Η λύση είναι κοινό κράτος για Εβραίους και Παλαιστίνιους

Φοράει το ολοστρόγγυλο χρυσό μενταγιόν στον λαιμό, όπως στο «Βαλς με τον Μπασίρ». Μαύρα ρούχα και άρβυλα, χρυσό κρίκο στο αυτί και ένα μεγάλο δαχτυλίδι με μαύρη πέτρα. Οι γονείς του επέζησαν του Ολοκαυτώματος και ο ίδιος συμμετείχε στον πόλεμο εναντίον του Λιβάνου ως στρατιώτης πεζικού του Ισραήλ. Τις εμπειρίες του κατέθεσε στο εκπληκτικό αντιπολεμικό animation για ενήλικες «Βαλς με τον Μπασίρ» που κέρδισε δεκάδες βραβεία (Χρυσή Σφαίρα και Σεζάρ ανάμεσά τους) και τον έκανε διάσημο σε όλο τον κόσμο.

Ο Αρι Φόλμαν, βραβευμένος σκηνοθέτης, σεναριογράφος και συνθέτης, συνδυάζει την αληθινή ζωή, το animation και τη φαντασία και δημιουργεί ένα εξαιρετικό προσωπικό κινηματογραφικό είδος με συναρπαστικές ταινίες.

Τον συναντήσαμε τη Σύρο, όπου ήταν επίσημος προσκεκλημένος του Διεθνούς Φεστιβάλ «animasyros», και κάναμε μια κουβέντα με πολλές ιστορίες και καυστικό χιούμορ. Είναι εκφραστικός, εκδηλώνει ζωηρό ενδιαφέρον για την πολιτική στην Ελλάδα και δηλώνει απολύτως απογοητευμένος από την πολιτική Νετανιάχου. Μαζί με άλλα μοιράζεται μαζί μας και την απόφασή του να παραιτηθεί από το animation για ενήλικες. «Δεν πρόκειται να γυρίσω άλλη ταινία».

• Εχετε αποδείξει ότι σύνορα ανάμεσα σε ντοκιμαντέρ, μυθοπλασία και animation δεν υπάρχουν. Ενσωματώνετε όλα τα είδη με πρόθεση να κάνετε ένα καθολικό σινεμά;

Ποιος αποφασίζει πότε ξεκινάει το ντοκιμαντέρ και πότε η μυθοπλασία; Πού τελειώνει το ντοκιμαντέρ και πού η μυθοπλασία ή η επιστημονική φαντασία; Τα όρια είναι πολύ ρευστά και δεν πιστεύω ότι είναι σαφής ο διαχωρισμός μεταξύ τους. Κινηματογραφική ταινία είναι οτιδήποτε μπορεί να συνδυάσει ήχο με εικόνα και μπορεί να κινηματογραφηθεί. Αυτός είναι ο ορισμός μου για τον κινηματογράφο. Οταν ξεκίνησα το «Βαλς με τον Μπασίρ» το ονόμασα «το πρώτο animation ντοκιμαντέρ μυθοπλασίας» και αυτό ήταν πολύ ανόητο. Καμία εταιρεία δεν το δεχόταν. Μέχρι που την ονόμασα αυτοβιογραφική ιστορία για την εμπειρία μου στον πόλεμο και αμέσως ξεμπλόκαρε.

• Υπάρχει κάποιο από τα τρία είδη που το αγαπάτε περισσότερο;

Οταν κάνεις ντοκιμαντέρ, είναι σαν να τα κάνεις όλα. Το «Βαλς με τον Μπασίρ» έγινε animation γιατί το θεωρώ πολύ πιο προσωπικό. Αν το γύριζα με κάμερα υψηλής ανάλυσης σε χιλιάδες μεγαπίξελ, θα ήταν μια ψηφιοποιημένη εκδοχή του εαυτού μου χωρίς να είμαι εγώ. Ποιος αποφασίζει στη σύγχρονη εποχή αν είναι πιο αληθινή η εικόνα ενός ανθρώπου που έχει ζωγραφιστεί και σχεδιαστεί ή η εικόνα ενός ανθρώπου που είναι επεξεργασμένη ψηφιακά; Και τα δύο εικόνα είναι, αλλά τι είναι πιο αληθινό; Τι έχει περισσότερη ψυχή;

• Θεωρείτε ότι το animation απευθύνεται περισσότερο στα παιδιά;

Κράτησα αναμμένη τη δάδα δέκα χρόνια, για το animation που απευθύνεται στους ενήλικες. Οταν ξεκίνησα είχα ακόμα μαύρα μαλλιά. Τώρα παραιτούμαι. Κάνω animation μόνο για παιδιά. Δεν θα έκανα ποτέ ξανά, αν δεν ήταν η πρόταση για την Αννα Φρανκ που δεν μπορούσα να αρνηθώ. Φυσικά το animation απευθύνεται στους ενήλικες, αλλά δεν θέλουν να το καταναλώσουν.

