Η συνολική αντιμετώπιση των συνεπειών των μνημονίων, των αναγκών αποκατάστασης ή παροχής έκτακτου έμμεσου ή άμεσου εισοδήματος, αλλά και η παροχή συνολικών λύσεων, οι οποίες δεν θα επιφέρουν εκ λάθους αναδιανομή φτώχειας στα κατώτερα στρώματα, θα πρέπει να είναι στρατηγικός στόχος της κυβέρνησης. Αντίστοιχες λογικές θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν και στην παροχή κονδυλίων για αναπτυξιακά προγράμματα, καθώς και στις τραπεζικές χρηματοδοτήσεις.
Αποκατάσταση λογικής και ισοπολιτείας βάσει Συντάγματος
Είναι κοινός τόπος ότι ένα από τα πλέον κακοποιημένα θύματα της εποχής των μνημονίων είναι η ισοπολιτεία, όπως αυτή προβλέπεται από το ίδιο το Σύνταγμα. Ένα όμως ακόμα βιαίως κακοποιημένο θύμα είναι η λογική, η οποία εγκαταλείφθηκε αβοήθητη σε ένα ερειπωμένο κέντρο υγείας της ελληνικής υπαίθρου. Χωρίς να υποστηρίζω ότι η λογική κυριαρχούσε στην προ-μνημονιακή εποχή, τη συγκεριμένη εποχή βρέθηκε σε άνευ προηγουμένου διωγμό. Ισοπολιτεία και λογική είναι δύο εκ των ων ουκ άνευ βασικά θεμέλια μιας διακυβέρνησης με αριστερή κατεύθυνση.
Η αποκατάσταση του κατώτατου μισθού και η αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης χρειάζονται νομοσχέδια, αλλά η αποκατάσταση του Συντάγματος και της λογικής χρειάζονται πολιτική βούληση και διαφορετική μεθοδολογία στο σχεδιασμό οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής, όπως και στον τρόπο υλοποίησης.
Κορμός του νομοθετικού έργου σε αυτή την κατεύθυνση θα πρέπει να είναι η συνολική και με λογική συνέχεια αντιμετώπιση της αποκατάστασης των κοινωνικών αδικιών που έχουν επιφέρει τα μνημόνια και όχι η αποσπασματική και αυθαίρετη επίλυση θεμάτων, καθώς αυτό μπορεί να μεγεθύνει περισσότερο τις αδικίες, αντί να τις αποκαταστήσει. Οι μνημονιακές κυβερνήσεις δρούσαν συστηματικά αποσπασματικά και κατά περίπτωση και αυτό φυσικά είχε αποτέλεσμα την διάλυση ενός μεγάλου μέρους της ελληνικής κοινωνίας, η οποία ήταν ο μόνιμος αποδέκτης όλων των μέτρων, μάλιστα θα έτεινα να πιστεύω ότι αυτός ο τρόπος λειτουργίας ήταν μεθοδευμένος.
Με την ίδια αντίληψη θα πρέπει να προχωρήσει μια ενιαία και αναδιανεμητική φορολογική πολιτική, υπέρ των ασθενέστερων στρωμάτων, όπως και η διαχείριση των αναπτυξιακών κονδυλίων και των τραπεζικών χρηματοδοτήσεων.
Σε πρώτη φάση, η κυβέρνηση δείχνει να μην έχει εγκαταλείψει ουσιαστικά αυτή τη μεθοδολογία, καθώς κάτι τέτοιο δεν είναι εύκολο, με δεδομένο ότι και το ίδιο το ανώτερο προσωπικό των Υπουργείων που συμμετέχει στο σχεδιασμό νομοθετικών μέτρων παραμένει εκεί χωρίς ανανέωση και καλείται κάθε φορά να επεξεργαστεί κάτι συγκεκριμένο και αποσπασματικό, ενώ η ευκολότερη λύση είναι το αυθαίρετο, παράλληλα όμως έχει συνηθίσει και στη συγκεκριμένη μεθοδολογία.
