Mε μια κίνηση εντυπωσιασμού, το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης άνοιξε τις πύλες του στο ανακατασκευασμένο «Φιξ», το περασμένο Σάββατο. Για λίγες ώρες μόνο. Οχι για το κοινό, αλλά για ξενάγηση των δημοσιογράφων με την ευκαιρία της Διεθνούς Ημέρας Μουσείων.
Πράγματι, είδαμε ένα εκπληκτικό κτίριο, χάρμα οφθαλμών. Λιτό, μοντέρνο, με τεράστιους, άνετους εκθεσιακούς χώρους, που αξιοποιούν το βιομηχανικό του παρελθόν και μια μοναδική ταράτσα με θέα 360 μοιρών στην Αθήνα.
Το πρώτο βήμα έγινε: η μεταφορά των διοικητικών υπηρεσιών του ΕΜΣΤ στο νέο κτίριο. Ωστόσο, η μόνιμη συλλογή του με σημαντικά έργα Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών απουσιάζει.
«Δεν εγκαινιάζουμε το μουσείο, εγκαινιάζουμε το κέλυφος», είπε με συγκρατημένο χαμόγελο αισιοδοξίας η νέα διευθύντριά του, Κατερίνα Κοσκινά.
«Συναρπαστικό φάντασμα», το χαρακτήρισε εύστοχα ο αν. υπουργός Πολιτισμού Νίκος Ξυδάκης, περιγράφοντας τη 15χρονη διαδρομή του. Από τα εγκαίνια με την έκθεση Τσαρούχη κι από εκεί στα υπόγεια του Μεγάρου και του Ωδείου Αθηνών, «για να επιστρέψει στο κομψό, επιβλητικό αρχιτεκτόνημα του Φιξ, ένα τοπόσημο που σου κόβει την ανάσα».
Πότε επιτέλους θα μπορέσει να χαρεί και ο κόσμος αυτό το εθνικό πολιτιστικό αγαθό;
Εδώ και έντεκα χρόνια ζούμε τη σαπουνόπερα της ανάπλασής του, με μεγάλες καθυστερήσεις, διενέξεις, αλλαγές δώδεκα διοικητικών συμβουλίων, πέντε υπουργών και την απομάκρυνση της ιδρυτικής του διευθύντριας Αννας Καφέτση.
«Το μουσείο θα ανοίξει σε εύλογο χρόνο 4-6 μηνών», υποσχέθηκε ο Ν. Ξυδάκης. Ωστόσο για τη λειτουργία του απαιτούνται 2 εκατομμύρια ευρώ ετησίως. Πού θα βρεθούν οι πόροι σε περίοδο βαθιάς οικονομικής ύφεσης;
Υπάρχουν ακόμα πολλές εκκρεμότητες για να ανοίξει το μουσείο, που συνοψίζονται στο τρίπτυχο χρόνος-χρήμα-άνθρωποι. Μαζί και παραδοξότητες.
Για παράδειγμα, λειτουργεί με εργοταξιακό ρεύμα, ενώ μόλις τώρα έγινε η αίτηση για τη ΔΕΗ.
● Κατ’ αρχάς δεν έχει γίνει η παράδοση ολόκληρου του πενταώροφου κτιρίου από τον εργολάβο, μόνο ο ημιώροφος και ο πρώτος όροφος. Οι υπόλοιποι θα παραδοθούν μεχρι τον Φεβρουάριο του 2016, «αυτό όμως δεν εμποδίζει μπει μέσα το κοινό», διευκρίνισε η Κ. Κοσκινά.
● Χρειάζεται να ενεργοποιηθεί η ομάδα διαχείρισης της δωρεάς του Ιδρύματος Στ. Νιάρχου, ύψους 3 εκατομμυρίων, που θα διατεθεί για τον βασικό εξοπλισμό (υπολογιστές, τηλεφωνικό κέντρο κ.λπ.).
● Γίνεται επεξεργασία του εσωτερικού κανονισμού λειτουργίας για προσλήψεις προσωπικού. Η τακτική επιχορήγηση φτάνει μόνο για τη μισθοδοσία των 14 υπάλλήλων, που απασχολούνται σήμερα, ενώ για τη λειτουργία του νέου κτιρίου χρειάζονται 60-70 άτομα.
● Πρέπει να ολοκληρωθεί η μουσειογραφική μελέτη (έχει εγκριθεί η α’ φάση), ενώ θα γίνει νέα μουσειολογική. Η Κ. Κοσκινά θα κάνει τη μελέτη για τη μονιμη συλλογή, που θα παρουσιαστεί στον 2ο και 3ο όροφο, πιθανότατα και σε τμήμα του 4ου.
Στη εκδήλωση διακρίναμε προσπάθεια για την ηθική αποκατάσταση της Αννας Καφέτση, η οποία είχε προσκληθεί, αλλά δεν παρέστη.
