Ν. Χατζηκυριάκος – Γκίκας και όχι μόνο…

Από την οδό Κριεζώτου, τον μικρό δρόμο κοντά στην πλατεία Συντάγματος, περνάω τουλάχιστον 2 με 3 φορές την εβδομάδα. Γνωρίζω ότι εκεί, στον αριθμό 3, στο εξαώροφο κτίριο, έζησε και το χρησιμοποίησε ως κατοικία και ατελιέ, όντας και ιδιοκτήτης του, ο ζωγράφος Νίκος Χατζηκυριάκος – Γκίκας.

Πεθαίνοντας στις 3 Σεπτεμβρίου 1994, στα 88 του, άφησε σημαντικό έργο, αντιπροσωπευτικό μέρος του οποίου εκτίθεται στο εν λόγω κτίριο που, πριν φύγει από τη ζωή, είχε δωρίσει στο Μουσείο Μπενάκη.

Το οποίο Μουσείο Μπενάκη, χάρη στη δημιουργικότητα του διευθυντή του Αγγελου Δεληβορριά (άφησε τον περασμένο Νοέμβριο, έπειτα από ευδόκιμη υπηρεσία 41 χρόνων, τη διεύθυνσή του – παραμένει όμως στη διοικητική επιτροπή), του αρχιτέκτονα Παύλου Καλλιγά, υπό την επίβλεψη του ίδιου του δωρητή και τη συγχρηματοδότηση ντόπιων και κοινοτικών προγραμμάτων, μετετράπη σε μια ελκυστική αυτοτελή μονάδα του Μουσείου Μπενάκη.

Την επονομαζόμενη έκτοτε Πινακοθήκη Νίκου Χατζηκυριάκου – Γκίκα εγκαινίασε στις 22 Απριλίου 1991 ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής, παρόντος του ζωγράφου.

Περνάω λοιπόν έξω από το εν λόγω κτίριο (δημιούργημα του αρχιτέκτονα Κώστα Κιτσίκη, μεταξύ 1932 και 1934), αλλά όλο ανέβαλλα μια επίσκεψη – την οποία εν τέλει πραγματοποίησα με δύο ακόμη συναδέλφους και έμεινα άκρως εντυπωσιασμένος, τόσο από τη διαμόρφωση του χώρου όσο και από τα εκθέματα.

Γόνος εύπορης οικογένειας (που κράτησε τα επώνυμα του πατέρα και της μητέρας του), ο Ν. Χατζηκυριάκος – Γκίκας, με λαμπρές σπουδές φιλοσοφίας και ζωγραφικής, εδώ και στο εξωτερικό, διακρίθηκε ως ζωγράφος, γλύπτης, χαράκτης, εικονογράφος, συγγραφέας, καθηγητής στο Μετσόβιο, ακαδημαϊκός.

Ο,τι αφορά το έργο και τον βίο του παρουσιάζεται μετά τον τρίτο όροφο: ήγουν ελαιογραφίες, σχέδια, γλυπτά, χαρακτικά, αρχεία, βιβλιοθήκη και ο εξοπλισμός ενός αρχοντικού.

Η έκπληξη γι’ αυτόν που περιμένει να δει μια πινακοθήκη μόνο με έργα του ιδιοκτήτη (αυτά που περιλαμβάνονται στο επιβλητικό λεύκωμα «Κριεζώτου αρ. 4») είναι ότι στους τρεις πρώτους ορόφους εκτίθεται ένα σημαντικό και αντιπροσωπευτικό μέρος της πνευματικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας της νεότερης Ελλάδας.

Εκεί γλυπτά των Τόμπρου, Γιάννη Παππά, Κώστα Κουλεντιανού, Θανάση Απάρτη, Μέμου Μακρή, Χρήστου Καπράλου, χαρακτικά του Γιώργου Οικονομίδη, καθώς και βιβλία του Γιάννη Σκαρίμπα εικονογραφημένα από τον χαράκτη, φιγούρες από το θέατρο σκιών του Σωτήρη Σπαθάρη.

Και δημιουργίες των: Φώτη Κόντογλου, Γιώργου Γουναρόπουλου, Γεράσιμου Στέρη, Δημήτρη Πικιώνη, Σπύρου Παπαλουκά, Γιάννη Μόραλη, Σπύρου Βασιλείου, Νίκου Εγγονόπουλου, Γιάννη Τσαρούχη, Γιώργου Μαυροΐδη, Αγήνορα Αστεριάδη, Βάλια Σεμερτζίδη, Διαμαντή Διαμαντόπουλου, Α. Τάσσου, Βάσως Κατράκη, Γιάννη Σπυρόπουλου, Μποστ, Μίνου Αργυράκη, Αννας Κινδύνη, Παναγιώτη Τέτση, Νίκης Καραγάτση, Ασαντούρ Μπαχαριάν, αρχιτεκτονικά σχέδια του Κωνσταντίνου Δοξιάδη.