Ένα παράδειγμα της διατήρησης της παλιάς μεθοδολογίας είναι τα προβλεπόμενα, όπως έχουν διαρρεύσει, στο νέο σχέδιο νόμου για τη συνέχιση της απαγόρευσης πλειστηριασμών πρώτης κατοικίας, κατά μόνας, αλλά και σε συνδυασμό με την τροπολογία για τις επιπτώσεις του PSI σε έλληνες μικροομολογιούχους αποταμιευτές, η οποία είχε κατατεθεί από το ΣΥΡΙΖΑ το Νοέμβριο του 2014 και δεν υπάρχει πλέον ως συζήτηση. Αυτά τα δύο είναι άμεσα συναρτώμενα και μπορώ να εξηγήσω γιατί.
Πρώτον, το νομοσχέδιο για τους πλειστηριασμούς φαίνεται να προβλέπει, ως προϋποθέσεις ένταξης: η αξία του ακινήτου να μην υπερβαίνει τα 300.000 €, η συνολική ακίνητη περιουσία να είναι έως 500.000 €, η κινητή περιουσία σε εσωτερικό και εξωτερικό 30.000 € και το καθαρό εισόδημα 50.000 €, ενώ ο δανειολήπτης υποχρεούται να καταβάλλει για την αποπληρωμή του δανείου, για ετήσιο εισόδημα έως 25.000 € έως το 10% του εισοδήματός του και για το υπερβάλλον των 25.000 € έως 20%. Ερώτημα πρώτο, από που προκύπτουν αυτοί οι αριθμοί και ποιά η σχέση μεταξύ τους; Αν ισχύει, πρόκειται για αριθμητική και κοινωνική αυθαιρεσία, αντίστοιχη των όσων γνωρίζαμε έως σήμερα. Αν κάποιος έχει δηλαδή ακίνητο αξίας 50.000 €, η οποία είναι και η συνολική ακίνητη περιουσία του, το εισόδημα είναι 10.000 € και είναι συνδικαιούχος σε κινητή περιουσία 35.000 € δεν εντάσσεται στο νομοσχέδιο; Η λογική και η ισοπολιτεία στο περιθώριο.
Από τις προϋποθέσεις, επίσης, προκύπτει ότι αν κάποιος έχει ακίνητο αντικειμενικής αξίας 305.000 € δεν εντάσσεται στο νόμο, αλλά αν κάποιος διαθέτει ακίνητο αξίας 295.000 € εντάσσεται. Εφαρμόστε το ίδιο παράδειγμα και σε όλα τα υπόλοιπα κριτήρια και συνδυαστικά, με όλες τις παραλλαγές, με συνδυασμό ελάχιστων και μέγιστων, αλλά και οριακών μεταβολών. Προκύπτει χάος.
Ας σημειωθεί ότι όλα αυτά τα κριτήρια έχουν τεθεί, ενώ ακόμα δεν υπάρχει κάποια αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής, δεν έχει μπει σε εφαρμογή το περιουσιολόγιο, χρησιμοποιούνται ως βάση αυθαίρετες αντικειμενικές αξίες και δεν έχει υπάρχει μια κίνηση για τον εντοπισμού φοροδιαφεύγοντος μεγάλου πλούτου στο εξωτερικό. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι λείπουν οι βάσεις για την αντιμετώπιση της πραγματικής φτώχειας, η οποία ενδημεί τα τελευταία χρόνια στην ελληνική επικράτεια.
Παράλληλα, αν κάποιος διαθέτει ένα εσόδημα 15.000 €, κινητή περιουσία 1.000 € και δεν κατέχει ακίνητη περιουσία, με αποτέλεσμα να μένει σε ενοίκιο, αυτός υποχρεούται να καταβάλλει κανονικά τα ενοίκια, χωρίς καμία προστασία, διαφορετικά θα μείνει άστεγος. Η διαφορά με τον προηγούμενο είναι ότι ο πρώτος αποφάσισε να ανταποκριθεί στα σειρήνια κελεύσματα των τραπεζών και να αναλάβει τις υποχρεώσεις ενός στεγαστικού δανείου, με αντιστάθμισμα μια αέναα δυνητική διασφαλισμένη ιδιοκτησία.
