τι ακριβώς εννοώ; Να έρθει ο επισκέπτης όχι σώνει και καλά για το προσκύνημα αυτό καθαυτό.
Θα μπορεί λόγου χάρη να έρθει για τις διακοπές του στο υπέροχο Βελούχι κοντά στο Καρπενήσι, όχι μόνο για να απολαύσει τα χιόνια, τις χιονοδρομικές δραστηριότητες και γενικότερα τις χειμερινές διακοπές του, αλλά να κάνει και θρησκευτικό τουρισμό.
Οπως για παράδειγμα μιλώντας για το δημοφιλές τουριστικό θέρετρο του Καρπενησίου, να δει την Παναγιά την Προυσιώτισσα και να επισκεφθεί το σπουδαίο μοναστήρι της Τατάρνας.
Στο τελευταίο θα γνωρίσει και τον ηγούμενο ο οποίος ειδικεύεται στη μοναστηριακή κουζίνα! Να δει δηλαδή κι άλλα πράγματα «ντύνοντας» ή εμπλουτίζοντας, αν θέλετε, ουσιαστικά τις διακοπές του, όποιες κι αν είναι αυτές, και με το πολιτιστικό και θρησκευτικό στοιχείο της περιοχής που επισκέπτεται.
Ποιος είναι ο αρχιμανδρίτης Σπυρίδων Κατραμάδος
Εξαιρετικά δραστήριος και μορφωμένος ο αρχιμανδρίτης Σπυρίδων Κατραμάδος, που έλκει την καταγωγή του από το Μολυβδοσκέπαστο Ιωαννίνων, γεννήθηκε το 1965 στον Πειραιά.
Αριστούχος της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης και άριστος γνώστης της αγγλικής και γαλλικής γλώσσας, δίδαξε ως καθηγητής Θεολογίας σε ιδιωτικά εκπαιδευτήρια της συμπρωτεύουσας επί μια οκταετία έως το 1995 οπότε με υποτροφία από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος έκανε δύο χρόνια μεταπτυχιακών σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης στο Παρίσι, όπου έλαβε το δίπλωμά του με άριστα.
Από το 1998 έως και το 2002 αποσπάστηκε στην ιστορική ελληνορθόδοξη κοινότητα του Μάντσεστερ στη Μεγάλη Βρετανία, ενώ το 2000 κατέστη ο πρώτος κληρικός στην Ελλάδα που έλαβε υποτροφία από την UNESCO.
To 2004 ανέλαβε τη διεύθυνση του νεοσύστατου τότε Συνοδικού Γραφείου Ανάπτυξης των Προσκυνηματικών Περιηγήσεων Θρησκευτικού Τουρισμού και την ίδια χρονιά διορίστηκε ιερατικός προϊστάμενος του Ιερού Καθεδρικού Ναού της Κοιμήσεων Θεοτόκου Ηλιουπόλεως Αθηνών.
