«Ο ΣΥΡΙΖΑ, με την άτακτη υποχώρησή του τον Ιούλιο, έκοψε τη φόρα στους Podemos. Θα είχαν πολύ καλύτερο εκλογικό αποτέλεσμα στις πρόσφατες εκλογές στην Ισπανία χωρίς το βάρος του ελληνικού αντιπαραδείγματος», διατείνονται εγχώριοι αναλυτές εδώ και μέρες.
«Ο ΣΥΡΙΖΑ άνοιξε τον δρόμο και κατέστησε ρεαλιστική μια αριστερή διακυβέρνηση, έστω και με στρατηγικές αναδιπλώσεις. Χωρίς το ελληνικό προηγούμενο και τη διαφαινόμενη αλλαγή συσχετισμών στην Ευρώπη με μπροστάρη τον ΣΥΡΙΖΑ, οι Podemos θα βυθίζονταν στην εκλογική ανυποληψία», ανταπαντούν άλλοι.
Ποιος έχει δίκιο, δύσκολο να καταλάβεις· ο καθένας μας σταθμίζει τα δεδομένα του, τα διυλίζει μέσα από την προσωπική του οπτική και διαμορφώνει άποψη αναλόγως.
Οι ιστορικές υποθέσεις είναι δημοφιλέστατες στον δημόσιο διάλογο αλλά και στις προσωπικές συζητήσεις. Τι θα συνέβαινε αν ο Βενιζέλος δεν προκήρυσσε εκλογές το 1920; Θα έφτανε σήμερα η Ελλάδα ώς τις Σαράντα Εκκλησιές και το Αϊδίνιο ή θα ξέσπαγε εμφύλια διαμάχη, με καταστροφικότερα αποτελέσματα από αυτά που βιώσαμε δύο χρόνια μετά;
Ποια θα ήταν η τύχη της Αριστεράς και της χώρας, αν οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ καταλάμβαναν την Αθήνα τον Οκτώβρη του ’44; Θα εξανάγκαζαν τις υπόλοιπες πολιτικές δυνάμεις σε έντιμο και ειλικρινή συμβιβασμό ή θα οδηγούσαν σε σφοδρότερη ένοπλη διαμάχη; Απλώς μερικά από τα δημοφιλέστερα θέματα της πρόσφατης ιστορίας μας που προσφέρονται για παρόμοιους διαξιφισμούς.
Οι ιστορικές υποθέσεις ιντριγκάρουν, εξάπτουν τη φαντασία και προκαλούν θερμές συζητήσεις και ζωηρές διαφωνίες. Πιστεύουμε πως αν μια μεμονωμένη κίνηση στη σκακιέρα γινόταν διαφορετικά, το αποτέλεσμα θα ήταν καλύτερο για τα συμφέροντά μας και πως μπορούμε με ακρίβεια να προβλέψουμε την τελική έκβαση ολόκληρης της παρτίδας.
Δεν λαμβάνουμε σχεδόν ποτέ υπόψη ότι αυτή η διαφορετική στρατηγική θα άλλαζε την παρτίδα ριζικά· ότι η γενική εικόνα και το πλαίσιο μέσα στο οποίο βγάζουμε εκ των υστέρων τα αυθαίρετα συμπεράσματά μας θα διαφοροποιούνταν εκ βάθρων.
Στοχαζόμαστε τις πιθανές συνέπειες μιας άλλης ενδεχόμενης ενέργειάς μας, χωρίς να συλλογιζόμαστε ότι στην παρτίδα συμμετέχουν κι άλλοι παίκτες. Προφανώς κι αυτοί θα προσάρμοζαν τις κινήσεις τους επίσης και δεν θα απέμεναν στατικοί κι αδιάφοροι στη δική μας διαφορετική κίνηση, που θα δημιουργούσε σπείρα αλυσιδωτών αντιδράσεων με εντελώς απρόβλεπτη κατάληξη.
Η υπόθεση είναι ένα σπουδαίο μαθηματικό εργαλείο· χρησιμοποιείται ευρύτατα είτε για να καταλήξουμε σε άτοπο και να αποδείξουμε, εντέλει, τη σαθρή της υπόσταση, είτε για να την επαληθεύσουμε φτάνοντας σε ένα συμπέρασμα καθολικά αποδεκτό. Στην Ιστορία, παρ’ όλα αυτά, το περιβάλλον είναι εντελώς ρευστό και οι παράμετροι κατά κανόνα ανεξέλεγκτες.
Κι αν στις μεταξύ μας συζητήσεις ένα παιχνίδι υποθέσεων προκαλεί αν μη τι άλλο το ενδιαφέρον μας, στον δημόσιο διάλογο οι ιστορικές υποθέσεις είναι από αφελείς έως επικίνδυνες για να χρησιμοποιούνται ως εργαλεία πειθούς.
