Θανατική ποινή: αύξηση στις καταδίκες, μείωση στις εκτελέσεις

Ανησυχητική αύξηση στις θανατικές καταδίκες της τάξης του 28% σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά διαπιστώνει στη νέα ετήσια έκθεσή της για το 2014 η Διεθνής Αμνηστία και επισημαίνει ότι τα κράτη χρησιμοποίησαν τη θανατική ποινή σε μια λανθασμένη προσπάθεια αντιμετώπισης της εγκληματικότητας, της τρομοκρατίας και της εσωτερικής αστάθειας. Σύμφωνα με την έκθεση η αύξηση στις θανατικές καταδίκες που καταγράφηκαν παγκοσμίως και φτάνουν τουλάχιστον τις 2.466 αποδίδεται σε δύο κυρίως χώρες, την Αίγυπτο και τη Νιγηρία όπου εκατοντάδες άνθρωποι καταδικάστηκαν σε θάνατο.

Ωστόσο υπήρξαν και καλές ειδήσεις για το 2014 καθώς καταγράφηκαν λιγότερες εκτελέσεις σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος και αρκετές χώρες έκαναν θετικά βήματα προς την κατάργηση της θανατικής ποινής: οι 607 περσινές εκτελέσεις ήταν κατά 22% λιγότερες σε σύγκριση με το 2013 με την μεγάλη εξαίρεση της Κίνας η οποία εκτέλεσε περισσότερους από ότι όλος ο υπόλοιπος κόσμος συνολικά. Παρ’όλα αυτά οι χώρες που είναι γνωστό ότι έχουν προβεί σε εκτελέσεις παρέμειναν 22, όσες και το 2013 ενώ η διεθνής οργάνωση παρατηρεί πως αυτή είναι μια σημαντική μείωση σε σχέση με 20 χρόνια πριν, όταν το 1995 η Διεθνής Αμνηστία κατέγραψε εκτελέσεις σε 42 χώρες, τονίζοντας τη σαφή παγκόσμια τάση των κρατών να εγκαταλείπουν τη θανατική ποινή. «Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους – η θανατική ποινή γίνεται ένα πράγμα του παρελθόντος. Οι λίγες χώρες που εξακολουθούν να εκτελούν πρέπει να κοιτάξουν σοβαρά στον καθρέφτη και να αναρωτηθούν αν θέλουν να συνεχίσουν να παραβιάζουν το δικαίωμα στη ζωή, ή να ενταχθούν στην συντριπτική πλειοψηφία των χωρών που έχουν εγκαταλείψει αυτή την απολύτως σκληρή και απάνθρωπη τιμωρία», δήλωσε ο Salil Shetty γενικός γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας.

Συγκεκριμένα στην ετήσια επισκόπησή της για τη θανατική ποινή παγκοσμίως η Διεθνής Αμνηστία καταγράφει μία αύξηση στις θανατικές καταδίκες κατά σχεδόν 500 σε σύγκριση με το 2013 κυρίως λόγω της απότομης ανόδου χρήσης της στην Αίγυπτο και τη Νιγηρία, συμπεριλαμβανομένων των μαζικών καταδικών και στις δύο χώρες στο πλαίσιο των εσωτερικών συγκρούσεων και της πολιτικής αστάθειας. «Οι κυβερνήσεις που χρησιμοποιούν τη θανατική ποινή για την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας έχουν αυταπάτες. Δεν υπάρχει καμία απόδειξη που να δείχνει ότι η απειλή της εκτέλεσης είναι περισσότερο αποτρεπτική έναντι του εγκλήματος από οποιαδήποτε άλλη τιμωρία», είπε ο Salil Shetty, προσθέτοντας ότι είναι «ντροπιαστικό το ότι τόσα πολλά κράτη σε όλο τον κόσμο ουσιαστικά παίζουν με τις ζωές των ανθρώπων – θανατώνοντας τους ανθρώπους…».

