Τέρνερ για τον λαό, όχι για την αγορά

Πάνω που είχαν αρχίσει οι γκρίνιες ότι το Τέρνερ χάνει την αιχμή του, το σπουδαιότερο εικαστικό βραβείο της Βρετανίας έφερε φέτος την έκπληξη και την ανατροπή. Για πρώτη φορά στην 31χρονη ιστορία του το Τέρνερ δεν δίνεται σε καλλιτέχνη αλλά σε μια κολεκτίβα, την Assemble, που χρησιμοποιεί την αρχιτεκτονική, την τέχνη και το ντιζάιν για να αντιμετωπίσει την αστική παρακμή στην περιοχή του Τόξτεθ, στο Λίβερπουλ.

Για πρώτη φορά επίσης απονέμεται σε τόσο νέους δημιουργούς, καθώς τα 18 μέλη της δραστήριας ομάδας, που έχει έδρα το Λονδίνο, έχουν ηλικία από 26 έως 29 ετών.

Οι Αssemble, που παρέλαβαν τη Δευτέρα το βράδυ το φημισμένο βραβείο από τα χέρια της Κιμ Γκόρντον, συνιδρύτριας των Sonic Youth, σε εκδήλωση στη Γλασκώβη, δεν έκρυψαν την έκπληξή τους για την απόφαση της επιτροπής.

«Είναι εξαιρετικά συναρπαστικό», δήλωσαν στην Guardian, «οι τελευταίοι έξι μήνες ήταν ένας ανεμοστρόβιλος και τώρα ξεπερνιούνται τα όρια». Πρόσθεσαν δε, πως θα αποφασίσουν συλλογικά τι θα κάνουν με το χρηματικό έπαθλο των 25.000 λιρών.

Οι Assemble δεν ισχυρίζονται ότι είναι καλλιτέχνες, ενώ οι κόσμος τούς αποκαλεί «κοινωνικούς αναγεννητές». «Θα μπορούσαμε να είμαστε υδραυλικοί ή αγωνιστές», λένε. «Δεν συζητάμε τι είναι καλλιτέχνης. Δεν υπάρχει καμία απάντηση σε αυτό». Πιστεύουν ότι οι ετικέτες δεν είναι τόσο σημαντικές όσο τα έργα και το αποδεικνύουν έμπρακτα με παρεμβατική κοινωνική και συλλογική δουλειά.

Τα τελευταία χρόνια έχουν βαλθεί να σχεδιάζουν και να βελτιώνουν τις κατοικίες και τις ζωές των ανθρώπων που ζουν στη γειτονιά Granby Four Streets του Τόξτεθ. Πολλές από αυτές κινδύνευαν με κατεδάφιση στην υποβαθμισμένη περιοχή, που έχει συνδεθεί με τις συγκρούσεις του 1981 στη θατσερική Αγγλία.

Στην έκθεσή τους για το Τέρνερ έκαναν ένα ξύλινο σπίτι σε πραγματικό μέγεθος, όμοιο με της κατοικίες στο Granby, τις οποίες έχουν ανακαινίσει μαζί με τους ντόπιους. Εκτός όμως από κοινωνική συνείδηση έχουν και επιχειρηματικό ταλέντο.

Γέμισαν το σπίτι με έπιπλα που κατασκευάζει η κοινωνική επιχείρηση του Granby. Επιπλέον δημιούργησαν ένα εργαστήριο, όπου εκπαιδεύονται και απασχολούνται κάτοικοι της περιοχής, οι οποίοι φτιάχνουν χειροποίητα προϊόντα από υλικά κατεδάφισης. Τα αντικείμενα πωλούνται και τα έσοδα τροφοδοτούν εκ νέου το έργο της οικιστικής ανάπλασης.

Ετσι, για 15 λίρες ο κόσμος μπορεί να αγοράσει ένα χερούλι πόρτας από πριονίδια, βιβλιοστάτες από βράχους (40 λίρες), ενώ 150 λίρες κοστίζει ένα φωτιστικό από τερακότα.

Ζωτικής σημασίας, μέρος της μάχης ενάντια στις κοινωνικές ανισότητες στη σημερινή Βρετανία, χαρακτηρίζει η Guardian το έργο της κολεκτίβας, ενώ η βράβευσή της σηματοδοτεί ένα άνοιγμα στον δημόσιο χώρο και απομακρύνει από τις υπερβολές της αγοράς τέχνης. «Είναι ένα μοντέλο τέχνης που δεν πραγματοποιείται στον κόσμο της τέχνης, αλλά στον ίδιο τον κόσμο».

Δείχνει πως οι αρχιτέκτονες μπορούν να συνεργαστούν με τις κοινότητες δημιουργικά, αρκεί τέτοιες πρωτοβουλίες να μην αντικαταστήσουν την αναγκαία κρατική μέριμνα και χρηματοδότηση.

Info:

Το έργο των Αssemble και των τριών άλλων υποψηφίων για Τέρνερ (όλες γυναίκες: Μπόνι Κάμπλιν, Τζάνις Κέρμπελ, Νικόλ Γουέρμερς) παρουσιάζεται μέχρι 17 Ιανουαρίου στο Tramway της Γλασκώβης