Το Οικουμενικό Πρόγραμμα Προσφύγων για την περίπτωση του Κ. Ziad

Με αφορμή τη δημοσίευση του άρθρου του Θοδ. Μεγαλοοικονόμου για την οδύσσεια του μικρού Ziad, η οργάνωση «Οικουμενικό Πρόγραμμα Προσφύγων – Κέντρο Συμπαράστασης Παλιννοστούντων και Μεταναστών», που ανέλαβε να κινήσει τη διαδικασία δικαστικής συμπαράστασης στον Ziad προκειμένου να υποβάλει αυτός αίτημα ασύλου και να μπορέσει να προχωρήσει η διαδικασία οικογενειακής επανένωσης, επισημαίνει πως η κωλυσιεργία που σημειώθηκε στην διαδικασία επανένωσης δεν οφείλεται στην υπηρεσία Ασύλου.

Η αναλυτική επιστολή της προϊσταμένης της οργάνωσης, Ευθαλίας Παππά

Θέμα: επισημάνσεις αναφορικά με το άρθρο που δημοσιεύθηκε στις 9/7/2015 με υπογραφή του ψυχίατρου Θ. Μεγαλοοικονόμου για την περίπτωση οικογενειακής συνένωσης του Κ. Ζ. αιτούντα άσυλο από Συρία με την οικογένεια του στη Γερμανία

Το άρθρο που δημοσιεύθηκε για τον Κ. Ziad δεν αντιπροσωπεύει στο σύνολο του την άποψη που διαμορφώσαμε εμείς ως νομική και κοινωνική υπηρεσία για τις πλημμέλειες ή τα δομικά προβλήματα χειρισμού της υπόθεσης από εμπλεκόμενους φορείς. Όπως αναφέρεται στο άρθρο, η υπηρεσία μας μετά από παραπομπή που μας έγινε τον Νοέμβριο 2014 από το Περιφερειακό Γραφείο Ασύλου Αττικής, ανέλαβε να κινήσει τη διαδικασία δικαστικής συμπαράστασης προκειμένου να καταστεί δυνατή η υποβολή του αιτήματος ασύλου με σκοπό την οικογενειακή συνένωση στο πλαίσιο του Κανονισμού του Δουβλίνου ΙΙΙ.

Όντως νομικά όταν ένα ενήλικο άτομο δεν μιλάει, δεν έχει επικοινωνία με το περιβάλλον και δεν είναι δυνατό να εκφράσει τη βούλησή του, τότε για να προστατευθεί είναι απαραίτητο να τεθεί σε δικαστική συμπαράσταση και ο συμπαραστάτης είναι αυτός που θα πρέπει να προβεί στις απαραίτητες ενέργειες. Ο,τιδήποτε άλλο, ακόμη κι από άτομα που θέλουν να βοηθήσουν μπορεί να είναι επικίνδυνο στην πράξη.

Η κωλυσιεργία δεν ήταν εξαιτίας του Περιφερειακού Γραφείου Ασύλου Αττικής και της Υπηρεσίας Ασύλου. Από αυτό που διαπιστώσαμε εμείς όταν αναλάβαμε την υπόθεση ήταν ότι τόσο η κοινωνική λειτουργός από το Νοσοκομείο όσο και υπάλληλοι της Υπηρεσίας Ασύλου είχαν απευθυνθεί στην αρμόδια αρχή (Εισαγγελέα Πρωτοδικών Αθηνών) προκειμένου να κινήσει την αυτεπάγγελτη διαδικασία για τη θέση του σε δικαστική συμπαράσταση. Το πρόβλημα ήταν καθαρά πρακτικό. Έπρεπε η αίτηση προς τον Εισαγγελέα να έχει μορφή δικογράφου και να είναι υπογεγραμμένη από πληρεξούσιο δικηγόρο με το απαραίτητο γραμμάτιο προείσπραξης. Αφού δεν υπήρχαν χρήματα για τα έξοδα αυτά προφανώς από το Νοσοκομείο, δεν μπορούσε η διαδικασία να προχωρήσει.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το ΑΚ 1668, το νοσηλευτικό προσωπικό του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου έχει υποχρέωση να γνωστοποιεί στο δικαστήριο κάθε περίπτωση που μπορεί να συνεπάγεται την υποβολή ενός προσώπου σε δικαστική συμπαράσταση, αμέσως μόλις την πληροφορείται κατά την άσκηση των καθηκόντων του. Εφόσον ο Ziad είχε τεθεί σε ακούσια νοσηλεία (ως αγνώστων στοιχείων), όταν κατέστη δυνατό να μαθευτούν περισσότερα στοιχεία της ταυτότητάς του, το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό όντως ενημέρωσε τους αρμόδιους φορείς της Εισαγγελίας προκειμένου να κινηθεί η αυτεπάγγελτη διαδικασία για τη θέση του Κ.Ζ σε δικαστική συμπαράσταση, καθώς πρόκειται για περίπτωση ψυχοδιανοητικής διαταραχής.

