Πλάι στα εγκαταλελειμμένα εργοστάσια της Δραπετσώνας, το Τσιμεντάδικο, το Γυψάδικο, τις δεξαμενές πετρελαίου, θα περπατήσουν σήμερα κάτοικοι, μαθητές, δήμαρχοι, εκπρόσωποι φορέων και θα καταλήξουν στον παραθαλάσσιο χώρο δίπλα στο υαλουργείο της Εταιρείας Λιπασμάτων.
Στη διαδρομή αυτή θα κουβεντιάσουν για την ιστορία της βιομηχανικής ανάπτυξης της περιοχής από τα τέλη του 19ου αιώνα και για το πώς διαμορφώθηκαν οι συνθήκες ζωής και εργασίας στον προσφυγικό-εργατικό συνοικισμό της Δραπετσώνας, αλλά και για το μέλλον της πόλης τους και την ανάγκη να αποκτήσει τη φυσική διέξοδο, την πρόσβαση στη θάλασσα.
Ο ιστορικός περίπατος στην πρώην βιομηχανική ζώνη της Δραπετσώνας διοργανώνεται στις 11 το πρωί μέχρι τις 12.30 το μεσημέρι από τον Δήμο Κερατσινίου-Δραπετσώνας, τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) και τη ραδιοφωνική εκπομπή «Η Ιστορία στο Κόκκινο» (Κόκκινο 105,5) και σημείο συνάντησης θα είναι ο Υδατόπυργος Εταιρείας Λιπασμάτων.
Μετά το 1880
Η ιστορία των εργοστασίων που λειτούργησαν στην περιοχή μετά το 1880, μετατρέποντάς τη σε καθαρά βιομηχανική ζώνη, περιγράφεται ανάγλυφα σ’ ένα μικρό ιστορικό από τον Δήμο Κερατσινίου-Δραπετσώνας: Στην παράκτια ζώνη της Ηετιώνειας ακτής και στην ενδοχώρα στη Δραπετσώνα ξεκίνησαν να λειτουργούν μια σειρά από βιοτεχνικές και βιομηχανικές επιχειρήσεις μετά το 1880. Το ατμοκίνητο σαπωνοποιείο των αδελφών Ζαβογιάννη εγκαταστάθηκε πρώτο τη δεκαετία του 1880, ακολούθησε το ελαιουργείο-σαπωνοποιείο του Γ. Σαραϊντάρη τη δεκαετία του 1890.
Στις αρχές του 20ού αιώνα στον βιομηχανικό χάρτη της περιοχής προστέθηκαν το βυρσοδεψείο Μιχαλινού το 1904, το αγγειοπλαστείο-τσιμεντοποιείο Ζαβογιάννη-Ζαμάνη και σία (μετέπειτα ΑΓΕΤ) το 1906. Την ίδια χρονιά μεταφέρθηκε και το Ελληνικό Μηχανοποιείο και Ναυπηγείο Βασιλειάδη Α.Ε., ενώ το 1909 ξεκίνησε η κατασκευή του εργοστασίου της Ανώνυμης Ελληνικής Εταιρείας Χημικών Προϊόντων και Λιπασμάτων.
Το μέγεθος και η έκταση των συγκεκριμένων μονάδων, το όγκος της παραγωγής τους και της εργατικής δύναμης που απασχολούσαν, οριοθέτησαν τη Δραπετσώνα ως το κέντρο της βιομηχανικής ανάπτυξης του Πειραιά.
Στα τέλη του 19ου αιώνα παράλληλα με τις βιομηχανικές μονάδες στην Ηετιώνεια ακτή, δίπλα στις εγκαταστάσεις του λιμανιού και των σιδηροδρομικών γραμμών, νέοι οικιστικοί πυρήνες δημιουργήθηκαν βορειοανατολικά της βιομηχανικής ζώνης.
Οι εργατικοί πληθυσμοί των νέων μονάδων έφτιαξαν παραπήγματα στον κενό χώρο που υπήρχε δίπλα από τα εργοστάσια όπου δούλευαν. Μικροσκοπικές ξύλινες κατασκευές με πατημένο χώμα για πάτωμα και τενεκέδες για στέγη συνέθεταν τους οικιστικούς θύλακες που δημιουργήθηκαν απομονωμένοι από την πόλη του Πειραιά και αόρατοι από τους κατοίκους τους.
Η Δραπετσώνα αποτελούσε τον ιδανικό χώρο για να στεγάσει έναν «αόρατο» εργατικό οικιστικό πυρήνα. Η άφιξη των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής και η εγκατάσταση περισσότερων από 25.000 προσφύγων μετασχημάτισαν τον οικισμένο χώρο σε μια ατελείωτη παραγκούπολη.
Σήμερα τα κουφάρια των εργοστασίων θυμίζουν το παρελθόν. Η εναλλακτική χρήση των χώρων αυτών μπορεί να οριοθετήσει μια νέα εποχή για τη σχέση των πολιτών με τους δημόσιους χώρους και την ουσιαστική επανοικειοποίηση των φαινομενικά «ανεκμετάλλευτων» περιοχών, εξασφαλίζοντας την πρόσβαση στη θάλασσα για τους κατοίκους της Δραπετσώνας και του Κερατσινίου.