• Βγάζει πικρία αυτό που λέτε. Εσείς που βραβευτήκατε σε όλο τον κόσμο με το «Βαλς με τον Μπασίρ», ένα animation για ενήλικες…

Η τελευταία ταινία μου, «The Congress» (σ.σ. με τη Ρόμπιν Ράιτ), ήταν πολύ σκληρή εμπειρία. Πήγε χάλια στο box office σε όλο τον κόσμο. Πήρε καλές κριτικές, άνοιξε φεστιβάλ, αλλά δεν είχε κοινό. Ταινία του ενός εκατομμυρίου ευρώ, που μου πήρε πέντε χρόνια από τη ζωή μου και στην οποία συνεργάστηκαν 240 animators σε 8 διαφορετικές χώρες, δεν είχε θεατές. Για μένα είναι η καλύτερη ταινία μου, αλλά αν είναι να κάνω καλή ταινία χωρίς κοινό, άσ’ το, παραιτούμαι και το κάνω για παιδιά.

• Ζείτε μόνιμα στο Τελ Αβίβ. Ποια είναι η γνώμη σας για τη συνύπαρξη Ισραηλινών και Παλαιστινίων στην περιοχή; Θα ζήσουν ειρηνικά στο μέλλον;

Είναι πολύ αργά για την ιδέα να υπάρξουν δύο διακριτά κράτη. Θεωρώ ότι η λύση είναι ένα κράτος για όλους, Εβραίους και Παλαιστίνιους.

• Μπορεί να συμβεί αυτό;

Αυτή τη στιγμή και από την πλευρά των Παλαιστινίων υπάρχει μεγάλη ένταση και η ισραηλινή κυβέρνηση είναι ακροδεξιά. Πολλοί Εβραίοι ζουν στα κατεχόμενα. Προκειμένου να υπάρξει συμφωνία πρέπει να χωριστεί στα δύο η Ιερουσαλήμ. Και επειδή οι περισσότεροι είναι ακροδεξιοί, είναι αντίθετοι. Πρέπει να δημιουργηθεί μια χώρα όλων των κατοίκων, αλλά πιστεύω ότι για να συμβεί αυτό έχει μισό τις εκατό πιθανότητες.

• Αρα τι θα γίνει;

Με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου είναι αδιέξοδο.

• Οι συμπολίτες σας, ο λαός σε ποια κατεύθυνση κινείται;

Η κυβέρνηση είναι ο καθρέφτης, η καθαρή αντανάκλαση των πολιτών. Είναι ρατσιστές, ακροδεξιοί, ομοφοβικοί και αυτοί επέλεξαν την κυβέρνησή τους. Δεν μπορείς να διακρίνεις, η κυβέρνηση είναι από εδώ, ο λαός από εκεί. Περπατάνε όλοι μαζί. Επιπλέον η εργατική τάξη, οι σκληρά εργαζόμενοι τους ψηφίζουν ξανά και ξανά. Είναι φαύλος κύκλος.

• Πώς αισθάνεστε με όλα αυτά; Αντιδράτε;

Εχω χάσει κάθε αισιοδοξία, ειδικά τα πέντε τελευταία χρόνια. Είναι γνωστή η γνώμη μου και υπογράφω πάντα διαμαρτυρίες και καμπάνιες για τη συνύπαρξη. Δεν φοβάμαι. Τώρα έχουμε μια ακραία υπουργό Πολιτισμού. Ο κόσμος πιστεύει ότι είναι χαζή, αλλά κάθε άλλο. Είναι ερωτευμένη με τη σημαία.

