Τα δώρα

Δεν τραγούδησε ποτέ της τα κάλαντα. Δεν τόλμησε; Ντρεπόταν; Ούτε καν σε παππούδες και γιαγιάδες. Που κατά κοινή ομολογία, τα χρόνια εκείνα, ασήμωναν και με το παραπάνω τα μικρά παιδιά της οικογένειας για ν’ ακούσουν το «και ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνια πολλά να ζήσει».

Πάντα, όμως, στο δικό της σπίτι πλέον, συγκινούνταν όταν τα άκουγε. Ειδικά το «…συ ‘σαι αρχόντισσα κυρία». Ισως γιατί ένιωθε πως μόνο ένα τραγούδι αγιασμένο από παιδικές φωνές θα μπορούσε να το εννοεί.

Κάθε χρόνο, η γιαγιά του τον ξυπνούσε πρωί πρωί, για να φτιάξουνε Χριστόψωμο. Δεν καταλάβαινε γιατί έπρεπε να το φτιάξουν τόσες μέρες πριν από τις γιορτές. «Για να προλάβει να φτάσει η μυρωδιά μέχρι τη μαμά σου» του έλεγε. Πάλι δεν καταλάβαινε. Η μητέρα του, όπως και τα μεγαλύτερα αδέρφια του, είχαν φύγει για τη Γερμανία όταν ο ίδιος ήταν δύο χρόνων.

Ο ίδιος έμεινε με τη γιαγιά του στις Σέρρες. Και καθώς τους δικούς του δεν τους είχε δει καθόλου τα τελευταία τέσσερα χρόνια, υπολόγιζε πως πρέπει να είναι κάπου πολύ μακριά… «Μα πώς θα φτάσει τόσο μακριά η μυρωδιά;» αναρωτιόταν. Μετά από πολλά χρόνια, αναγκάστηκε να φέρει ο ίδιος τη μητέρα του στην Ελλάδα. Ηταν ήδη πολύ άρρωστη. Δεν τόλμησε ποτέ να τη ρωτήσει αν πράγματι της μύριζε το Χριστόψωμο που ξύπναγε πρωί να ψήσει με τη γιαγιά.

Δεν την ένοιαζε ούτε για γιορτές ούτε για λαμπιόνια και δώρα. Τα θεωρούσε στυγνή καπιταλιστική συνήθεια. Στο σπίτι τους, τίποτα δεν έκανε ποτέ η ίδια. Ξύπναγε το πρωί, έβρισκε το δέντρο στολισμένο, τα δώρα τυλιγμένα και το φαγητό έτοιμο. Ολα γίνονταν από ανθρώπους με διαφορετικά χρώματα, που δούλευαν εκεί.

Την επομένη των Χριστουγέννων, αν είχε περισσέψει κάτι από το τραπέζι, το δίνανε σε αυτούς τους ανθρώπους, μέσα σε κουτιά. «Για να κάνουν και αυτοί γιορτές» της έλεγε η μητέρα της. Μετά από χρόνια, η μέρα αυτή ονομάστηκε «boxing day». Είναι η δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων και στο Λονδίνο τα καταστήματα έχουν εκπτώσεις.

Κόσμος μαζεύεται από το βράδυ, να πιάσει σειρά για να μπει πρώτος στα μαγαζιά. Σπρώχνονται και ποδοπατιούνται για να ψωνίσουν φτηνά. Εκείνη ήξερα πως το «boxing day» δεν ήταν παρά τα υπολείμματα των πλουσίων προς τους υπηρέτες τους. Σιχαίνονταν αυτή τη μέρα για όλη της τη ζωή.

Πάντα ήθελε να βρει τον Αγιο Βασίλη. Δεν θα του ζητούσε τίποτα. Ηθελε μόνο να δει αν χαμογελάει. Μικρός, τον φοβόταν. Είχε διαβάσει ένα παραμύθι, με έναν νάνο κακό, που φορούσε έναν κόκκινο σκούφο, δεν χαμογελούσε ποτέ και ταλαιπωρούσε τα δύο κοριτσάκια της ιστορίας.

Από τότε, όποτε οι δικοί του τον πήγαιναν κοντά σε έναν από δαύτους τους χοντρούληδες με τα κόκκινα σκουφιά, τους φώναζε «φύγε, είσαι νάνος». Και ήθελε να το πει σε όλα τα παιδάκια πως όταν ο Αϊ-Βασίλης ήταν νέος, ήταν ένα κοντό, κακό παιδί. Ισως αν τον έβλεπε από κοντά να χαμογελάει, να τον συγχωρούσε.

…Το να δημιουργείς αναμνήσεις είναι απαραίτητο για να διατηρήσει το άτομο την ισορροπία του, λένε οι επιστήμονες.

Οι δε ανθρωπολόγοι το συνδέουν με την «επανάσταση του ανθρωπισμού μέσα στον άνθρωπο». Ισως γιατί για να δημιουργείς αναμνήσεις απαιτούνται δύο πολύ βασικά συστατικά: η επιθυμία δημιουργίας και η μνημονική ικανότητα. Και η χρονιά που μόλις έφυγε, μέσα από πολλή δυστυχία, τα έθεσε στο προσκήνιο, ως βασικούς πυλώνες επιβίωσης για τη νέα: μνήμη και δημιουργία.

* Ακόμα και τα ανδροειδή που πρωταγωνιστούν στην ταινία Blade Runner φέρουν εμφυτευμένες μνημονικές εγγραφές, μόνο και μόνο για να έχουν σημεία αναφοράς.

** Ο παγκοσμίου φήμης Κινέζος εικαστικός και πολιτικός ακτιβιστής Αϊ Βέι Βέι θα δημιουργήσει μνημείο για τους πρόσφυγες στη Λέσβο, την οποία επισκέφθηκε, «ώστε να εκπέμπονται από το νησί μηνύματα ανθρωπιάς και αλληλεγγύης σε όλο τον κόσμο».