Εκτεθειμένο νομικά κινδυνεύει να βρεθεί το ΕΣΡ –που θα κληθεί να «θωρακίσει» τη διαδικασία αδειοδότησης των τηλεοπτικών σταθμών– διότι η θητεία των μελών που συγκροτούν τη σημερινή διοίκησή του δεν έχει επικυρωθεί ως «ενεργός» από τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής.
Το κρίσιμο ζήτημα ανέκυψε κατά την τελευταία συνεδρίαση (4/8) της Διάσκεψης των Προέδρων του αρμόδιου, σύμφωνα με το Σύνταγμα και τον Κανονισμό, οργάνου για τις ανεξάρτητες αρχές. Για τον λόγο αυτόν φαίνεται πως η κυβέρνηση εισηγείται την πλήρη αντικατάσταση του Συμβουλίου και δεν αρκείται στη μερική συμπλήρωση της σύνθεσής του.
Στην περίπτωση που το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους και η Επιστημονική Υπηρεσία της Βουλής (των οποίων οι γνωμοδοτήσεις αναμένονται μετά τον Δεκαπενταύγουστο) επιβεβαιώσουν πως η έλλειψη της σχετικής διαπιστωτικής πράξης επηρεάζει τη νομιμοποίηση της σύνθεσης του ΕΣΡ, εάν αντίκειται δηλαδή στο άρθρο του Συντάγματος (101Α) που ορίζει τη λειτουργία του, τότε οι θέσεις της αντιπροέδρου του Λίνας Αλεξίου και του μέλους της διοίκησης Γιώργου Στεφανάκη (διορίστηκαν το 2011) βρίσκονται στον αέρα, ενώ η θητεία του τρίτου, Κωνσταντίνου Αποστολά (διορίστηκε το 2008) τυπικά έχει λήξει. Νομότυπες είναι οι αρμοδιότητες του τέταρτου μέλους, της Δήμητρας Παπαδοπούλου – Κλαμαρή που διορίστηκε το 2014 στη θέση του εκλιπόντος Αρη Σταθάκη.
Στην πρόσφατη συνεδρίαση
Και αυτό, διότι η θητεία των μελών του Συμβουλίου είναι τετραετής και παρατείνεται βάσει του Ν. 4055/2012 που ψηφίστηκε επί κυβέρνησης Παπαδήμου. Ωστόσο, όπως διαπιστώθηκε στην πρόσφατη συνεδρίαση της Βουλής -και επιβεβαιώθηκε από τη Ζωή Κωνσταντοπούλου- δεν υπάρχει απόφαση της Διάσκεψης των Προέδρων που να επικυρώνει τις θητείες των μελών του ΕΣΡ ως «ενεργούς» λόγω των παρατάσεων που προβλέπει ο νόμος.
Η απουσία της διαπιστωτικής πράξης ενδέχεται να καθιστά προβληματική, κατά τη νομική ερμηνεία της κυβέρνησης, την τήρηση της συνταγματικής πρόβλεψης που ορίζει ευρεία πλειοψηφία (4/5) στις αποφάσεις της Βουλής όταν επιλέγει, ανακαλεί ή αντικαθιστά τα μέλη των ανεξάρτητων αρχών.
Ο σχετικός διάλογος μεταξύ της προέδρου της Βουλής και του κοινοβουλευτικού εκπροσώπου του ΣΥΡΙΖΑ στο τραπέζι της συζήτησης της προηγούμενης Τρίτης, όπως καταγράφηκε στα πρακτικά, αποκαλύπτει πως δεν υπάρχει επίσημο έγγραφο απόφασης της Διάσκεψης των Προέδρων που να πιστοποιεί ονομαστικά τη συγκρότηση του ΕΣΡ, παρά μόνον «άτυπος πίνακας» με τις εν ενεργεία ή λήξασες θητείες.
«Είμαστε μπροστά στην αδειοδότηση των καναλιών και οποιαδήποτε αμφιβολία, πόσο μάλλον νομική αμφισβήτηση, για τη συγκρότηση της Αρχής που θα έχει αρμοδιότητα, μπορεί να οδηγήσει τη διαδικασία σε νομικό αδιέξοδο» δήλωσε εισαγωγικά ο Νίκος Φίλης, υποστηρίζοντας στη συνέχεια πως δεν αρκεί ο νόμος.
«Υπάρχει κάποια πράξη της διοικήσεως, υπάρχει κάποια απόφαση της Διάσκεψης των Προέδρων; Εδώ χρειάζονται ονόματα που συγκροτούν το όργανο. Γενικώς “το λέει ο νόμος” δεν υπάρχει όταν μιλάμε για πρόσωπα.
