Μας αρέσει, δεν λέω. Και να το κάνουμε (ενίοτε) και να βλέπουμε να το κάνουν άλλοι (συχνότερα). Ο λόγος για τον λόγο. Οχι τον οποιονδήποτε, αλλά τον «ιδιαίτερο», τον «ξέρω πολλά ονόματα και θέλω όλα να τα βάλω σε μια πρόταση, ακόμη κι αν περιγράφω μια ριζογκοφρέτα». Είναι μια συνήθεια που συνηθίζεται από τους γράφοντες, οι οποίοι έχουν ξεχάσει πως μπορεί να γίνουν συνηθισμένοι, ακόμη κι αν κατεβάσουν όλο το λεξικό της Οξφόρδης.
Ως «ένα περιποιημένο πακέτο χομπσιανικού οράματος για της κοινωνική και πολιτική αθλιότητα γύρω από έναν μύθο, άξιο του Φρανκ Κάπρα (σ.σ. οσκαρικός Ιταλός σκηνοθέτης του Χόλιγουντ), αλλά αρκετά σκληρό ώστε να απομακρύνεται από τις περισσότερο πνευματικές αλληγορίες του Κάπρα πάνω στον αγώνα του καθημερινού ανθρώπου για δικαιοσύνη και δημοκρατία»… ουφ! Και μόνο να το διαβάσεις, ένα λαχάνιασμα το νιώθεις.
Πόσω μάλλον να το μεταφράσεις, καθώς πρόκειται για κινηματογραφικό «σχόλιο» συντάκτη των New York Times. Ξέρουν να γράφουν εκεί στις μεγαλουπόλεις των ανατολικών Πολιτειών, δεν λέω, αλλά και ένα «ήμαρτον πατριώτη, λυπήσου μας» θα το πω.
Πάντως, όπως κι αν τα έγραψε, μέσα έπεσε ο συντάκτης. Το έργο στο οποίο αναφερόταν είναι το «The fool». Ελληνιστί, «Ο ηλίθιος» και ο πρωτότυπος τίτλος είναι ρωσικός, «Durak» («ο τρελός»). Ρώσος είναι και ο σκηνοθέτης, Υuriy Bykov, ένα νέο παιδί, 34 ετών, εξαιρετικά ταλαντούχο. Η ταινία θα βγει στους κινηματογράφους (Ταινιοθήκη, Μικρόκοσμος κ.λπ.) από 17 Δεκεμβρίου.
Δεν έχω το λέγειν του Νεοϋορκέζου κριτικού κινηματογράφου, αλλά μπορώ να πω ότι ο Bykov ήξερε τι ήθελε να κάνει και το έκανε με έναν τρόπο που δικοί μας Ελληνες λαοπρόβλητοι στο εξωτερικό νέοι σκηνοθέτες δεν μπορούν ούτε να τον φανταστούν. Αλλες κακίες δεν θα πω για τους «κυνόδοντες» και τους «αστακούς» που κυκλοφορούν ελεύθεροι και δαφνοστεφανωμένοι. Οποιος δει το «Durak» θα λάβει όλες τις απαντήσεις.
Ενας νέος, ο Dima, σε μια μικρή πόλη της Ρωσίας, σπουδάζει μηχανολόγος. Ταυτόχρονα δουλεύει και ως υδραυλικός. Ο πατέρας του είναι εξαιρετικά έντιμος, η μητέρα καταδιώκει τον άντρα της που δεν λέει να συμμορφωθεί στα «ήθη» της εποχής, να εκμεταλλευτεί καταστάσεις και να πλουτίσει εις βάρος άλλων.
Ο κύβος ρίπτεται όταν μια εννιαώροφη πολυκατοικία, που φιλοξενεί 820 ενοίκους (!) είναι έτοιμη να πέσει, σαν τον κύβο κι αυτή. Ο μόνος που το αντιλαμβάνεται είναι ο νεαρός Dima, ο οποίος δεν πληρώνει –όπως οι άλλοι– τους καθηγητές στο πανεπιστήμιο για να περνάει τα μαθήματα, αλλά διαβάζει, οπότε μπορεί να καταλάβει τι συμβαίνει.
Το πολύ σε μία μέρα, η πολυκατοικία θα καταρρεύσει, είναι η διάγνωσή του. Παρά τις αντιρρήσεις μητέρας και συζύγου, αποφασίζει να ενημερώσει τους προύχοντες του τόπου (τη δήμαρχο, τον αρχηγό της αστυνομίας, τον αρχηγό της πυροσβεστικής και τον αρχιμηχανικό) οι οποίοι, μπροστά στον κίνδυνο να φορτωθούν πάνω τους 820 θανάτους, ξετυλίγουν την αλήθεια που ζούμε όλοι μας (η έμφαση στο «όλοι μας» – όχι γιατί νομίζουμε, εμείς οι Δυτικοί, πως είμαστε πολύ μακριά από παρόμοιες καταστάσεις «υπανθρώπων»): πως η διαφθορά τούς έχει διαβάλει σε τέτοιο βαθμό, που το να σώσουν αθώους είναι εξαιρετικά επικίνδυνο.
Οι αλληγορικές εικόνες εναλλάσσονται με βαθιές αλήθειες. Το στομάχι σφίγγεται, αλλά αυτά έχουν οι αλήθειες.
«Εδώ δεν υπάρχει καλή ζωή για όλους. Αν τη μοιραστούμε ισότιμα, δεν θα μείνει τίποτα για μας. Σκέψου με ποιον είσαι… μαζί τους ή μαζί μας;», λέει ο αρχισύμβουλος της δημάρχου, καθώς η τελευταία αμφιταλαντεύεται αν πρέπει να σώσει τους ενοίκους ή να τους αφήσει στη μοίρα τους.
«Δεν είναι τίποτα σε μας», λέει η γυναίκα του στον Dima (φωτ.), που θέλει να τον αποτρέψει από το να τους ειδοποιήσει. «Δεν καταλαβαίνεις; Ζούμε σαν ζώα και πεθαίνουμε σαν ζώα, γιατί είμαστε “τίποτα” ο ένας για τον άλλο», της απαντά… και κάπου εδώ, κάθε παραπάνω λέξη είναι απολύτως περιττή.
