Ψεύτικες και αποτρόπαιες εικόνες

Οποιος επιχειρήσει να αποκομίσει στη Γερμανία μια εικόνα για την Ελλάδα από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, καταλήγει σε μια καταστροφική εικόνα της χώρας και της κυβέρνησή της. (Και πώς αλλιώς μπορεί ο μέσος άνθρωπος να ενημερωθεί, πέρα από τα μέσα ενημέρωσης;)

Η κύρια αστική εφημερίδα, η «Frankfurter Allgemeine Zeitung», γράφει με χλευασμό στις 29.6 ήδη στον τίτλο του κύριου άρθρου της: «Από το Grexit στο Alexit». Η παραίτηση του Ελληνα πρωθυπουργού θεωρείται δεδομένη. Το πρωτοσέλιδο άρθρο λέει στη συνέχεια: «Κανείς δεν μπορεί πλέον να εξακολουθεί να πιστεύει ότι είναι δυνατόν να φτιαχτεί κράτος με τον Τσίπρα και τα παλικάρια του. Σε κάθε περίπτωση δεν μπορούν να καλύψουν την τρύπα που αποκαλούν προϋπολογισμό, επειδή δεν θέλουν να την καλύψουν»

Το πρωτοσέλιδο της ταμπλόιντ εφημερίδας «Bild» την Τετάρτη: «Μετά την κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος: οργή και αγανάκτηση στην Αθήνα». Λίγες μέρες νωρίτερα το ίδιο μαχητικό φύλλο υμνούσε τη «σιδηρά» καγκελάριο: «Μέρκελ: Καμία πιθανότητα για συμφωνία της τελευταίας στιγμής». Ομοίως, στην εφημερίδα με τη μεγαλύτερη κυκλοφορία στο Βερολίνο «BZ» την Τρίτη ο πρωτοσέλιδος τίτλος ήταν «Hellas Wahnsinn» (Ελληνική Τρέλα), που θυμίζει «Heller (η απόλυτη) τρέλα». Και στις διπλανές γραμμές διαβάζουμε ότι στην Αθήνα έχει περίπου ξεσπάσει εμφύλιος πόλεμος: «Απελπισμένοι συνταξιούχοι – Τράπεζες κλειστές – Πανικός στα σουπερμάρκετ». Και στη συνέχεια και πάλι η εικόνα του ΣΥΡΙΖΑ και του Τσίπρα ως ενός θιάσου τυχοδιωκτών και χαρτοπαικτών: «Η κυβέρνηση εξακολουθεί να τζογάρει».

Ακόμη και σε εφημερίδες που θεωρούνται ποιοτικές, κυριαρχεί κατά κανόνα ένας αντίστοιχος τόνος που δείχνει περιφρόνηση για την ελληνική κυβέρνηση και θυμίζει τη στάση της ανώτερης φυλής. Η Brigitte Fehrle γράφει στην «Berliner Zeitung» (29.6): «Η λέξη εκβιασμός είναι πολύ αδύναμη γι’ αυτό που…». Περιμένω σε αυτό το σημείο η συνέχεια της φράσης να είναι «ασκεί η Ε.Ε. στην περίπτωση της Ελλάδας». Αλλά το άρθρο συνεχίζει ως εξής: «ο Ελληνας πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας απαιτεί από τους Ευρωπαίους. […] Ο Τσίπρας είναι προφανώς σε πόλεμο με την Ευρώπη». Εδώ είναι αξιοσημείωτη η χρήση της έννοιας «Ευρώπη». Η Ελλάδα αντιμετωπίζεται ως μη ευρωπαϊκός χώρος.

Η περιφρόνηση και η βεβαιότητα της νίκης βρίσκονται σε πολλά σχόλια. Στη «Süddeutsche Zeitung», τη μεγαλύτερη από τις αξιόπιστες ημερήσιες εφημερίδες, δημοσιεύθηκε στις 29.6 η γνωστή εικόνα που δείχνει τον Βαρουφάκη την περασμένη Δευτέρα στο Κοινοβούλιο, περιστοιχισμένο από βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ. Και από κάτω η περιφρονητική λεζάντα: «Η ώρα του παραμυθιού; Ισως ο Βαρουφάκης εξηγεί στους συναδέλφους του κόμματός του πώς φαντάζεται τις εξελίξεις με τα χρήματα, τους Ελληνες και την Ε.Ε.».

Η κύρια αστική εφημερίδα, η «Frankfurter Allgemeine Zeitung», γράφει με χλευασμό στις 29.6 ήδη στον τίτλο του κύριου άρθρου της: «Από το Grexit στο Alexit». Η παραίτηση του Ελληνα πρωθυπουργού θεωρείται δεδομένη. Το πρωτοσέλιδο άρθρο λέει στη συνέχεια: «Κανείς δεν μπορεί πλέον να εξακολουθεί να πιστεύει ότι είναι δυνατόν να φτιαχτεί κράτος με τον Τσίπρα και τα παλικάρια του. Σε κάθε περίπτωση δεν μπορούν να καλύψουν την τρύπα που αποκαλούν προϋπολογισμό, επειδή δεν θέλουν να την καλύψουν».

