Η μονολιθικότητα είναι η πηγή της επισφαλούς βεβαιότητας…

Τελικά, οι εξουσίες ορίζουν το περιεχόμενο των ιδεολογικών πλουραλισμών των σύγχρονων ευρωπαϊκών κοινωνιών ή απλά τις διαχειρίζονται κατά το δοκούν για να εξυπηρετήσουν τη διαιώνιση της κυριαρχίας τους; Τέτοιου είδους ερωτήματα συνήθως λαμβάνουν από τους περισσότερους τις απαντήσεις που καθ-ορίζουν οι ιδεολογικές αναφορές του κάθε ερωτώμενου. Φυσιολογικό θα πουν σχεδόν όλοι, ακόμα και αν λίγοι είναι κατά τα συνηθισμένα εκείνοι που μπορούν να αναγνωρίσουν τις παγίδες που προκύπτουν από μια τέτοια προσέγγιση του ζητήματος. Όταν έχουμε απέναντι μας κάποιον «μασκοφόρο», δεν αρκεί για να αναγνωρίσουμε το πρόσωπο του να σταθούμε απλά στη μάσκα που φοράει… 

Το κοινωνικό ζυμωτήρι βρίθει συμπεριφορών, στάσεων ζωής και ιδεολογικών επικαλύψεων. Μάλιστα, αν θέλουμε να το δούμε λίγο πιο παραστατικά το πράγμα η βασική -λυτρωτικής υφής (και επίφασης…)- αναζήτηση είναι μια αφηρημένη αίσθηση ελευθεριότητας που αγκαλιάζει σαν μυρωδάτο πέπλο τις συνειδήσεις των περισσοτέρων ανθρώπων, ανεξαρτήτως του επιπέδου της νοητικής αλλά και της διανοητικής τους συγκρότησης. Άσχετα, αν τα μάτια για να δουν καλά χρειάζονται την ορατότητα που εξασφαλίζει η απουσία αντικειμένων μπροστά από τον οπτικό ορίζοντα… Αφού στις μέρες μας, στην Ευρώπη δεν υπάρχουν λαϊκές δημοκρατίες για να λαμβάνουν χώρα εκλογές με μοναδικό υποψήφιο τον κομματικό εκλεκτό, τον άνθρωπο που υπέδειξε ο εσώκλειστος συγκεντρωτισμός, ας αναζητήσουμε ένα ερώτημα που η καταφατική του απάντηση θα κυμαινόταν σε ανάλογα ποσοστά προτίμησης: «Θέλεις να είσαι ελεύθερος/η;». Όσοι πουν όχι, ή θα αστειεύονται ή τη συγκεκριμένη στιγμή θα είναι παραδομένοι σε πίσω σκέψεις -προς την κατεύθυνση της ψυχοπνευματικής απόσυρσης. Ή, δεν θα άκουσαν καν το ερώτημα… Οι άλλες επεξηγήσεις μάλλον αποκλείονται, εκτός από το ποσοστό του στατιστικού λάθους.

Οι εξουσίες από τα πρώτα χρόνια ανάπτυξης ουσιωδών επιστημονικών συμπερασμάτων για τις ατομικές και μαζικές συμπεριφορές έχουν αποθηκεύσει χρήσιμες πληροφορίες. Ύστερα, είναι σε θέση να «παίξουν τα ρέστα» τους προωθώντας στο ανεγειρόμενο σύγχρονο «παγκόσμιο χωριό» της διαρκούς μετάπλασης εύρος προτύπων και προτεινόμενων life style. Μια πραμάτεια επιτηδευμένης ψευτο-φροντίδας, που δεν αφήνει σχεδόν κανέναν να απαγγέλλει παραπονιάρικα στιχάκια όταν απολογείται δημόσια… Φροντίζουν, δε, να προκαλούν και τις ανάλογες εναλλακτικές αντι-προτάσεις, που υποθετικά κινούνται σε διαφορετική πορεία. Όμως, κάποιες φορές η απουσία σημείων τομής δεν αποκλείει τη συμπόρευση. Ίσως, μάλιστα, ένα τέτοιο είδος χειρισμού των περιστάσεων να είναι αποτελεσματικότερο. Μπορούμε να φανταστούμε πως ένα χαμογελαστό πρόσωπο πίσω από ένα κουρτινοειδές παραβάν απολαμβάνει τα δρώμενα με την ψυχή του, γλιτώνοντας την έκθεση σε πολλαπλά αυθαίρετα συμπεράσματα που υπόκειται κάποιος που γελάει φανερά μπροστά σε κάθε λογής ακροατήρια…