Την περασμένη εβδομάδα, παραμονή της Εβραϊκής Πρωτοχρονιάς, την ρώτησε δημοσιογράφος αν θα υποστήριζε μια ταινία σαν το «Βαλς με τον Μπασίρ», όπως ο προηγούμενος υπουργός Πολιτισμού που την είχε αγκαλιάσει. Απάντησε ότι ο «Μπασίρ» απονομιμοποίησε τη σημαία του Ισραήλ και δεν μπορεί να υποστηρίζει μια ταινία που έχει κάνει τόσο κακό στο Ισραήλ. Μπορεί να είναι πολυβραβευμένη και από τα πιο γνωστά φιλμ του ισραηλινού κινηματογράφου, αλλά προκάλεσε μεγάλη ζημιά.

• Αρα δεν σας αγαπούν στη χώρα σας;

Δεν ξέρω… η μαμά μου με αγαπάει. Θυμάμαι τo 2009 η ημέρα απονομής των Οσκαρ, στα οποία ήμουν υποψήφιος για ξένη ταινία, ήταν πολύ βαρετή. Δεν είχα τίποτα να κάνω μέχρι την τελετή. Είχαν πάρει τη γυναίκα μου να την κάνουν όμορφη κι εγώ καθόμουν με το σμόκιν έτοιμος για έξι ώρες, μέχρι να έρθει η λιμουζίνα. Αρχισα να διαβάζω τα εβραϊκά άρθρα για την τελετή. Το Οσκαρ στο Ισραήλ είναι μια εθνική εμμονή. Ημασταν υποψήφιοι δέκα φορές και δεν το πήραμε. Με το «Βαλς» ήμασταν πολύ κοντά. Υπήρχαν δύο άρθρα σε δύο πολύ γνωστές εφημερίδες.

Ωστόσο ο τίτλος τους ήταν σχεδόν κοινός: «ελπίζω να χάσει». Το πρώτο ήταν ακροδεξιό και έγραφε «αυτός που πούλησε τη χώρα του, την ηθική, τις αξίες του, μόνο για ένα αργύριο, για το Οσκαρ…. Θα μείνω ξύπνιος μέχρι τις πέντε το πρωί για να είμαι σίγουρος ότι θα το χάσει». Και ο άλλος, που θεωρούσε τον εαυτό του αριστερό, είχε παρόμοιο τίτλο.

Εγραφε: «είναι εγκληματίας πολέμου. Ηταν μάρτυρας σε μια γενοκτονία, σε μια σφαγή (σ.σ. της Σάμπρα και Σατίλα). Πρέπει να τον δικάσουν, να τον βάλουν στη φυλακή, κοροϊδεύει τους Παλαιστίνιους και το μόνο που θέλει είναι να πάρει το Οσκαρ. Θα μείνω ξύπνιος για να είμαι σίγουρος ότι θα το χάσει». Είμαι λοιπόν και της Αριστεράς προδότης. Πιστεύω ότι αν η ταινία έβγαινε το 2015, θα κινδύνευα. Θα ήταν απολύτως επικίνδυνο για μένα.

Οι σημερινοί πρόσφυγες μου θυμίζουν το Ολοκαύτωμα

• Σήμερα το μεταναστευτικό είναι το μεγαλύτερο διεθνές πρόβλημα. Τι θεωρείτε ότι πρέπει να γίνει;

Μόνο μια απάντηση υπάρχει σ’ αυτό. Οι γονείς μου βγήκαν γυμνοί από τον πόλεμο, το 1945. Ηταν παιδιά, είχαν χάσει τους δικούς τους γονείς, τα αδέλφια τους, τα πάντα. Ηταν πρόσφυγες χωρίς καμιά υποστήριξη. Τότε δεν γινόταν καν συζήτηση στα εθνικά Κοινοβούλια αν θα τους δεχτούν. Ετσι και σήμερα με τον πόλεμο στη Συρία, τους αφήνουν στη μοίρα τους και όλοι αδιαφορούν, γιατί δεν υπάρχουν τα οικονομικά συμφέροντα, όπως το πετρέλαιο. Γι’ αυτό η Δύση και η Ευρώπη τούς έχουν εγκαταλείψει. Είναι μεγάλη υποκρισία, πότε η Δύση παρεμβαίνει και πότε δεν κάνει απολύτως τίποτα… Ο Βαρουφάκης είναι ακόμα στην κυβέρνηση;

• Οχι. Τον παρακολουθούσατε;