Ας κρατήσουμε τα παραπάνω και ας περάσουμε και στο περίφημο PSI. Θα πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι την εποχή της μεγάλης κρίσης στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα, μεταξύ 2009 και αρχών του 2010, κάποιοι αποφάσισαν να μην φυγαδεύσουν τις αποταμιεύσεις τους στο εξωτερικό, κλονίζοντας ακόμα περισσότερο την ελληνική οικονομία., αλλά να τις εμπιστευθούν στο τελευταίο καταφύγιο, όπως ονομάζεται, εντός της χώρας, το οποίο είναι τα ομόλογα του ελληνικού δημοσίου. Η ελληνική κυβέρνηση του μη εκλεγμένου κου Παπαδήμου εφάρμοσε τα προαποφασισμένα, μέσω του PSI, και εκμηδένισε τις αποταμιεύσεις μεγάλου αριθμού ελλήνων πολιτών, αθετώντας το δικό της χρέος, ενώ παράλλληλα αναλάμβανε το χρέος τρίτων προς αυτήν, των ιδιωτικών τραπεζών με έδρα την Ελλάδα. Μια ακόμη ιστορία απόλυτου παραλογισμού, αν δεν ήταν προσχεδιασμένη.
Τώρα ας συνδέσουμε τις δύο περιπτώσεις. Οικογενειάρχης με αποταμίευση 150.000 € και χωρίς ακίνητη περιουσία αγόρασε ομόλογα ελληνικού δημοσίου το 2009, όπως θα έπρεπε να κάνει εκείνη την εποχή, με βάση τους κανόνες λογικής. Ο λόγος απλός, οι τράπεζες αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα, η αγορά ακινήτων ήταν μια τεράστια φούσκα, ενώ οι ίδιες οι τράπεζες δανείζονταν με εξασφάλιση τα ομόλογα του ελληνικού δημοσίου, στο 100% της αξίας τους, άρα δεν υπήρχε ζήτημα αθέτησης πληρωμών, επομένως η επιλογή ήταν η πλέον ορθολογική, ακόμα και με βάση τους ίδιους τους κανόνες του συστήματος. Άλλος οικογενειάρχης, με μηδενικές αποταμιεύσεις και ίδιο εισόδημα, δανείστηκε 200.000 € για να αγοράσει ακίνητο ισόποσης αξίας. Ο πρώτος μένει όλα αυτά τα χρόνια σε ενοίκιο και είναι υποχρεωμένος να το πληρώνει σταθερά σε μηναία βάση, έχει σήμερα το 10%-20% σε τιμές αγοράς της κινητής περιουσίας του, ο δεύτερος διαθέτει εκ του μηδενός ακίνητη περιουσία και δεν πληρώνει τίποτα επί αρκετά έτη για τη στέγασή του, με βάση τη νομοθετική προστασία. Η λογική και η ισοπολιτεία στο περιθώριο πάλι.
Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του επικρατούντος και διασωζόμενου παραλογισμού, αλλά δεν είναι το μόνο. Μια επισήμανση για τους υπουργούς Γ. Σταθάκη, Ν. Βαλαβάνη και Χ. Μάρδα, οι προθέσεις σας είναι γνωστές και αναμφισβήτητες, όπως και οι στοχεύσεις σας, οι λύσεις όμως που θα επιλεγούν μπορεί να επιφέρουν αποτελέσματα αντίθετα από τα επιδιωκόμενα. Οι κ.κ. Χαρδούβελης, Αναστασάτος, Χατζηδάκης και Δένδιας πριν και μετά τις εκλογές άφησαν τις θέσεις τους στα υπουργεία, αλλά όπως φαίνεται άφησαν ταυτόχρονα ως παρακαταθήκη, εκτός από το προσωπικό που εκπαιδεύθηκε στις συγκεκριμένες μεθοδολογίες , τις ίδιες τις μεθοδολογίες, οι οποίες οδηγούν σε ένα κοινωνικο-οικονομικό παραλογισμό. Ασφαλώς, υπάρχουν λύσεις, αλλά προκειμένου να επιλεγούν οι βέλτιστες, προϋπόθεση είναι να βγείτε έξω από τις εύκολες και προτυποιημένες, να δείτε εναλλακτικές και να τις εξετάσετε από κοινού.
Προκειμένου να μην οδηγηθεί η διακυβέρνηση στις ίδιες λανθασμένες επιλογές μεθοδολογιών του παρελθόντος, υπάρχουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις και όροι που θα πρέπει να τηρηθούν. Από μια σειρά από προϋποθέσεις και όρια που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της πραγματικής φτώχειας, της δικαιότερης κατανομής των πόρων και της αποκατάστασης της λογικής και της ισοπολιτείας, επιλέγω τις τρεις που τις θεωρώ ως βασικότερες.