Η έκφραση «ο Τσίπρας και τα παλικάρια του» είναι γλώσσα αργκό. Με τέτοιον τρόπο μιλάμε για ληστές τραπεζών ή για όσους παίρνουν ομήρους. Αυτό ξεπερνιέται μόνον από τη φράση του προέδρου της κοινοβουλευτικής ομάδας CDU-CSU Φόλκερ Κάουντερ: «Αυτό το θρασύ παλικάρι, ο Τσίπρας, θα έπρεπε προσέξει καλά: δεν είναι δυνατόν να είναι αναιδής, ενώ ο ίδιος δεν έχει κάνει τα μαθήματά του» («Tagesspiegel» 13.6).

Τυπικά αυτή είναι η γλώσσα που θα χρησιμοποιούσε μια δασκάλα για έναν αδιάβαστο μαθητή πριν από 100 χρόνια. Υπήρξαν ακόμη άνθρωποι από την Attac (Γερμανίας) ο οποίοι υποστήριξαν ότι πρόκειται για μια ανοιχτά ναζιστική γλώσσα. Αλλά παράλληλα ακούμε από τον σχολιαστή των τηλεοπτικών ειδήσεων «ZDF Heute» (29.6): «Το ερώτημα [του δημοψηφίσματος] είναι δύσκολα κατανοητό ήδη στην Αθήνα. Κατά μείζονα λόγο δεν το αντιλαμβάνεται κανένας αγρότης στην επαρχία».

Και η δημοκρατία; Ισως δημοκρατία είναι η γενναιοδωρία των ηγεμόνων, όταν δεν μπορεί να βλάψει τα δικά τους συμφέροντα. Ετσι, διαβάζουμε στα σχόλια στην «BZ»: «Είναι δείγμα γενναιοδωρίας και καλής θέλησης ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι διατεθειμένη να αναγνωρίσει το δημοψήφισμα». Αυτή τη σχέση με τη δημοκρατία διατύπωσε εξάλλου ο κ. Γιούνκερ ήδη πριν από τρεις εβδομάδες: «Δεν νομίζω ότι ένα δημοψήφισμα μπορεί να επηρεάσει τα συναισθήματα της γερμανικής ομοσπονδιακής Βουλής».

Είναι προφανές: Στο θέμα Ελλάδα υπάρχει ένας συντονισμός στα γερμανικά μέσα ενημέρωσης. Το αν αυτό είναι οργανωμένο ή αν είναι «μόνο» το ψαλίδι στο μυαλό των συγγραφέων και ομιλητών, μένει να αποδειχθεί. Βέβαια κάποιο σχέδιο να κινηθούν τα νήματα διαφαίνεται ορισμένες στιγμές. Αυτό θα μπορούσε να διαπιστώσει κανείς αρκετά καλά στην περίπτωση του SPD. Αμέσως μετά την ανακοίνωση του δημοψηφίσματος από τον Τσίπρα, ο πρόεδρος του κόμματος SPD και αντικαγκελάριος Ζίγκμαρ Γκάμπριελ εκφράστηκε ανοιχτά σε σχέση με το σχέδιο αυτό. Στο δημόσιο ραδιόφωνο τόνισε: «Είναι συνετό να πει κανείς ότι δεν πρέπει να αποκρούσουμε την πρόταση του κ. Τσίπρα και να μην πούμε ότι ήταν όλα ένα τέχνασμα». Αλλά σε λιγότερο από 24 ώρες ο ίδιος άνθρωπος δήλωνε «έκπληκτος που η Ελλάδα απέρριψε μια τόσο γενναιόδωρη προσφορά».

Κατά τη συνεδρίαση της ομάδας του SPD, επιτράπηκε στην καγκελάριο Μέρκελ, που βέβαια ανήκει στο CDU, να εξηγήσει την κατάσταση, μια εντελώς ασυνήθιστη διαδικασία. Εκείνοι που έχουν επί του παρόντος κάτι να πουν στο SPD, επαναφέρθηκαν στην τάξη από το ντουέτο Γκάμπριελ-Μέρκελ. Η κυβέρνηση Τσίπρα δεν ήταν πλέον «αξιόπιστη κυβέρνηση», όπως δήλωσε ο Κάρστεν Σνάιντερ, υπεύθυνος του SPD για τον προϋπολογισμό. Εν τούτοις στην ίδια συνεδρίαση ο πρώην υπουργός Οικονομικών στον μεγάλο συνασπισμό CDU/CSU και SPD την περίοδο 2005-2009 Περ Στάινμπρικ «προς έκπληξη όλων», όπως γράφει η «Süddeutsche Zeitung» (30.6), δήλωνε καθαρά: «Χωρίς ένα κούρεμα του χρέους η Ελλάδα δεν θα ανακάμψει ποτέ».

Κρίμα που ισχύουν δύο πράγματα: Πρώτον, ότι ο Στάινμπρικ δεν έχει τίποτα περισσότερο να πει. Και δεύτερον, ότι η άρχουσα τάξη -συμπεριλαμβανομένων των κυβερνώντων Σοσιαλδημοκρατών- δεν έχει καμιά επιθυμία να «ανακάμψει» η Ελλάδα.

* Πολιτικός επιστήμονας και συγγραφέας. Υπήρξε επί οκτώ χρόνια βουλευτής του γερμανικού Κόμματος της Αριστεράς.