Η μεγάλη διήγηση της φυσικής επιστήμης, δηλαδή το νευτώνειο σύστημα, βρέθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα σε μια άνευ προηγουμένου θέση. Αμφισβητήθηκε από τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας και από την Κβαντική Μηχανική.
Η πρώτη είχε να μας δώσει προβλέψεις στις τεράστιες αποστάσεις μεταξύ γαλαξιών και η δεύτερη μας άνοιξε τον δρόμο να μάθουμε τι συμβαίνει στον μικρόκοσμο των σωματιδίων. Το συμπέρασμα από αυτά τα κοσμογονικά επιτεύγματα της ανθρώπινης νόησης είναι πως δεν υπάρχει μια γενική θεωρία, η οποία να εξηγεί όλα τα φυσικά φαινόμενα της μη έμβιας ύλης.
Η αμφισβήτηση των μεγάλων γενικών θεωριών ήταν επόμενο να επεκταθεί σε όλους τους κλάδους των επιστημών και βέβαια αυτό κλόνισε μεγάλες γενικές θεωρίες φιλοσοφικών και κοινωνικών συστημάτων.
Την ίδια τύχη είχε και η ιστορία. Για εμάς όμως, μέλη μιας κοινωνίας και ενός έθνους σε κατάσταση πτώχευσης, αυτό που έχει σημασία είναι η οικονομική θεωρία, η οποία θα μας βγάλει από τη θλιβερή μιζέρια στην οποία έχει περιπέσει η ζωή μας. Γιατί αυτό το οποίο συμβαίνει τα τελευταία δέκα περίπου χρόνια εδώ αλλά και παγκοσμίως έχει κλονίσει και έχει αμφισβητήσει την ακεραιότητα των διαφόρων επιστημονικών σχολών της οικονομίας.
Οι κεντρικές τράπεζες των ΗΠΑ, της Ιαπωνίας, της Αγγλίας, και πρόσφατα η κεντρική ευρωπαϊκή τράπεζα ΕΚΤ χρησιμοποιούν μια μεσοβέζικη κεϊνσιανή αλλά και μονεταριστική πολιτική, τυπώνοντας χρήμα και οδηγώντας τα επιτόκια στο μηδέν αλλά και σε αρνητικά επίπεδα.
Σε αυτή την πολιτική οδήγησε ο φόβος της κατάρρευσης των τραπεζών, οι οποίες βρέθηκαν στο μάτι του κυκλώνα μετά την κρίση του 2007. Βέβαια, η πολιτική των χαμηλών επιτοκίων είχε ξεκινήσει νωρίτερα και η τεράστια ευκολία με την οποία το χρήμα κυριολεκτικά έρρεε προς τους καταναλωτές και αγοραστές ακινήτων ήταν χωρίς προηγούμενο. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα είχε αποφασίσει να κάνει τον καθένα σχετικά πλούσιο, έχοντάς τον ως δανειολήπτη εφ’ όρου ζωής.
Σε αυτό το σημείο οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί: το 1994 το παγκόσμιο ΑΕΠ ήταν 28 τρισ. δολάρια και το παγκόσμιο χρέος, δημόσιο και ιδιωτικό, μόλις 40 τρισ. δολάρια.
Το 2015 το παγκόσμιο ΑΕΠ ήταν 78 τρισ. και το παγκόσμιο χρέος 225 τρισ. δολάρια. Η μόχλευση κεφαλαίων ήταν τεράστια. Η παγκόσμια οικονομία σε αυτά τα είκοσι χρόνια μεγάλωσε, ξεφούσκωσε και έπεσε σε κρίση χωρίς να υπάρχει πρόβλημα επαρκούς χρηματοδότησης.
Στην πραγματικότητα το χρήμα αυτό δεν είχε προέλθει από υγιείς καταθέσεις προνοητικών αποταμιευτών.