Συνολική αντιμετώπιση
Η αποσπασματική νομοθέτηση μπορεί να οδηγήσει -μέσω πολλαπλών μέτρων που έχουν ως βάση συγκεκριμένα εισοδηματικά κριτήρια και περιουσία- αυτούς που βρίσκονται σε ελάχιστα υψηλότερο σημείο από τα όρια, σε ακόμα χειρότερη θέση. Αν, για παράδειγμα τεθούν αντίστοιχα εισοδηματικά κριτήρια (π.χ. 15.000 €) και περιουσιακά κριτήρια σε δέσμες διαφορετικών μέτρων, όπως χρήση δημόσιων υπηρεσιών, παροχή έκτακτης χρηματικής βοήθειας, συγκεκριμένα επιδόματα, δωρεάν υπηρεσίες, μέτρα για αποπληρωμή υποχρεώσεων κ.ο.κ., τα οποία σωρευτικά δημιουργούν το αναγκαίο πρόσθετο εισόδημα, τότε είναι προφανές ότι αυτοί που έχουν εισόδημα κάπως μεγαλύτερο από τα συγκεκριμένα όρια θα βρεθούν σε πολύ δυσμενέστερη θέση από αυτούς που βρίσκονται κοντά στο όριο, αλλά από το κάτω μέρος.
Η συνολική αντιμετώπιση των συνεπειών των μνημονίων, των αναγκών αποκατάστασης ή παροχής έκτακτου έμμεσου ή άμεσου εισοδήματος, αλλά και η παροχή συνολικών λύσεων, οι οποίες δεν θα επιφέρουν εκ λάθους αναδιανομή φτώχειας στα κατώτερα στρώματα, θα πρέπει να είναι στρατηγικός στόχος της κυβέρνησης. Αντίστοιχες λογικές θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν και στην παροχή κονδυλίων για αναπτυξιακά προγράμματα, καθώς και στις τραπεζικές χρηματοδοτήσεις.
Προοδευτική κλιμάκωση
Η μεθοδολογία των ορίων δυαδικής αξιολόγησης (ναι / όχι) σε εισοδήματα και περιουσία, ως προϋποθέσεις υπαγωγής σε συγκεκριμένα μέτρα οδηγεί σε μια κατάσταση the winner takes it all. Η λογική των μέτρων στήριξης θα πρέπει να έχει μια κλιμάκωση έως ενός συγκεκριμένου ορίου, με έμφαση στα χαμηλότερα εισοδήματα.
Ένα τυχαίο παράδειγμα. Ενα μέτρο μπορεί να προβλέπει παροχή 100 € σε όσους έχουν εισόδημα έως 15.000 €. Η κλιμάκωση λέει ότι το συγκεκριμένο ποσό μεταβάλλεται με βάση το συνολικό εισόδημα, π.χ. για συνολικό εισόδημα έως 1.000 € ποσό 150 €, έως 2.000 € 130 €,…. έως 15.000 € 5 €, με κλιμάκωση μάλιστα τέτοια που να ενισχύει περισσότερο τα χαμηλότερα εισοδήματα, δηλαδή το μεγαλύτερο μέρος να το καρπώνονται τα πλέον χαμηλά εισοδήματα. Αυτό θα εκμηδένιζε και τη διαφορά μεταξύ δύο οικογενειών με εισόδημα 14.980 € και 15.020 €, όπου με τις υφιστάμενες μεθοδολογίες ανταλλάσσουν εισοδήματα. Παράλληλα, με την εκμετάλλευση της τεχνολογίας, το βήμα μεταβολής για την εφαρμογή των κλιμάκων μπορεί να είναι απειροελάχιστα μικρό, άρα και το πλέον δίκαιο. Πέραν των υπολοίπων, η προοδευτική κλιμάκωση θα κατέληγε σε ένα όριο, το οποίο δεν θα ήταν αυθαίρετο.
Η προοδευτική κλιμάκωση είναι αναγκαίο να χρησιμοποιηθεί στην άμεση φορολογία. Θα πρέπει να αποδεχθούμε ότι ο άνθρωπος αδυνατεί να εκμεταλλευτεί τα πλεονεκτήματα που του δίνει η τεχνολογία, συνήθως από αδράνεια. Έως σήμερα, οι φορολογικές κλίμακες ήταν 3 έως 5, επί των οποίων εφαρμοζόνταν ένας ενιαίος φορολογικός συντελέστης. Αυτό είναι κατανοητό, όταν για τον υπολογισμό των φόρων χρησιμοποιούνταν αριθμομηχανές, ή υπολογιστικά συστήματα 1ης ή 2ης γενιάς.