Κορυφαίοι δήμιοι

Η Κίνα παραμένει ο κορυφαίος δήμιος σύμφωνα με την διεθνή οργάνωση που πιστεύει ότι χιλιάδες εκτελούνται και καταδικάζονται σε θάνατο κάθε χρόνο εκεί, αλλά με τους αριθμούς να αποτελούν κρατικό μυστικό, τα πραγματικά στοιχεία είναι αδύνατο να προσδιοριστούν. Οι άλλες χώρες που αποτελούν τους πέντε κορυφαίους δήμιους το 2014 ήταν το Ιράν (289 εκτελέσεις ανακοινώθηκαν επίσημα και τουλάχιστον 454 άλλες που δεν είχαν αναγνωριστεί από τις αρχές), η Σαουδική Αραβία (τουλάχιστον 90), το Ιράκ (τουλάχιστον 61) και οι ΗΠΑ (35). Με εξαίρεση την Κίνα, τουλάχιστον 607 εκτελέσεις είναι γνωστό ότι έχουν πραγματοποιηθεί το 2014, σε σύγκριση με 778 το 2013, μια πτώση της τάξεως άνω του 20%.

Ανάμεσα στα αξιοσημείωτα της έκθεσης παραθέτουμε:

*Κίνα, Πακιστάν, Ιράν και Ιράκ εκτέλεσαν κατηγορούμενους για «τρομοκρατία» ενώ το Πακιστάν επανεκκίνησε τις εκτελέσεις μετά από τη φρικιαστική επίθεση των Ταλιμπάν σε σχολείο της Πεσαβάρ. Επτά άνθρωποι εκτελέστηκαν το Δεκέμβριο, ενώ οι εκτελέσεις συνεχίστηκαν σε υψηλό ποσοστό το 2015.

*Στην Κίνα οι αρχές χρησιμοποίησαν την θανατική ποινή ως εργαλείο τιμωρίας κατά την διάρκεια της καμπάνιας «Strike Hard» ενάντια στην αναταραχή στην αυτόνομη περιφέρεια Xinjiang Uighur: πέρσι εκτέλεσαν τουλάχιστον 21 ανθρώπους οι οποίοι σχετίζονταν με ξεχωριστές επιθέσεις, ενώ τρεις άνθρωποι καταδικάστηκαν σε θάνατο σε ένα μαζικό ράλι καταδίκης που διεξήχθη σε ένα στάδιο μπροστά σε χιλιάδες θεατές.

*Σε χώρες όπως η Βόρεια Κορέα, το Ιράν και τη Σαουδική Αραβία, οι κυβερνήσεις συνέχισαν να χρησιμοποιούν τη θανατική ποινή ως ένα εργαλείο για την καταστολή της πολιτικής διαφωνίας.

*Τον Δεκέμβριο, η Ιορδανία τερμάτισε οκταετή αναστολή εκτελέσεων, θανατώνοντας έντεκα κατάδικους για δολοφονία, με την κυβέρνηση να λέει ότι ήταν μια κίνηση για να δώσουν τέλος σε ένα κύμα βίαιων εγκλημάτων.

*Οι μέθοδοι των εκτελέσεων περιλαμβάνουν αποκεφαλισμό, απαγχονισμό, θανατηφόρο ένεση και πυροβολισμό. Δημόσιες εκτελέσεις πραγματοποιήθηκαν στο Ιράν και τη Σαουδική Αραβία.

*Οι άνθρωποι αντιμετώπισαν την ποινή του θανάτου για μια σειρά μη θανατηφόρων εγκλημάτων, όπως ληστείες, εγκλήματα σχετιζόμενα με ναρκωτικά και οικονομικά αδικήματα. Οι άνθρωποι καταδικάστηκαν σε θάνατο ακόμη και για πράξεις όπως «μοιχεία», «βλασφημία» ή «μαγεία», τα οποία δε θα πρέπει να θεωρούνται εξαρχής εγκλήματα. Πολλές χώρες χρησιμοποίησαν αόριστα διατυπωμένα πολιτικά «εγκλήματα» για να θέσουν πραγματικούς ή υποτιθέμενους αντιφρονούντες σε θάνατο.