Θέλει ειδική πράξη ότι “οι εξής πέντε συγκροτούν μετά την ψήφιση του νόμου την Αρχή αυτή”. Ποια πράξη το λέει αυτό; Τηρείται κάποιος φάκελος από τις αποφάσεις της Διάσκεψης των Προέδρων από τον οποίο να προκύπτει ότι μετά την ψήφιση του νόμου υπάρχει απόφαση της Διάσκεψης που λέει ότι επισημοποιείται η εξής σύνθεση του ΕΣΡ;» ρώτησε την πρόεδρο της Βουλής.
«Δεν προβλέπεται στον νόμο να τηρείται χωριστός φάκελος, όπως δεν έχει προβλεφθεί σε καμία τέτοια διάταξη» απάντησε η Ζωή Κωνσταντοπούλου. «Εσείς τώρα ζητείτε ένα επιπλέον στοιχείο που δεν προβλέπεται στο νόμο. Και έχει ενδιαφέρον αυτό. Μπορεί έτσι να πρέπει να γίνει ή έτσι να προβλεφθεί στον νόμο. Τη νομοθετική πρωτοβουλία εξάλλου έχει η κυβέρνηση και η κυβέρνηση του 2012 ήταν η κυβέρνηση Παπαδήμου».
Στην ερώτηση του Ν. Φίλη «εάν υπάρχει κάποιος φάκελος στη Βουλή από τον οποίο να πιστοποιείται ποια είναι τα μέλη του ΕΣΡ» η κ. Κωνσταντοπούλου απάντησε ότι «η Βουλή δεν είναι γενικό αρχείο τήρησης φακέλων». Τότε ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ της ζήτησε να προσκομίσει στη διαδικασία αντίγραφα της τελευταίας απόφασης της Διάσκεψης των Προέδρων για τη θητεία των σημερινών μελών του ΕΣΡ.
Η κ. Κωνσταντοπούλου απάντησε, αναφερόμενη στην περίοδο πριν από τη θητεία της: «Διανέμονταν από τον προηγούμενο πρόεδρο της Βουλής, όχι έγγραφα που είχε καταρτίσει ο ίδιος, έγγραφα που κατήρτιζαν οι υπηρεσίες, διανέμονταν πίνακες ατύπως, οι οποίοι όμως ήταν καταρτισμένοι από τη Βουλή και περιείχαν ακριβώς όλα τα ονόματα και των εν ενεργεία θητειών και των ληξασών θητειών».
«Αρα, απόφαση δεν υπάρχει, μου λέτε. Υπάρχει άτυπος πίνακας. Αυτό ρώτησα» έκλεισε ο Ν. Φίλης. «Μπορείτε και αρμοδίως να κάνετε αυτή την ερώτηση στις υπηρεσίες και να σας απαντήσουν και εγγράφως» υπέδειξε η πρόεδρος της Βουλής.
Το συμπέρασμα που βγαίνει από την ανάγνωση και μόνον των πρακτικών της Διάσκεψης εξηγεί τον λόγο που ο αρμόδιος υπουργός Επικρατείας, με γνώμονα προφανώς τις εισηγήσεις του νομικού του επιτελείου, επικεντρώνει συνεχώς στη «θεσμική και πολιτική θωράκιση της διαδικασίας αδειοδότησης των τηλεοπτικών σταθμών».
Για να μην εκχωρήσει δηλαδή η κυβέρνηση στους καναλάρχες τη δυνατότητα να προκαλέσουν εμπλοκή στο νομοσχέδιο που βρίσκεται αυτή τη στιγμή στη διαβούλευση, θέλει να εξασφαλίσει τον αδιάβλητο από νομικές επιθέσεις χαρακτήρα του οργάνου που θα αναλάβει να διεκπεραιώσει «την αλλαγή των κανόνων» στο τηλεοπτικό τοπίο.
Το είπε άλλωστε στη Διάσκεψη και η Ζωή Κωνσταντοπούλου, επεκτείνοντας από την πλευρά της τυχόν κινδύνους και σε αντίστοιχα θεσμικά όργανα: «Το κύρος της θητείας των μελών των ανεξάρτητων αρχών αποτελεί στοιχείο που επηρεάζει το κύρος των αποφάσεων που εκδίδουν».