Σήμερα, τα υπολογιστικά συστήματα δίνουν την δυνατότητα δικαιότερης κλιμάκωσης των φόρων, αλλά κανένας δεν τα χρησιμοποιεί. Συγκεκριμένα, ως παράδειγμα, το βήμα μεταβολής του φορολογικού συντελεστή θα μπορούσε να ήταν τα 10 € εισοδήματος, με ποσοστό αύξησης του συντελεστή φόρου 0,00001% στα πρώτα 10 € εισοδήματος, ενώ το ίδιο το ποσοστό αύξησης του συντελεστή θα αυξανόταν, όσο αυξανόταν το εισόδημα, ας υποθέσουμε με ένα ρυθμό 0,01%, (τα ποσοστά είναι αυθαίρετα, αλλά μπορούν να προσδιοριστούν ακριβώς, ανάλογα με το πόσο δίκαιο θα επιθυμούσαμε να είναι το σύστημα).
Αυτό θα έδινε τη δυνατότητα να καταργηθεί, για λόγους ισοπολιτείας, ακόμα και το αφορολόγητο, με κάποιον ο οποίος έχει εισόδημα 5.000 € το έτος να πληρώνει 2 € φόρο, προκειμένου το ίδιο το κράτος να του επιστρέψει μέσω συγκεκριμένων μέτρων ένα ποσό, άμεσα ή έμμεσα, το οποίο είναι αναγκαίο για μια αξιοπρεπή διαβίωση. Ταυτόχρονα, αλλά και με βάση το προηγούμενο, αυτή η μεθοδολογία επιτρέπει να αυξηθεί το μέγιστο της φορολόγησης, σε σημαντικά υψηλότερα επίπεδα, προκειμένου να εξασφαλιστεί το αξιοπρεπές της διαβίωσης για το σύνολο του πληθυσμού. Ασφαλώς, αναγκαία προϋπόθεση είναι ο εντοπισμός του πραγματικού πλούτου, όπως προκύπτει από το επόμενο.
Η συγκεκριμένη λογική οδηγεί στην ενδυνάμωση του ρόλου του δημοσίου, αλλά και στον θετικό επανακαθορισμό ενός κράτους δικαίου, την εποχή που η νεοφιλελεύθερη αφήγηση έχει κατορθώσει να τους επιφέρει μέγιστα πλήγματα.
Αποϋλοποίηση χρήματος και περιουσιολόγιο
Δύο βασικές προϋποθέσεις για να μπορέσει να προσδιοριστεί και το πραγματικό εισόδημα και η περιουσία, αλλά και για να υπάρξουν φορολογικά έσοδα. Με τον όρο αποϋλοποίηση εννοούμε τη χρήση ηλεκτρονικών μέτρων συναλλαγής, σε αντικατάσταση χαρτονομισμάτων, στο μέγιστο δυνατό βαθμό. Αυτό θα επέτρεπε την καταγραφή του μεγαλύτερου μέρους των συναλλαγών και την επέκταση της φορολογικής βάσης. Με το περιουσιολόγιο θα εμφανιστεί μεγάλο μέρος του διαφυγόντος πλούτου στο εξωτερικό, καθώς έως σήμερα αυτός διέφευγε οποιουδήποτε ελέγχου, μεταφέροντας τα βάρη στα πιο αδύνατα στρώματα της κοινωνίας στο εσωτερικό.
Ας εκμεταλλευτούμε την ευκαιρία. Προφανώς, οι διεθνείς συνθήκες είναι αυτές που καθορίζουν τα όρια της ελληνικής κυβέρνησης για να πραγματοποιήσει τις δεσμεύσεις της. Όμως, υπάρχουν αρκετά που μπορεί να κάνει, στα πλαίσια που της επιτρέπονται, για να κερδίσει ακόμα μεγαλύτερη υποστήριξη στο εσωτερικό, αλλά και να θέσει γερά θεμέλια για την επόμενη μέρα, όποια και να είναι αυτή.