Στις προθήκες ξεχωρίζουν τα βραβεία Νόμπελ του Γιώργου Σεφέρη και του Οδυσσέα Ελύτη, το Βραβείο Λένιν στον Γιάννη Ρίτσο, το Οσκαρ του Βασίλη Φωτόπουλου, το χειρόγραφο της «Πρέβεζας» του Κώστα Καρυωτάκη, η πρώτη έκδοση του Pedro Cazas του Κόντογλου, καθώς και του «Μπολιβάρ» του Εγγονόπουλου, χειρόγραφο του «Μεγάλου Ανατολικού» του Ανδρέα Εμπειρίκου κι ενός σουρεαλιστικού ποιήματος του Νάνου Βαλαωρίτη, παρτιτούρες του Νίκου Σκαλκώτα, του Μάνου Χατζιδάκι και του Μίκη Θεοδωράκη.

Και ακόμα, η φωτογραφική μηχανή και φωτογραφίες της Nelly’s, καθώς και φωτογραφίες των Σπύρου Μελετζή, Κώστα Μπαλάφα, Δημήτρη Χαρισιάδη, Τάκη Τλούπα, μια επιστολή της Εντίθ Πιαφ στον Δημήτρη Χορν…

Αυτά από μια σύντομη (στεγνή, ομολογώ) «ξενάγηση», που δεν εξαντλείται βέβαια με μια επίσκεψη και ένα σημείωμα όπως το παρόν.

Στο πλαίσιο

►Πότε οι κάτοικοι αυτής της πόλης επισκεπτόμαστε τα σπουδαία μουσεία μας; Κυρίως όταν έχουμε να ξεναγήσουμε κάποιον επισκέπτη. Οπότε, ούτω πώς, πριν από λίγες ημέρες βρέθηκα για κάποιους από τα ξένα στο Μουσείο της Ακρόπολης. Κι επειδή έχω ξαναδεί τα εκθέματα, χάρηκα περισσότερο τον κόσμο –μεγάλους και μικρούς, ομάδες και κατά μόνας–, πλήθη, ξένοι οι περισσότεροι. Να λοιπόν που οι τουρίστες έχουν έναν επιπλέον ελκυστικό λόγο να μένουν περισσότερο στην Αθήνα, ενισχύοντας έτσι την αυταπάτη ότι δεν είμαστε ανάξιοι κληρονόμοι.

►Τώρα γιατί το γράφω αυτό; Επειδή την περασμένη εβδομάδα είχαμε την ετήσια Ημέρα των Μουσείων και αναρωτήθηκα πόσοι επωφελήθηκαν από τη δωρεάν είσοδο. Το υπουργείο Παιδείας ωστόσο, επωφελούμενο προφανώς από τη γιορτή, στην έναρξη των πανελλαδικών εξετάσεων με το μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, έδωσε το θέμα «Εμείς και οι αρχαίοι χώροι θέασης και ακρόασης». Εχει ενδιαφέρον να μάθουμε πώς το χειρίστηκαν τα παιδιά.

►Προσωπικά πάντως, συμμερίζομαι την άποψη του συναδέλφου Γιώργου Σταματόπουλου στην καθημερινή στήλη του στο ημέτερο φύλλο: «Πολύ φοβάμαι ότι οι μαθητές αγνοούν τι σημαίνει αρχαίο θέατρο, όπως και πολλοί ενήλικοι βεβαίως, όπως και πολλοί πολιτικοί. Απορώ γιατί το θέμα χαρακτηρίστηκε βατό… Πώς θα δικαιολογήσουν οι μαθητές τον συμπλεκτικό σύνδεσμο του θέματος; Πώς θα καταλάβουν τι σημαίνει κερκίδα, στοά, έστωρ, χορός, σκηνή, ορχήστρα, κόθορνος, κοίλον, προσκήνιο, παρασκήνιο, πάροδος, διάζωμα, εδώλιο – τι ξέρουν για τον Διόνυσο και για τη Δημοκρατία;»…

ΚΑΙ… «Η τιμώμενη ποιήτρια είναι η Καινή Διαθήκη της νεότερης ποίησης», είπε ο πρόεδρος του τμήματος Θεολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κατά την αναγόρευση της Κικής Δημουλά ως επιτίμου διδάκτορος. Ούτε οι πανεπιστημιακοί έχουν μέτρο.