Ο Νίκος Παππάς που συμμετείχε στη συζήτηση, προσκεκλημένος από τη Διάσκεψη, ξεκαθάρισε τη θέση του. «Ενα είναι μόνο το μέλος το οποίο δεν έχει ολοκληρώσει την αρχικώς οριζόμενη, όταν διορίστηκε, θητεία του» είπε αναφερόμενος στη Δήμητρα Παπαδοπούλου – Κλαμαρή, υποστηρίζοντας κατηγορηματικά στη συνέχεια ότι: «Η εφαρμογή των παρατάσεων της θητείας προϋποθέτει απόφαση της Διάσκεψης των Προέδρων. Αλλιώς μπαίνουμε στη λογική ότι μια κυβέρνηση μπορεί να παρατείνει θητείες κατά το δοκούν. Και φεύγει από τη μέση η συνταγματική πρόβλεψη περί ευρείας πλειοψηφίας στη Διάσκεψη των Προέδρων…».
Ο ίδιος καταλήγοντας απηύθυνε στα μέλη της Διάσκεψης έκκληση ώστε «να ληφθούν τα μέτρα που θα θωρακίζουν τη διαδικασία απέναντι σε ορέξεις που έχουν αρχίσει να ξεδιπλώνονται αυτήν τη στιγμή, οι οποίες κατατείνουν και στοχεύουν να αμφισβητήσουν τη διαδικασία έκδοσης των αδειών».
H νέα, σχετική με το ΕΣΡ, συνεδρίαση της Διάσκεψης των Προέδρων δεν αναμένεται να συγκληθεί πριν από τις 20 Αυγούστου. Μέχρι τότε ο Ν. Φίλης, όπως εξουσιοδοτήθηκε από την Κ.Ο. του ΣΥΡΙΖΑ και δεδομένου ότι η Ζωή Κωνσταντοπούλου αποφάσισε να μην αναμειχθεί στο ζήτημα της ανεύρεσης των προσώπων που θα στελεχώσουν το ΕΣΡ, ανέλαβε να διαμορφώσει συγκεκριμένη πρόταση, σε συνεννόηση με τους κοινοβουλευτικούς εκπροσώπους των άλλων κομμάτων.
Περί σεναρίων και συμπτώσεων
Για «οργιαστικού τύπου επιθέσεις, πολύ συγκεκριμένους υπαινιγμούς και επίκληση γεγονότων που δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα» μίλησε η Ζωή Κωνσταντοπούλου. Στο τραπέζι της συνεδρίασης, όμως, δέχθηκε κι άλλα πυρά, διότι η επιστολή με την οποία το ΕΣΡ εγκαλούσε τη Διάσκεψη των Προέδρων για τη συμπλήρωση του οργάνου εκδόθηκε από το Συμβούλιο την ημέρα του σχετικού «θερμού επεισοδίου» μεταξύ της προέδρου της Βουλής και του υπουργού Επικρατείας στην Κεντρική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ.
«Με πολύ συστηματικό τρόπο έχει επιχειρηθεί κατ’ επανάληψη να εξυφανθούν σενάρια και να υλοποιηθούν επιθέσεις τόσο στο πρόσωπό μου όσο και στο πρόσωπο της αντιπροέδου του ΕΣΡ, της κυρίας Λίνας Αλεξίου, που συμβαίνει να είναι μητέρα μου, χωρίς ποτέ να έχει υπάρξει οποιουδήποτε τύπου διαπλοκή λειτουργιών και οποιουδήποτε τύπου θεσμική υπέρβαση ή παρέκβαση», είχε αιτιολογήσει η ίδια νωρίτερα την απόφασή της να μην αναμειχθεί καθόλου στην ανασυγκρότηση του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης.
Η ίδια, άλλωστε, επέλεξε σε όλη της διάρκεια της πολύωρης συνεδρίασης να μην τοποθετηθεί νομικά στο ζήτημα. Ωστόσο, και παρά την ακέραιη στάση της, δεν κατάφερε να πείσει ότι… δεν είναι «ελέφαντας», με αποτέλεσμα να αμφισβητηθούν, κυρίως από τους εκπροσώπους της αντιπολίτευσης, για άλλη μια φορά, εντός (και εκτός) Βουλής, οι ενέργειές της σε επίπεδο προθέσεων.
Και αυτό διότι, μεταξύ των εγγράφων που διένειμε, ήταν και η επιστολή του ΕΣΡ (30/07/15) προς τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής, με την οποία τα τέσσερα μέλη του Συμβουλίου υπογράμμιζαν ως επείγουσα τη συμπλήρωση των κενών θέσεων.
«Η ημερομηνία που έρχεται το χαρτί, κυρία πρόεδρε, από το ΕΣΡ είναι 30 Ιουλίου, δηλαδή μετά το επεισόδιο που είχε προηγηθεί στην Κεντρική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ; Αυτό το σημειώνω», παρατήρησε ο αντιπρόεδρος της Βουλής, Νικ. Κακλαμάνης.