Οι εξουσίες, βέβαια, κάποιες φορές επιλέγουν να κινηθούν διαφορετικά από την απλή εκμετάλλευση των παρόντων συνθηκών, και να επέμβουν ενεργά για τη διαμόρφωση όρων -και ανθρωπογεωγραφικών πεδίων- που θα μετασχηματίζουν συνειδήσεις. Για παράδειγμα, ο νους μας μπορεί να πάει στη Σοβιετική Ένωση της δεκαετίας του 1980 και στις κρατικά ενορχηστρωμένες απόπειρες διαμέσω της Περεστρόικα και της Γκλάσνοστ να διαμορφωθεί ένας σύγχρονος τύπος Σοβιετικού πολίτη που θα μπορούσε να ανταποκριθεί στις ανάγκες της παγκοσμιοποιημένης Νέας Τάξης Πραγμάτων (που αυτό-εγκαινίαζε εκείνα τα χρόνια την παγκόσμια της παρουσία). Το αποτέλεσμα, βέβαια, ήταν τόσο διφορούμενο που στα τέλη του 1991 έπαψε να υπάρχει η ίδια η ΕΣΣΔ… Μπορεί κάποιος να μιλήσει για πλήρη αποτυχία, που θα πρέπει να τη χρεωθούν περισσότερες παράμετροι από το κλασικό ανάθεμα στον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ και την όποια ατολμία του… Όμως, η επαναφορά του κρατισμού στις αρχές του αιώνα που διανύουμε στο συγκεκριμένο γεωγραφικό πλαίσιο, επιτρέπει σε κάποιους αιρετικούς να μιλήσουν για μια απαραίτητη δοκιμασία περίπου 10 ετών για το ρωσικό λαό, που θα του επέτρεπε να κάνει τις συγκρίσεις και να καταλήξει στη δημοκρατική αποδοχή του νεο-κρατισμού. Σε αντίθεση με το κινεζικό μοντέλο διακυβέρνησης, που απομακρυσμένο από την ευρωπαϊκή παράδοση και επικράτεια δεν διανοήθηκε καν τέτοια πειράματα, με τη γνωστή σκηνή στην πλατεία Τιεν Αν Μεν (με το τανκς και το φοιτητή) να αποκρυσταλλώνει τις επιλογές της κινεζικής ηγεσίας εκείνης της εποχής για το απαιτητικό μέλλον που διαμορφωνόταν ταχέως…

Τελικά, τι έγινε στη Ρωσία; Από αυτό το παράδειγμα, μπορούμε να εξάγουμε μονάχα ένα συμπέρασμα. Πως ο χρόνος -και τα αποτελέσματα μέσα σε αυτόν- των προωθημένων τακτικών είναι που θα κρίνουν το οριστικό πόρισμα των ουσιαστικότερων αναλύσεων. Εξάλλου, έχει αποδειχτεί πολλάκις πως κάθε σχολή σκέψης έχει τα δικά της υποδείγματα, τα δικά της χαρακτηριστικά, τις δικές της τεχνοτροπίες εφαρμογής, έτσι ώστε να μη μπορούμε να κάνουμε λόγο για εξουσιαστική πράξη, αλλά να είμαστε υποχρεωμένοι να χρησιμοποιήσουμε πληθυντικό και στις δύο λέξεις… Η διερεύνηση της πολυπλοκότητας και της διαφορετικότητας είναι αυτή που σπάει τις γυάλες της μονολιθικότητας και των επισφαλών βεβαιοτήτων. Αν και κάποιοι αρέσκονται απλά στο να εξιτάρουν το μυαλό τους, άλλοι να γλιτώσουν από βάρη (λειτουργώντας σαν ασυνείδητοι και ενστικτώδεις υλοποιητές του ελευθερία -από…), και άλλοι να αλλάξουν τα πράγματα προς την πλευρά των στόχων τους… Οι πρώτοι έχουν το πιο ανέφελο έργο, οι δεύτεροι έχουν πολλές πιθανότητες να τα καταφέρνουν με αξιοθαύμαστη περιοδικότητα -που τους ανανεώνει την πράσινη κάρτα της προσωρινής παραμονής στο εκάστοτε εποχιακό in κλίμα-, αλλά όλες οι κινητικότητες τους αναπτύσσονται από ένα σημείο και μετά στους προκαθορισμένους (και διακοσμημένους με πλείστα εντυπωσιακά υλικά αντικείμενα) χώρους που επιτρέπουν οι τελευταίοι και οι διάφορες πνευματικές εργασίες τους…