«Δεν θα μπορούσαμε να είμαστε σήμερα εδώ, εάν δεν υπήρχε από το ξεκίνημα το πείσμα, το όραμα και η προσφορά ορισμένων ανθρωπων, κυρίως της κ. Καφέτση», υπογράμμισε η νέα διευθύντρια.
Ενα μεγάλο ευχαριστώ ειπώθηκε και σε όσους συμμετείχαν σ’ αυτό το συλλογικό εγχείρημα: αρχιτέκτονες, εργαζόμενους, διοικητικά συμβουλια, καλλιτέχνες, συλλέκτες, χορηγούς κ.ά.
Ωστόσο η καρέκλα της Κ. Κοσκινά είναι επισφαλής, καθώς ο υπουργός επιμένει σε διεθνή, ανοιχτό διαγωνισμό για τη διευθυντική θέση (δεν διευκρίνισε πότε θα γίνει).
Η ίδια, πάντως, επισημαίνει πως η θητεία της είναι τετραετής, ενώ τίθεται υπέρ ενός διεθνούς διαγωνισμού με προϋποθέσεις: «Να υπάρχει μουσείο, να έχει ταυτότητα, χρήματα και ένα μικρό παρελθόν».
Υπάρχουν κι άλλες εξελίξεις για τα μουσεία σύγχρονης τέχνης, καθώς ο Ν. Ξυδάκης ανακοίνωσε τη συγχώνευση του Κρατικού και του Μακεδονικού στη Θεσσαλονίκη. Πρόθεση είναι να αξιοποιηθούν οι μοναδικές συλλογές τους, Κωστάκη και Ιόλα αντίστοιχα, και να στεγαστούν στους χώρους της Διεθνούς Εκθεσης Θεσσαλονίκης.
Λευκό, φωτεινό, με ράμπα προς τον ουρανό
«Διόλου ναρκισσιστικό κτίριο, σεμνό, με ουδέτερο περιβάλλον εσωτερικά, αλλά τεχνολογικά εξελιγμένο». Ετσι περιέγραψε ο αρχιτέκτονάς του, Βαγγέλης Στυλιανίδης, το νέο μουσείο 18.500 τ.μ., που εντυπωσιάζει από μακριά κι από κοντά, και από την κορυφή ώς τα νύχια.
Στην πρόσοψη επικρατούν το μπετόν και η πέτρα, ενώ νερό ρέει διαρκώς στους τοίχους παραπέμποντας στον Ιλισσό.
Την παράσταση, όμως, κλέβει μια μακριά ράμπα -σαν γέφυρα προς τον ουρανό- που οδηγεί στην ταράτσα 3.000 τ.μ., όπου θα γίνονται υπαίθριες εκθέσεις.
Μεγάλες λευκές αίθουσες με εμφανείς κολόνες, άλλες κλειστές και άλλες με φωτεινά ανοίγματα προς τον ιστό της πόλης, κυλιόμενες σκάλες, ξύλινα δάπεδα δίνουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα στο εσωτερικό του κτιρίου.
Εκτός από τις μόνιμες συλλογές, έχουν προβλεφθεί αίθουσες για τις περιοδικές εκθέσεις και τα νέα μέσα, αμφιθέατρο 70 θέσεων, βιβλιοθήκη, χώρος για εκπαιδευτικά παιχνίδια, αποθήκες κ.ά. Επίσης, στο δώμα που οδηγεί στην ταράτσα -και τα δύο με εκπληκτική θέα στην πόλη- θα λειτουργήσει κυλικείο για τους επισκέπτες.
Το σιγκαρίλο του υπουργού
Τι ήθελε να το πει ο πρόεδρος του Δ.Σ. του ΕΜΣΤ, Γιώργος Παπαναστασίου, ότι το σύστημα πυρανίχνευσης είναι τόσο εξελιγμένο που μπορεί να εντοπίσει αν ο καπνός προέρχεται από τσιγάρο ή από έργο τέχνης που πήρε φωτιά;
Ο Νίκος Ξυδάκης, σαν να ήθελε να το τεστάρει, άναψε ένα πουράκι, προφανώς για να χαλαρώσει, έπειτα από την πολύωρη ξενάγηση.
Επόμενο ήταν να σημάνει συναγερμός. Πάλι καλά που δεν άρχισαν να πέφτουν και νερά.
Το γεγονός πήρε μεγάλες διαστάσεις στο facebook.
Πού ακούστηκε ένας υπουργός Πολιτισμού να καπνίζει μεσα σε χώρο πολιτισμού;
«Ατυχές, ζητώ συγγνώμη», απάντησε τελικά ο Ν. Ξυδάκης μέσω fb. «Αν υπάρχει δικαιολογία (σαν περιγραφή του ένοχου), είναι ότι ο χώρος ήταν πια άδειος, μια μικρή παρέα μόνο, και άναψα ένα σιγκαρίλο σβηστό από πολύ νωρίτερα, από την ταράτσα. Εκοψα το τσιγάρο λόγω υγείας κι έγινα χειρότερος…».