*Οι ΗΠΑ συνέχισαν να είναι η μόνη χώρα στην περιοχή που θανατώνει ανθρώπους, αν και οι εκτελέσεις μειώθηκαν από 39 το 2013 σε 35 το 2014, αντανακλώντας τη σταθερή μείωση της χρήσης της θανατικής ποινής στη χώρα τα τελευταία χρόνια. Μόνο επτά πολιτείες εκτέλεσαν το 2014 (έναντι εννέα το 2013), με τέσσερις – Τέξας, Μισούρι, Φλόριντα και Οκλαχόμα- να είναι υπεύθυνες για το 89% όλων των εκτελέσεων. Η πολιτεία της Ουάσινγκτον επέβαλε απαγόρευση των εκτελέσεων το Φεβρουάριο. Ο συνολικός αριθμός των θανατικών ποινών μειώθηκε από 95 το 2013 σε 77 το 2014.

*Στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού εκτελέσεις καταγράφηκαν σε εννέα χώρες, μία λιγότερη από ότι το προηγούμενο έτος. Το Πακιστάν έθεσε απαγόρευση σχετικά με την εκτέλεση πολιτών ενώ η Ινδονησία ανακοίνωσε τα σχέδιά της να επανεκκινήσει τις εκτελέσεις κυρίως εμπόρων ναρκωτικών το 2015. Ωστόσο ο Ειρηνικός συνέχισε να είναι η μόνη πρακτικά ελεύθερη από την θανατική καταδίκη ζώνη στον κόσμο, αν και οι κυβερνήσεις αμφότερων της Παπούα Νέα Γουινέα και του Κιριμπάτι έλαβαν μέτρα για την επανεκκίνηση των εκτελέσεων ή την καθιέρωση της θανατικής ποινής.

*Η Υποσαχάρια Αφρική είδε ιδιαίτερη πρόοδο το 2014. Σαράντα έξι εκτελέσεις καταγράφηκαν σε τρεις χώρες σε σύγκριση με 64 εκτελέσεις σε πέντε χώρες το 2013 – μια πτώση της τάξεως του 28 τοις εκατό. Μόνο τρεις χώρες – Ισημερινή Γουινέα, Σομαλία και Σουδάν – ήταν γνωστό ότι έχουν πραγματοποιήσει εκτελέσεις.

*Η Λευκορωσία – η μόνη χώρα στην περιοχή Ευρώπης και Κεντρικής Ασίας που εκτελεί – θανάτωσε τουλάχιστον τρεις ανθρώπους κατά τη διάρκεια του έτους, λήγοντας μια παύση 24 μηνών όσον αφορά στις εκτελέσεις. Οι εκτελέσεις χαρακτηρίστηκαν από μυστικότητα, με τα μέλη της οικογένειας και τους δικηγόρους να ενημερώνονται μόνο μετά το γεγονός.

*Η ευρεία χρήση της θανατικής ποινής στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική συνέχισε να είναι εξαιρετικά ανησυχητική. Το Ιράν, το Ιράκ και η Σαουδική Αραβία αντιπροσώπευσαν το 90% του συνόλου των καταγεγραμμένων εκτελέσεων στην περιοχή, και το 72% του συνόλου των καταγεγραμμένων εκτελέσεων παγκοσμίως (εξαιρώντας την Κίνα). Πέρσι εκτελέσεις καταγράφηκαν σε οκτώ χώρες, δύο περισσότερες από το 2013. Δεκαέξι χώρες επέβαλαν θανατικές ποινές – μια μεγάλη πλειοψηφία των χωρών της περιοχής. Επίσης, οι ιρανικές αρχές αναγνώρισαν 289 εκτελέσεις, ωστόσο αξιόπιστες πηγές ανέφεραν άλλες 454 εκτελέσεις, ανεβάζοντας το σύνολο σε 743.