Ναι, μου άρεσε, γιατί τσάντιζε όλους τους Ευρωπαίους. Γιατί δεν φύγατε από το ευρώ να γυρίσετε στη δραχμή;

• Ηταν απόφαση της κυβέρνησης και το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού λαού δεν το ήθελε. Εσείς πιστεύετε ότι η αποχώρηση από την ευρωζώνη θα ήταν λύση για την Ελλάδα;

Δεν ξέρω αρκετά, αλλά πιστεύω ότι η Γερμανία φοβόταν την έξοδό σας από το ευρώ περισσότερο από εσάς. Φοβούνταν ότι θα μπορούσε να ακολουθήσει η Ιταλία, η Πορτογαλία, οπότε θα υπήρχε μια γενικευμένη κατάρρευση. Από τη μια σας τρομοκρατούσαν, από την άλλη έλεγαν «μην πνιγείτε, μην πνιγείτε». Αυτή είναι η αίσθησή μου, όμως, δεν ξέρω ακριβώς.

• Σας αρέσει που οι Ελληνες έχουν εκλέξει αριστερή κυβέρνηση;

Ναι, το λατρεύω. Αλλά δεν μπορώ να το διανοηθώ για τη δική μου χώρα. Είναι επιστημονική φαντασία. Βέβαια, στην πολιτική ποτέ δεν ξέρεις. Μπορούσαμε να φανταστούμε πριν από 20 χρόνια ότι θα είχαμε Αφροαμερικανό πρόεδρο στην Αμερική; Ειδικά την τρομερή εποχή που ήταν πρόεδρος ο Μπους. Κι εκείνο τότε ακουγόταν σαν επιστημονική φαντασία.

Η Αννα Φρανκ και η ελληνική μυθολογία

• Είστε απογοητευμένος από την υποδοχή της προηγούμενης ταινίας σας. Επιμένετε, όμως, στο ανιμέισον και έχετε σχεδόν έτοιμη την ταινία σας πάνω στην Αννα Φρανκ.

H ταινία είναι αποκλειστικά για παιδιά και εφήβους. Το Ιδρυμα Αννα Φρανκ μου πρότεινε να τη γυρίσω σε animation, δεν το επέλεξα. Το 35% αφορά το ημερολόγιο και το άλλο 65% τη φανταστική της φίλη, την Κίκη, στην οποία απευθυνόταν. Η Αννα κάθε μέρα γράφει «αγαπητή Κίκη, αγαπητή Κίκη». Η Κίκη, λοιπόν, ξυπνάει το 2016 στο σπίτι της Αννα Φρανκ, διαβάζει όλο το ημερολόγιο και αφού φτάνει στο τέλος, το σκάει από το σπίτι και αρχίζει να ψάχνει την Αννα Φρανκ γιατί θέλει να μάθει τι απέγινε αφού την αιχμαλώτισαν οι Γερμανοί.

Ο τίτλος της ταινίας είναι «Πού είναι η Αννα Φρανκ;». Δεν ειπώθηκε ποτέ η ιστορία της αφού την έπιασαν οι Γερμανοί. Η ιστορία τελειώνει όταν η Γκεστάπο χτυπάει την πόρτα της. Αλλά η Αννα Φρανκ έζησε άλλους επτά άθλιους μήνες σε τρία στρατόπεδα συγκέντρωσης και πέθανε στο Μπέργκεν-Μπέλζεν, που ήταν το χειρότερο απ’ όλα.

Εκεί δεν εκτελούσαν τους αιχμαλώτους, τους άφηναν να πεθάνουν από τύφο. Η πρόκληση, λοιπόν, είναι να πεις αυτή τη φρικτή ιστορία στα παιδιά και να βρεις μεταφορικές εικόνες που να λένε την αλήθεια ώστε να καταλάβουν τι έγινε. Αυτό το εγχείρημα, ξέρετε, συνδέεται με τη χώρα σας. Η Αννα Φρανκ είχε εμμονή με την ελληνική μυθολογία και ο θάνατος στη μυθολογία μοιάζει με τις εκτελέσεις των Γερμανών. Ο Κάτω Κόσμος, ο Αδης, με τα σκοτάδια, τα πέντε ποτάμια, τη βάρκα που μετέφερε τους νεκρούς, όπως τα βαγόνια των Γερμανών… Θέλω να δημιουργήσω στην ταινία μου αυτή την ατμόσφαιρα με βάση την ελληνική μυθολογία.