«Αν δεν απατώμαι, 30 Ιουλίου ήταν η ημέρα που συνεκλήθη η Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και έγινε και το γνωστό επεισόδιο», επέμεινε και ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της Ν.Δ., Αδ. Γεωργιάδης. «Αν αυτό αποτελεί σύμπτωση να το δηλώσετε. Εκ προοιμίου θα το δεχθώ ότι έτυχε να έρθει το έγγραφο την ημέρα που ήρθε στη δημοσιότητα η κατηγορία ότι εσείς καθυστερήσατε τη σχετική διαδικασία από τους συντρόφους σας…».
Η απάντηση της προέδρου της Βουλής ήταν αδύναμη: «Να υποβάλετε την ερώτηση αυτή στο Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης. Δεν μπορεί να ρωτάτε την πρόεδρο της Βουλής τι ώρα, στις 30 του μήνα, εστάλη από το ΕΣΡ η επιστολή…».
Τι προβλέπει ο νόμος
Η λειτουργία, η επιλογή και η υπηρεσιακή κατάσταση του προσωπικού του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης περιγράφεται από τα άρθρα 15 (παρ. 2) και 101 Α του Συντάγματος. Η αρμοδιότητα της Βουλής ως προς την επιλογή των μελών των ανεξάρτητων αρχών ορίζεται από το άρθρο 14 του κανονισμού της, που προβλέπει ότι «η Διάσκεψη των Προέδρων επιλέγει με εισήγηση του προέδρου της Βουλής ομοφώνως, άλλως με πλειοψηφία των 4/5 των μελών της, τα μέλη της και μπορεί σε όσες περιπτώσεις το προβλέπει ο νόμος να ανακαλεί την επιλογή και να αποφασίζει την αντικατάσταση μέλους ή του συνόλου των μελών ανεξάρτητης αρχής με την ίδια πλειοψηφία».
Η θητεία των μελών του ΕΣΡ ορίστηκε ως τετραετής από τον εφαρμοστικό του Συντάγματος νόμο 3051/2002 (άρθρο 3 παρ. 2 και άρθρο 5 παρ. 3). Οι θητείες των μελών της σημερινής διοίκησης του Συμβουλίου, ειδικότερα των μελών που διορίστηκαν το 2011 (Λίνα Αλεξίου, Γιώργος Στεφανάκης), λογίζονται ενεργές βάσει της τροποποίησης που επέφερε ο ν. 4055/12 (άρθρο 61 παρ. 2) με την οποία επεκτάθηκε η θητεία των μελών των ανεξάρτητων αρχών σε εξαετία, χωρίς δυνατότητα ανανέωσης και με πρόβλεψη «αυτοδίκαιης» παράτασής της, μέχρι τον διορισμό νέων μελών.
Επί κυβέρνησης Παπαδήμου
Οι σχετικές μεταβατικές διατάξεις ενσωματώθηκαν σε πολυνομοσχέδιο του τότε υπουργού Δικαιοσύνης Μιλτ. Παπαϊωάννου, επί κυβέρνησης Παπαδήμου. «Από την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου λήγει η θητεία των μελών των προβλεπομένων από το Σύνταγμα ανεξάρτητων αρχών που έχουν επιλεγεί από τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής και έχουν υπηρετήσει ως τακτικά ή αναπληρωματικά μέλη στην ίδια Αρχή συνολικά για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο της οκταετίας» αναφέρεται συγκεκριμένα στον νόμο.
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης στη Διάσκεψη, πάντως, ο αντιπρόεδρος της Βουλής Αλ. Μητρόπουλος παρέθεσε τη δική του νομική ερμηνεία –αντίθετα με τη Ζωή Κωνσταντοπούλου που περιορίστηκε, πολύ προσεκτικά, στην ανάγνωση μόνο των κείμενων διατάξεων. «Καμία νομική επιτροπή της Βουλής ή κανένας νομικός σήμερα, ερμηνεύοντας τον 4055 δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι είναι υποχρεωτική η εξάντληση της οκταετίας των μελών. Μπορεί να διακοπεί, να ανασυντεθεί εξ υπαρχής» υποστήριξε ο κ. Μητρόπουλος.
Υπογραμμίζεται πως η κυβερνητική πλευρά στη νομική της επιχειρηματολογία στηρίζεται και σε σχετική απόφαση (3515/2013) της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας με την οποία χαρακτηρίζει την «αυτοδίκαιη παράταση της τετραετούς θητείας των μελών του ΕΣΡ» ως αντιβαίνουσα το Σύνταγμα.