Είχε προέλθει και βρίσκεται σε κυκλοφορία και εγγεγραμμένο στα λογιστικά βιβλία κεντρικών τραπεζών, ιδιωτικών τραπεζών, επιχειρήσεων και ιδιωτών. Και εδώ αρχίζει ένα παιχνίδι εις βάρος των αποταμιευτών αλλά και των ταμείων ασφάλισης για τις συντάξεις των εργαζομένων.
Το χρήμα αυτό, του οποίου ένα μέρος βρέθηκε και στην Ελλάδα την εποχή των παχιών αγελάδων, δόθηκε με χαμηλά επιτόκια τα οποία από την εποχή της κρίσης άρχισαν να τείνουν προς το μηδέν ή και πρόσφατα προς το μείον. Αυτό σημαίνει πως ο σώφρων αποταμιευτής τιμωρείται. Το χρήμα, σύμφωνα με την κρατούσα θεωρία, πρέπει να πηγαίνει για επενδύσεις και κατανάλωση και με αυτόν τον τρόπο να αυξάνεται το ΑΕΠ. Αύξηση του ΑΕΠ σημαίνει αύξηση θέσεων εργασίας.
Η θεωρία είναι ενδιαφέρουσα, αλλά στην πράξη τα πράγματα πήγαν και πηγαίνουν στραβά. Πήγαν και πηγαίνουν στραβά γιατί καμία θεωρία δεν μπορεί να καλύψει την πραγματικότητα της οικονομίας, όταν αυτή μάλιστα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την πολιτική.
Μια θεωρητικοποιημένη οικονομική επιστήμη, μια επιστήμη μακριά από τα παιχνίδια ισχύος μεταξύ κρατών ή ομάδων, δεν μπορεί να είναι ούτε πλήρης ούτε ικανή να προβλέψει με σχετική επιτυχία τις εξελίξεις στο μέλλον.
Η Ελλάδα βρίσκεται αποκλεισμένη ανάμεσα σε συμπληγάδες οικονομικών θεωριών και πρακτικών, τις οποίες ούτε μπορεί να καταλάβει ούτε να κρίνει. Μπορεί να τις βιώνει και να υποφέρει.
Η ΕΚΤ έχει ξεκινήσει ένα πρόγραμμα χρηματοπιστωτικής αύξησης για να προσφέρει ρευστότητα στη ζώνη του ευρώ έτσι ώστε να υπάρξουν επενδύσεις και απώτερος στόχος είναι βέβαια ένας πληθωρισμός για τη μείωση του χρέους όλων των χωρών, ειδικά της Ιταλίας, της Γαλλίας, του Βελγίου.
Ολοι έντρομοι βλέπουν την Ελλάδα ως παράδειγμα προς αποφυγήν. Στην πράξη, όμως, όλοι μεταθέτουν την ημέρα των περικοπών για αργότερα, ελπίζοντας σε μια αύξηση του ΑΕΠ, η οποία θα αλλάζει τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ προς το καλύτερο.
Προσεύχονται, άραγε, οι ηγέτες ή οι κεντρικοί τραπεζίτες τις νύχτες να τους βγει αυτό το πρωτοφανές οικονομικό πλάνο;
Προς το παρόν οι ΗΠΑ έκαναν μια αλλαγή πορείας, αλλά τα νέα δεν είναι καλά από τα χρηματιστήρια και τις αγορές πρώτων υλών. Το πετρέλαιο, ο χαλκός, ο σίδηρος εξαέρωσαν το φούσκωμα της σπέκουλας και ακόμη περισσότερο.
Πάνω από διακόσια δισ. δολάρια χάθηκαν από τα θαλασσοδάνεια στη νέα βιομηχανία εξόρυξης πετρελαίου. Η Ευρώπη άρχισε να ταλανίζεται από το ζήτημα του Brexit και η λίρα άρχισε να κατρακυλάει. Αναζητείται γενική οικονομική θεωρία ικανή να απαντήσει στο ασφαλιστικό, στην απαγόρευση ελλειμμάτων και στην αύξηση του ΑΕΠ;
Υπάρχει κάτι στο τραπέζι;
* Συγγραφέας