Σύμφωνα με το νόμο το Δικαστήριο μπορεί να κινηθεί αυτεπάγγελτα και ο εισαγγελέας υποχρεούται να γνωστοποιεί στο δικαστήριο κάθε τέτοια περίπτωση. Ωστόσο, το άρθρο 1668 ΑΚ δεν προβλέπει συγκεκριμένο τύπο για την ενημέρωση αυτή. Επειδή, σύμφωνα με την ενημέρωση που είχαμε από την Γραμματεία της Εισαγγελίας, παλαιότερα είχε προκύψει θέμα ως προς τη μορφή της ενημέρωσης του Δικαστηρίου και του Εισαγγελέα από το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό αλλά και οποιονδήποτε έχει ενδιαφέρον για το άτομο που πρέπει να υπαχθεί σε δικαστική συμπαράσταση, σε συνεννόηση με τον ΔΣΑ, συμφωνήθηκε η λύση της κατάθεσης δικογράφου από δικηγόρο. Ως γνωστόν, δε γίνεται κατάθεση αιτήσεως χωρίς το γραμμάτιο της προείσπραξης. Τα υπόλοιπα έξοδα ωστόσο (επιδόσεις κλπ) αναλαμβάνει η Εισαγγελία. Επομένως έπρεπε να βρεθεί μία υπηρεσία να αναλάβει τα έξοδα δικηγόρου, της κατάθεσης και παράστασης στο δικαστήριο, κάτι το οποίο έγινε από εμάς.

Κατά τη γνώμη μας, η καθυστέρηση στην κίνηση της διαδικασίας (πριν αναλάβει η υπηρεσία μας) αποδίδεται στο τρόπο χειρισμού της υπόθεσης ενώπιον της Εισαγγελίας και του Δικαστηρίου και στο ότι δεν υπήρχε γενικότερη πρόβλεψη για το πώς θα αντιμετωπίζονται τέτοια περιστατικά (π.χ. με την Εισαγγελία ανηλίκων για τους ασυνόδευτους ανήλικους η πρακτική είναι πιο τυποποιημένη και η συνεργασία των εμπλεκόμενων φορέων πιο άμεση και ταχεία).

Επίσης όπως είδαμε από τα στοιχεία του φακέλου του Κ.Ζ, ο νεαρός Σύριος είχε νοσηλευθεί το 2012 για λίγους μήνες και στο Γ. Ν. Νίκαιας. Είναι περίεργο πως βρέθηκε μετά στο «δρόμο» από όπου συνελήφθη από την αστυνομία και μεταφέρθηκε στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αθηνών.

Αναφορικά με την υπηρεσία ασύλου, από τη στιγμή της παραπομπής (Νοέμβριος 2014) προκειμένου να διερευνήσουμε τις δυνατότητες για ανάληψη της δικαστικής συμπαράστασης μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας οικογενειακής επανένωσης (1η Ιουλίου 2015), η συνεργασία μαζί τους ήταν άψογη καθώς επιτάχυναν στο μέγιστο όλους τους χρόνους διεκπεραίωσης των σταδίων που απαιτούνται για να γίνει το αίτημα εξερχόμενο και, μετά την αποδοχή από τις Γερμανικές Αρχές, για να πραγματοποιηθεί η μεταφορά του. Υπόψη, ότι μεσολάβησε ένα ικανό διάστημα όπου περιμέναμε την απάντηση από τη χώρα προορισμού και διακοπές των δικαστηρίων λόγω εκλογών.

Κατά τα άλλα συμφωνούμε με την κριτική που ασκείται για την Ευρώπη φρούριο και τις εθνικές πολιτικές των ευρωπαϊκών χωρών που αρνούνται την ανάληψη καταμερισμού των ευθυνών και αναδιανομής των προσφύγων που αφικνούνται στις χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου.

Η απάντηση του Θόδωρου Μεγαλοοικονόμου

Προκαλεί, το λιγότερο που μπορεί πει κανείς, «έκπληξη» το γεγονός ότι μια ΜΚΟ («Κέντρο Συμπαράστασης Παλιννοστούντων και Μεταναστών») που εμπλέκεται σε ζητήματα μετανάστευσης σπεύδει, με αφορμή την υπόθεση της «κατ΄εξαίρεσιν» αίσιας έκβασης της υπόθεσης του Ζιάντ, να βγάλει λάδι την Υπηρεσία Ασύλου του ΥΠΡΟΠΟ, την υπηρεσία μια χώρας με το μικρότερο ποσοστό αποδοχής των αιτήσεων ασύλου σε όλη την Ευρώπη και η οποία υπηρεσία λειτουργεί επιτελώντας αυτήν ακριβώς την αποστολή.

Η ίδια η κ. Ε. Παππά, σε μια εορταστικού χαρακτήρα ανακοίνωσή της μετά την αναχώρηση του Ζιάντ, τονίζει ότι «είναι από τις περιπτώσεις που χωρίς την  παρέμβαση από οργάνωση δεν επρόκειτο με κανένα τρόπο να καταστεί δυνατή η  αναχώρηση από τη Ελλάδα και επανένωση με την οικογένεια». 

Δηλαδή, είναι επειδή το κράτος είναι ανύπαρκτο σε όλα αυτά τα ζητήματα, που αφήνεται ελεύθερο το πεδίο σε ΜΚΟ να δράσουν (με όποιον τρόπο, βαθμό. κίνητρο η καθεμία), γιατί χωρίς αυτό που ενίοτε τους ανατίθεται, ακόμα και ο Ζιάντ θα εξακολουθούσε να είναι στο ψυχιατρείο, όπως χιλιάδες άλλοι στους δρόμους και στα στρατόπεδα.

Η περίπτωση του Ζιάντ δεν μπορεί να αναχθεί σε γραφειοκρατικές διαδικασίες, παράβολα, τυπικότητες, που υπάρχουν για να δρουν προσχηματικά και να βάζουν φραγμούς. Στην Υπηρεσία Ασύλου, κάναμε, εν προκειμένω, την διάκριση ανάμεσα σε υπαλλήλους που κατανοούσαν και προσπαθούσαν στην κατεύθυνση ότι δεν έπρεπε να υπάρχουν αγκυλωτικές τυπικότητες στην υπόθεση του Ζιάντ και στους φραγμούς που έβαζαν οι άνωθεν.

Ακόμα και η Γραμματεία Δικαστικής Συμπαράστασης είχε την άποψη ότι η συγκεκριμένη υπόθεση θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί «αλλιώς». ΟΛΟΙ όσοι ασχολήθηκαν με την «υπόθεση Ζιάντ», ξέρουν ποιός είναι; Κάθισαν λίγο μαζί του να πιουν έναν καφέ, επικοινώνησαν, έζησαν στιγμές μαζί του; Ξέρουν πόσο τραυματική ήταν, πόσο έβλαψε την  ψυχική του υγεία η περίπου 20μηνη παραμονή του στο ψυχιατρείο;

Έξι μήνες γι΄ αυτή την τελείως άχρηστη διαδικασία δικαστικής συμπαράστασης ίσως είναι λίγο για κάποιους που λειτουργούν στο γραφειοκρατικό επίπεδο (και δεν υποτιμώ καθόλου τη σημασία που έχει να  καταφέρνει κανείς να επιταχύνει αυτές τις διαδικασίες), ήταν, όμως, αιώνας γα τον Ζιάντ. 

Τι πιο αυτονόητο για ένα παιδί σαν κι αυτόν, που το έχει χάσει, για τους γνωστούς λόγους, η μητέρα του, να της επιτραπεί να έλθει η ίδια, ή ένας αδελφός το να τον πάρει. Ή στην υπηρεσία του ψυχιατρείου να διαμεσολαβήσει σε ένα τόσο προφανές, πιο προφανές δεν γίνεται, ζήτημα; Αλλά αυτό είναι το «Δουβλίνο», το Σένγκεν, η  Frontex, το Φαρμακονήσι, οι φράκτες, και το δήθεν «Άσυλο», που αποτελεί απλώς ένα φραστικό περιτύλιγμα όλων των προηγούμενων.